Về xã Đạ Lây (huyện Đạ Tẻh, tỉnh Lâm Đồng) quê hương mới của những người xứ Huế hôm nay, thật khó nhận ra dấu vết của những ngày gian khó trong ký ức của gần nửa thế kỷ trước. Cái dễ nhận nhất ở vùng quê gánh gồng “Huế đi xa” này là giọng nói mang âm sắc đặc biệt, những chiếc nón bài thơ của các mệ, các o lấp lánh che những nụ cười đôn hậu, với buổi sáng rộn ràng bánh lọc, bánh nậm. Chúng tôi lộn vô phiên chợ Đạ Lây trên vùng đất Tây Nguyên mà thấy như đang về Huế ăn hàng, tán gẫu ở một góc Đông Ba, An Cựu…

Sau ngày nước nhà thống nhất, lực lượng thanh niên xung phong - thanh niên xung kích (TNXK) chuyển sang nhiệm vụ mới: Khắc phục hậu quả chiến tranh, xây dựng phát triển kinh tế. Thực hiện yêu cầu cách mạng trong những năm tháng đó, tỉnh Bình Trị Thiên và TP. Huế đã thành lập hai trung đoàn TNXK với công tác tiền trạm, mở đường, khai phá đất đai, dựng nhà cửa để đón hàng ngàn hộ đồng bào từ TP. Huế đến những vùng đất phía nam lập nghiệp, xây dựng những vùng cư dân Huế nơi xa. Trong rất nhiều chương trình di dân, có một vùng quê mới của người Huế được lập ra cách đây gần nửa thế kỷ, đó là khu kinh tế mới (KTM) Hương Lâm, nay thuộc xã Đạ Lây, huyện Đạ Huai - vùng đất phía nam của tỉnh Lâm Đồng…

Đôi khi có những ký ức tưởng ngủ quên bỗng một hôm trở về rực rỡ, ấy là khi tôi ngồi thuyền trên sông Đông Ba, đi từ cầu Gia Hội về Bao Vinh, đến ngã ba Sình. Khoảng sông nước mênh mông này từng đi vào trí tưởng tượng của tôi và bạn bè thời thơ bé: “Nơi cuối cùng của sông Hương là ở chỗ mô tụi bây hè?”

Tháng 3 về tràn đầy ký ức của những ngày lịch sử để thấy hơn giá trị của sự độc lập tự do; sự nỗ lực không ngừng của Đảng bộ, chính quyền, Nhân dân huyện Quảng Điền.

Ngày 26/3/1975, lá cờ giải phóng tung bay trên đỉnh Kỳ đài, Phu Văn Lâu - đánh dấu mốc son lịch sử, Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế) hoàn toàn giải phóng. Với khí thế của chiến công này, quân và dân Thừa Thiên Huế tiếp bước cùng quân và dân cả nước tiến quân thần tốc, táo bạo trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, làm nên Đại thắng mùa Xuân 1975, thống nhất Tổ quốc.

Cơn mưa dai dẳng vỗ từng đợt vào cửa kính con tàu. Ánh đèn mờ hắt xuống khoang hành khách thưa thớt, tiếng bánh sắt nghiến lên đường ray vang lên nhịp nhàng. Minh ngồi tựa đầu vào ghế, đôi mắt mỏi mệt nhìn ra ngoài trời tối. Chuyến tàu đêm hôm nay không chỉ đưa anh về quê, mà còn kéo anh trở về một phần ký ức anh từng cố quên.

Trong ngôi nhà vườn xanh rợp bóng cây của mình tại phường Phú Thượng, quận Thuận Hóa, anh Lê Hoàng Phú thiết kế một gian bếp xưa nho nhỏ gợi nhớ đến ký ức thời thơ ấu. Dưới mái tranh và tấm mành tre giản đơn, chiếc chạn gỗ nằm dung dị đựng nồi niêu đất. Bên trên chạn, chiếc nia, cây đèn dầu, bi-đông đựng nước được cẩn thận bài trí.

Sau 7 năm ra mắt, Chương trình biểu diễn nghệ thuật thực cảnh “Ký ức Hội An” đã trở nên nổi tiếng với sức hút không ngưng nghỉ.

Tôi thức dậy sau một đêm ngủ thật dài, mở tung cánh cửa đón chút không khí ban mai. Khoang mũi tôi bất chợt khựng lại, đọng một mùi hương thoang thoảng dịu ngọt, tựa hồ như lạ lẫm nhưng lại thân thuộc vô cùng. Khi ký ức trong tôi chưa kịp gọi tên thì đã nghe tiếng bà ngoài sân thì thầm: Mùi hương bưởi thơm thật!

Lớp tôi, Văn K1 Đại học Tổng hợp Huế, vừa có cuộc họp mặt tại Huế nhân 43 năm ra trường. Có một cuộc chúng tôi tổ chức ở đầm Chuồn.