Xung đột Trung Đông và những hệ lụy đến chuỗi cung ứng toàn cầu

Tình hình hậu cần, lạm phát, chi phí sản xuất… của thế giới đang biến động nghiêm trọng. Điều này cho thấy xung đột căng thẳng kéo dài ở Trung Đông đã và đang để lại nhiều hệ lụy nghiêm trọng đến chuỗi cung ứng năng lượng thế giới nói riêng và chuỗi cung ứng toàn cầu nói chung.

Giá nhiên liệu ở Panama tăng mạnh khi nguồn cung gián đoạn do xung đột ở Trung Đông

Tác động dây chuyền

Vừa qua, nhiều tổ chức quốc tế, đơn cử như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) nhận định, xung đột ở Trung Đông đã và đang làm đảo lộn nền kinh tế thế giới, đồng thời cảnh báo sự gián đoạn trên thị trường dầu mỏ có thể làm chậm đà tăng trưởng, đẩy lạm phát lên cao và làm tăng nguy cơ xảy ra suy thoái toàn cầu.

Trong kịch bản lạc quan nhất, IMF dự báo tăng trưởng toàn cầu trong năm nay sẽ giảm xuống còn 3,1%, thấp hơn nhiều so với mốc 3,4% đạt được vào năm 2025. Đối với kịch bản xấu nhất liên quan đến sự gián đoạn kéo dài của thị trường năng lượng đến năm 2026, có thể tăng trưởng toàn cầu sẽ bị kéo tụt xuống còn 2% và đẩy lạm phát lên đến 6%.

Tưởng chừng như các nội dung trong Hội nghị Mùa Xuân 2026 của IMF và Nhóm Ngân hàng Thế giới vừa diễn ra từ 13 - 18/4 tại Washington, DC sẽ tập trung vào các vấn đề như căng thẳng thương mại, trí tuệ nhân tạo và mất cân bằng tài chính quốc tế, song thay vào đó, trọng tâm cuộc họp lại là hậu quả kinh tế gây nên từ căng thẳng Mỹ - Iran.

Theo đó, giá cả hàng hóa toàn cầu tăng cao sẽ tác động đến toàn bộ nền kinh tế. Điều này sẽ làm tăng chi phí của các mặt hàng tiêu thụ nhiều năng lượng, sức mua của người tiêu dùng vì vậy sẽ giảm. Những tác động này thậm chí sẽ trở nên trầm trọng hơn khi doanh nghiệp và người lao động cố gắng bù đắp tổn thất, dẫn đến nguy cơ xảy ra vòng xoáy giá cả - tiền lương. Ngoài ra, rủi ro vĩ mô gia tăng và triển vọng thắt chặt chính sách tiền tệ có thể kích hoạt sự điều chỉnh giá đột ngột trên thị trường tài chính, với mức định giá tài sản thấp hơn nhiều, cùng lúc phí bảo hiểm rủi ro tăng, đồng Dollar tăng giá…, từ đó thắt chặt điều kiện tài chính và làm giảm tổng cầu.

Lực lượng an ninh Iran tuần tra cạnh một tàu hàng ở eo biển Hormuz

Trong bối cảnh này, các nền kinh tế thu nhập thấp và đang phát triển, cũng như các nước xuất khẩu năng lượng và vùng Vịnh đang phải đối mặt với thiệt hại về cơ sở hạ tầng và gián đoạn xuất khẩu do xung đột.

Được biết, Trung Đông không chỉ nổi tiếng với dầu mỏ mà còn là nhà cung cấp lượng lớn nhôm, hóa dầu, phân bón… của thế giới. Với khoảng 1/3 lượng phân bón đi qua eo biển Hormuz, tính đến cuối tháng 3 vừa qua, giá Ure đã tăng 50%, trong khi giá các loại phân bón khác như diammonium phosphate cũng tăng mạnh.

Chưa dừng lại, do chi phí nguyên liệu đầu vào tăng và tình trạng chậm trễ giao hàng, một số công ty buộc phải tăng giá sản phẩm, đơn cử như hãng sản xuất bao cao su lớn nhất thế giới Karex Bhd của Malaysia ngày 21/4 tuyên bố, giá sản phẩm của công ty có thể sẽ tăng 20% - 30%, thậm chí là cao hơn nếu gián đoạn chuỗi cung ứng vẫn kéo dài do xung đột. Điều này có thể ảnh hưởng lớn khi hãng là nhà cung cấp cho một số chương trình viện trợ do Liên hợp quốc điều hành.

Chuỗi cung ứng thực phẩm cũng không đứng ngoài danh sách. Điều này được cảnh báo khi Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) cũng nhận định do giá phân bón và năng lượng tăng, năng suất cây trồng sẽ thấp hơn, gây nên tác động dây chuyền là giá lương thực toàn cầu tăng và mất an ninh lương thực tại các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu.

Bộ Công Thương Việt Nam khuyến nghị doanh nghiệp ứng phó khi xung đột tại Trung Đông leo thang

Nhanh chóng chấm dứt xung đột và thúc đẩy điều chỉnh hành động

Trước tình hình này, rõ ràng cách tốt nhất để hạn chế thiệt hại kinh tế là sớm chấm dứt xung đột và tái lập trật tự. Các ngân hàng trung ương có thể bỏ qua sự tăng vọt của giá cả năng lượng, nhưng điều này chỉ ra xảy ra khi kỳ vọng lạm phát vẫn được kiểm soát tốt.

Trong trường hợp kỳ vọng lạm phát trung hoặc dài hạn tăng lên khi giá cả và tiền lương tăng, việc khôi phục ổn định về giá phải được ưu tiên hàng đầu. Cùng với nhiều biện pháp khác, nếu hoạt động toàn cầu suy giảm đáng kể, chính sách tiền tệ và tài khóa cần sẵn sàng điều chỉnh để hỗ trợ nền kinh tế và bảo vệ hệ thống tài chính, cùng với các chính sách tài chính và thanh khoản phù hợp để chung tay duy trì khả năng phục hồi của thị trường toàn cầu.