 |
| Sông Hương và các không gian cảnh quan ven sông thuộc sự quản lý của nhiều phường, xã trên địa bàn TP. Huế. Ảnh: Đình Hoàng |
Vai trò được mở rộng
Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phường và xã không còn chỉ là cấp hành chính thực hiện các nhiệm vụ mang tính sự vụ, mà từng bước trở thành chủ thể trực tiếp tham gia quản lý và tổ chức phát triển đô thị. Theo đó, các nhiệm vụ quản lý không gian, hạ tầng và dịch vụ đô thị được triển khai gần hơn với người dân, đồng thời đặt phường, xã vào vị trí trung tâm trong đời sống đô thị hằng ngày.
Theo các quy định mới về phát triển đô thị, cấp phường, xã không chỉ tham gia quản lý trật tự xây dựng hay cung cấp dịch vụ hành chính, mà còn được giao tham gia lập và tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển đô thị theo chu kỳ trung hạn. Các nhiệm vụ này bao gồm phối hợp quản lý hạ tầng kỹ thuật - xã hội, bảo vệ môi trường sống, tổ chức không gian công cộng và tham gia giải quyết các vấn đề phát sinh trong đời sống đô thị.
Ở Huế, nhiệm vụ này gắn với yêu cầu rà soát quy hoạch, hạ tầng, môi trường và các chỉ tiêu chất lượng đô thị sau khi sắp xếp đơn vị hành chính.
Trong thực tế, nhiều vấn đề quản lý đô thị mang tính liên ngành và liên không gian, đòi hỏi sự phối hợp giữa các phường, xã lân cận cũng như với các cơ quan chuyên môn cấp thành phố. Do đó, quản lý đô thị ở cấp phường, xã không thể chỉ giới hạn trong phạm vi địa bàn hành chính, mà cần gắn với các không gian chức năng rộng hơn của đô thị.
Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã theo Nghị quyết 1675 đã tạo ra những thay đổi đáng kể về không gian và quy mô quản trị ở cấp cơ sở tại Huế. Nhiều phường mới được hình thành trên cơ sở sáp nhập từ các phường cũ, với diện tích, dân số và cấu trúc không gian đa dạng hơn trước.
Quá trình này diễn ra đồng thời với việc triển khai Quy hoạch chung đô thị Thừa Thiên Huế (nay là TP. Huế) đến năm 2045, tầm nhìn 2065. Quy hoạch xác lập mô hình phát triển đô thị theo cấu trúc đa không gian, đa trung tâm, với các phân vùng quản lý và hành lang phát triển vượt ra khỏi ranh giới hành chính cấp phường. Điều này cho thấy, không gian quản trị ở cấp cơ sở đang chuyển từ quản lý theo địa bàn sang tham gia quản trị các không gian chức năng rộng hơn, đòi hỏi sự phối hợp liên phường và vai trò điều phối của cấp thành phố.
Trong bối cảnh đó, cấp phường, xã tại Huế không chỉ thực hiện các nhiệm vụ quản lý thường nhật, mà còn ngày càng gắn với việc tham gia triển khai các định hướng phát triển không gian theo quy hoạch chung. Việc hiểu và vận hành các định hướng này đòi hỏi phường, xã phải có cách tiếp cận tổng hợp hơn đối với không gian quản lý của mình, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các phường lân cận và các cơ quan chuyên môn cấp thành phố.
TP. Huế là đô thị có cấu trúc không gian đặc thù, nơi các khu dân cư đô thị, không gian di sản, mặt nước và đất nông nghiệp đan xen trong cùng một đơn vị hành chính. Trong nhiều phường, xã, các vấn đề như quản lý không gian ven sông Hương, bảo vệ cảnh quan đô thị, tổ chức thoát nước và thích ứng với ngập lụt hay quản lý chất thải sinh hoạt đều mang tính liên phường. Việc quản lý các không gian này liên quan đến nhiều phường khác nhau, cho thấy rõ yêu cầu quản lý đô thị theo không gian chức năng, thay vì cách tiếp cận cục bộ theo từng địa bàn hành chính.
Từ quản lý hành chính sang quản trị không gian đô thị
Những thay đổi về không gian quản trị và phạm vi nhiệm vụ ở cấp phường, xã cho thấy, mô hình quản lý đô thị truyền thống chủ yếu dựa vào địa giới hành chính đang bộc lộ những giới hạn nhất định. Khi các vấn đề đô thị ngày càng mang tính liên không gian và liên ngành, việc tiếp tục áp dụng cách tiếp cận cục bộ theo từng đơn vị hành chính sẽ khó đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Do đó, đổi mới phương thức quản lý đô thị ở cấp cơ sở không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là điều kiện cần thiết để bảo đảm sự vận hành hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trong dài hạn.
Từ thực tiễn quản lý ở cấp phường, xã tại Huế, có thể thấy nhu cầu đổi mới cách tiếp cận quản lý đô thị theo hướng phù hợp hơn với không gian phát triển mới. Thay vì quản lý chủ yếu theo địa giới hành chính, cần từng bước chuyển sang quản trị theo không gian chức năng, trong đó các vấn đề như không gian ven sông, khu dân cư cũ, hạ tầng kỹ thuật và môi trường được nhìn nhận một cách tổng thể.
Cùng với đó, cần tăng cường cơ chế phối hợp liên phường và làm rõ vai trò điều phối của cấp thành phố trong tổ chức thực hiện các chương trình và dự án phát triển đô thị theo quy hoạch. Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm áp lực cho từng phường, xã, mà còn tạo điều kiện để các nhiệm vụ quản lý đô thị được triển khai đồng bộ và phù hợp hơn với định hướng phát triển dài hạn của TP. Huế.
Những yêu cầu mới đặt ra đối với phường, xã tại TP. Huế cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa mô hình tổ chức chính quyền, quy hoạch không gian và chính sách phát triển đô thị. Khi cấp cơ sở được giao vai trò lớn hơn trong quản lý và tổ chức không gian sống, các chính sách đô thị cần được thiết kế theo hướng tạo điều kiện cho phường, xã thực hiện tốt nhiệm vụ của mình, đồng thời bảo đảm sự điều phối thống nhất ở quy mô toàn đô thị. Điều này cũng đặt ra yêu cầu tăng cường công cụ số và dữ liệu đô thị để hỗ trợ phường, xã ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn.