Với chiếc nón lá vẽ biểu tượng rồng thời Lý đậm bản sắc Huế, thần tượng K-pop G‑Dragon đã gây bất ngờ khi xuất hiện tại sân bay Nội Bài. Chiếc nón ấy là sản phẩm của Công ty TNHH Maries, dưới sự dẫn dắt của CEO Hồ Thị Sương Lan, một doanh nhân người Huế.

Cùng với sông Hương - núi Ngự, chiếc nón lá - tà áo dài tím của người phụ nữ Huế cũng là một bộ đôi biểu tượng văn hóa gắn bó sâu sắc với người dân Cố đô. Và nhà thơ Bùi Giáng từng “say tình”: Chiếc nón bài thơ/ Đưa em về phố Huế/ Nắng xuyên qua vành nón/ Thấy cả hồn xứ sở trong thơ... (Đưa em về phố)

Dù chưa từng qua bất kỳ trường lớp đào tạo hội họa nào, chị Phạm Thị Tường Vi (sinh năm 1992, ngụ 37/7 Ưng Bình, phường Vỹ Dạ) vẫn thành thạo “múa” cọ trên nón lá. Từ đôi tay khéo léo và niềm đam mê với sắc màu, những phong cảnh quen thuộc của quê hương lần lượt hiện lên sinh động, tạo nên vẻ đẹp riêng biệt của từng chiếc nón.

Về xã Đạ Lây (huyện Đạ Tẻh, tỉnh Lâm Đồng) quê hương mới của những người xứ Huế hôm nay, thật khó nhận ra dấu vết của những ngày gian khó trong ký ức của gần nửa thế kỷ trước. Cái dễ nhận nhất ở vùng quê gánh gồng “Huế đi xa” này là giọng nói mang âm sắc đặc biệt, những chiếc nón bài thơ của các mệ, các o lấp lánh che những nụ cười đôn hậu, với buổi sáng rộn ràng bánh lọc, bánh nậm. Chúng tôi lộn vô phiên chợ Đạ Lây trên vùng đất Tây Nguyên mà thấy như đang về Huế ăn hàng, tán gẫu ở một góc Đông Ba, An Cựu…

Tháng Mười, những cơn gió lành lạnh vi vút cửa sổ bên nhà, lớp bùn đất, cây cối ngổn ngang sau trận bão đang nằm chờ tay người dọn. Mẹ đứng ngồi không yên, ra vào liên tục. Chiếc nón lá ngấm nước bao ngày nay, đã đen và có dấu hiệu mốc. Mùi ẩm ướt bay khắp gian nhà vừa mới được chút nắng le lói chiếu qua. Cứ thế rồi tháng Mười đến, mang theo những mong manh ùa về nơi căn bếp ám mùi khói chiều. Dàn củi được mẹ sắp ngay ngắn, củi tươi, củi khô để tách riêng, củi lớn mẹ dùng để nấu bánh, chạy mối buổi sáng sớm.

Áo quần kín đáo, gọn ghẽ, chiếc nón trên đầu, khẩu trang bịt kín, trên tay là chiếc giỏ xách, bà Lê Thị Sen (Phú Lộc) cẩn thận tìm kiếm giữa trảng cát với những lùm cây cỏ rậm rạp, những công trình bỏ hoang.

Huế đã vào hạ, hai cây bằng lăng trước nhà tôi nở hoa “tím cả một khung trời”. Hoa mọc thành từng nhánh, xúm xít nhau trên những cành cao. Tôi đứng trên ban công, đưa tay chạm vào những cánh hoa mới nhú mơn mởn, những chiếc lá non tơ, cảm nhận sức sống và dòng chảy thiên nhiên cuộn tràn trong cơ thể.

Chợ Đông Ba là một điểm đến không thể thiếu của du khách khi đặt chân đến mảnh đất Cố đô. Nhiều vị khách tìm đến quầy hàng nón để mua cho mình chiếc nón bài thơ xứ Huế về làm quà. Chiếc nón bài thơ xứ Huế được làm công phu, tinh tế và trở thành một sản phẩm mua về làm quà không thể thiếu mỗi lần đến Cố đô.

Không chỉ đảm nhận chức năng hàng lưu niệm, những sản phẩm được làm ra từ các làng nghề truyền thống còn mang trong mình sứ mệnh trang trí, đạo cụ cho những chương trình nghệ thuật. Những chiếc nón, hoa giấy, con diều đủ sắc màu đã giúp người xem hiểu hơn giá trị văn hóa làng nghề.