|
| Một số trang trại sử dụng điện mặt trời phục vụ sản xuất |
Giá năng lượng ảnh hưởng đến nền kinh tế
Trong những ngày qua, giá dầu leo thang vì các hoạt động quân sự ở Trung Đông đang làm gián đoạn một trong những tuyến đường vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới: Eo biển Hormuz. Khoảng 20% lượng dầu khí vận chuyển toàn cầu đi qua tuyến đường biển hẹp này, nhưng hiện tại eo biển đang bị đóng cửa và các tàu thương mại đang phải chuyển hướng để tránh các cuộc tấn công. Điều đó khiến việc vận chuyển dầu trở nên dài hơn và đắt đỏ hơn. Nguồn cung dầu hạn chế đẩy giá cả tăng cao trên toàn bộ nền kinh tế toàn cầu, không chỉ đối với nhiên liệu mà còn cả việc vận chuyển thực phẩm và viện trợ nhân đạo.
Trong bài phân tích mới nhất ngày 17/3, Chương trình Lương thực thế giới (WFP) cho rằng giá năng lượng tăng cao đang ảnh hưởng đến nền kinh tế theo nhiều cách. Đối với các hộ gia đình, chi phí nhiên liệu và điện gia tăng làm giảm sức mua. Đối với các doanh nghiệp, chi phí vận chuyển và sản xuất tăng cao làm giảm biên lợi nhuận. Đối với các ngân hàng trung ương và chính phủ, thách thức đặt ra là quản lý lạm phát và tính bền vững tài chính mà không làm suy yếu tăng trưởng kinh tế.
Những cú sốc địa chính trị cũng ảnh hưởng đến thị trường tài chính. Các giai đoạn bất ổn thường khiến các nhà đầu tư tìm kiếm các tài sản an toàn, làm tăng giá trị đồng USD và thắt chặt các điều kiện tài chính toàn cầu.
Giá năng lượng là yếu tố đầu vào của gần như mọi ngành kinh tế. Khi giá dầu tăng, chi phí vận chuyển hàng hóa tăng, kéo theo giá thực phẩm, hàng tiêu dùng và dịch vụ đều leo thang.
Theo AP News, giá xăng tại Mỹ đã tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2023, gây áp lực lớn lên ngân sách hộ gia đình. Đối với nhiều người, việc đổ đầy bình xăng trước đây vốn dĩ chỉ là một nhu cầu bình thường thì nay đã trở thành một quyết định tài chính đáng cân nhắc.
Không chỉ dừng lại ở nhiên liệu, giá thực phẩm cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. WFP dẫn lời các tổ chức quốc tế cảnh báo rằng việc gián đoạn nguồn cung năng lượng có thể làm tăng chi phí sản xuất phân bón, từ đó ảnh hưởng đến sản lượng nông nghiệp toàn cầu. Điều này dẫn đến giá lương thực tăng - một yếu tố đặc biệt nguy hiểm đối với các quốc gia đang phát triển.
Lạm phát trong bối cảnh này không còn là một hiện tượng kinh tế đơn thuần, mà trở thành một “cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt” lan rộng. Khi tiền lương không tăng tương ứng với giá cả, sức mua của người dân chắc chắn sẽ nhanh chóng giảm sút.
Theo các chuyên gia của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), xung đột ở Trung Đông đang gây ra áp lực kép: Vừa làm tăng chi phí sinh hoạt, vừa đe dọa an ninh lương thực và năng lượng, trong đó người thu nhập thấp là đối tượng dễ tổn thương nhất trước các cú sốc toàn cầu.
Thực tế, người thu nhập thấp thường dành phần lớn thu nhập cho các nhu cầu thiết yếu như thực phẩm, năng lượng và nhà ở. Khi giá của những mặt hàng này tăng, họ gần như không có khả năng điều chỉnh ngân sách.
Khác với tầng lớp trung lưu hoặc giàu có, họ không thể cắt giảm chi tiêu cho những thứ “xa xỉ” vì phần lớn chi tiêu của họ đã là tối thiểu. Điều này khiến họ dễ rơi vào tình trạng thiếu hụt ngay cả khi giá cả chỉ tăng nhẹ.
|
| Xu hướng chuyển dịch sử dụng năng lượng được nhiều gia đình thực hiện trước biến động xăng dầu |
Tăng cường an ninh năng lượng, đa dạng hóa chuỗi cung ứng
Rõ ràng khi giá xăng tăng, họ phải chi nhiều hơn để đi làm. Khi giá thực phẩm tăng, họ phải giảm khẩu phần hoặc chọn thực phẩm rẻ hơn - và thường sẽ kém dinh dưỡng hơn. Những lựa chọn này không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn tác động lâu dài đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người dân nghèo.
Không chỉ dừng lại ở giá cả, xung đột Trung Đông còn ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường lao động. Khi chi phí sản xuất tăng, nhiều doanh nghiệp buộc phải cắt giảm hoạt động hoặc chuyển chi phí sang người tiêu dùng.
Các ngành như vận tải, hàng không, sản xuất và logistics đang đối mặt với những tác động nặng nề nhất. Khi chi phí nhiên liệu tăng, lợi nhuận bị thu hẹp, sẽ dẫn đến việc cắt giảm nhân sự hoặc giảm giờ làm. Và đối với người thu nhập thấp, mất việc hoặc giảm thu nhập trong bối cảnh giá cả tăng cao là một cú sốc kép, có nguy cơ đẩy họ vào vòng xoáy nghèo đói.
Trong khi đó, các quốc gia lớn tập trung ngân sách cho viện trợ quân sự hoặc hỗ trợ nhân đạo khẩn cấp tại vùng chiến sự, làm giảm nguồn lực cho các chương trình phát triển kinh tế ở các khu vực nghèo khác. Theo các báo cáo từ Reuters, áp lực ngân sách tại châu Âu do hỗ trợ các cuộc xung đột toàn cầu đang khiến dòng vốn ODA (viện trợ phát triển) trở nên khan hiếm hơn cho người nghèo ở các nước thứ ba.
Đồng thời, các tuyến vận chuyển kéo dài và tình trạng tắc nghẽn cũng đang đe dọa khả năng của WFP trong việc tiếp cận các nhóm dân cư dễ bị tổn thương một cách nhanh chóng và hiệu quả. Nếu xung đột tiếp diễn, 45 triệu người nữa trên toàn thế giới có thể bị đẩy vào tình trạng đói cùng cực. Điều này sẽ đẩy tổng số người bị đói cùng cực lên mức như thời điểm bắt đầu cuộc chiến ở Ukraine.
“Nếu xung đột này tiếp tục, nó sẽ gây ra những chấn động trên toàn cầu, và những gia đình vốn đã không đủ khả năng mua thức ăn cho bữa tiếp theo sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Nếu không có sự hỗ trợ nhân đạo được tài trợ đầy đủ, nó có thể gây ra thảm họa cho hàng triệu người vốn đã ở bên bờ vực…”, ông Carl Skau - Phó Giám đốc điều hành kiêm Giám đốc vận hành của WFP cho biết.
Theo các chuyên gia kinh tế, sự leo thang xung đột nghiêm trọng hơn - đặc biệt là liên quan đến sự gián đoạn kéo dài ở eo biển Hormuz - có thể gây ra những hậu quả nặng nề hơn khi có thể đẩy giá dầu lên cao hơn nhiều, làm suy yếu thương mại toàn cầu và làm chậm tăng trưởng kinh tế, từ đó làm tăng thêm những áp lực vốn đã rất lớn đối với nhóm người thu nhập thấp.
Trong bối cảnh đó, ADB khuyến nghị các chính phủ cũng có thể thể hiện vai trò bằng cách theo dõi các dấu hiệu cảnh báo sớm - chẳng hạn như chi phí vận chuyển, gián đoạn hàng không và sự biến động của thị trường tài chính. Và để đối phó tốt hơn với những thách thức mới do cuộc xung đột hiện tại ở Trung Đông gây ra, việc tăng cường an ninh năng lượng, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và duy trì các chính sách kinh tế vĩ mô lành mạnh sẽ rất quan trọng.
Xung đột Trung Đông một lần nữa cho thấy mức độ liên kết chặt chẽ của nền kinh tế toàn cầu. Một sự kiện địa chính trị có thể nhanh chóng biến thành khủng hoảng chi phí sinh hoạt, ảnh hưởng đến hàng triệu người ở cách xa hàng nghìn km. Trong bức tranh đó, người thu nhập thấp là nhóm chịu thiệt hại nặng nề nhất. Họ không chỉ phải đối mặt với giá cả tăng cao mà còn chịu áp lực từ việc làm, thu nhập và an sinh xã hội.
Giải quyết vấn đề này đòi hỏi sự phối hợp giữa các quốc gia, các tổ chức quốc tế và chính sách trong nước. Nhưng trên hết, nó đặt ra một câu hỏi lớn: làm thế nào để bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất trong một thế giới ngày càng bất ổn?