 |
| Ảnh minh họa về một hành tinh xanh (1) |
Hiểu một cách đơn giản, kinh tế xanh là sự kết hợp của ba yếu tố: Kinh tế - Xã hội - Môi trường. Trong đó, sự tăng trưởng kinh tế không được đánh đổi bằng sự suy thoái môi trường hay bất công xã hội.
Nền kinh tế xanh khác biệt với nền kinh tế truyền thống (thường gọi là “kinh tế nâu” - dựa trên khai thác tài nguyên hóa thạch) ở 4 đặc trưng cốt lõi sau:
Sử dụng năng lượng tái tạo và hiệu quả tài nguyên: Thay vì dựa vào than đá và dầu mỏ, kinh tế xanh ưu tiên năng lượng mặt trời, gió, thủy điện... Đồng thời, nó áp dụng các công nghệ sản xuất sạch hơn để tối ưu hóa việc sử dụng nguyên liệu đầu vào, giảm thiểu lãng phí.
Mô hình kinh tế tuần hoàn (Circular Economy): Đây là đặc điểm cực kỳ quan trọng. Trong kinh tế xanh, chất thải không phải là điểm cuối mà là điểm bắt đầu của một chu trình mới. Mọi vật liệu đều được thiết kế để có thể tái sử dụng, tái chế, giúp giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên.
Giảm phát thải Carbon và bảo vệ đa dạng sinh học: Mục tiêu hàng đầu là đạt được mức phát thải thấp (hướng tới Net Zero). Song song đó, nền kinh tế này chú trọng vào việc phục hồi hệ sinh thái, bảo vệ rừng và nguồn nước, coi tự nhiên là tài sản quan trọng nhất.
Công bằng và hòa nhập xã hội: Kinh tế xanh không chỉ là về “cây xanh”, mà còn là về “con người”. Nó chú trọng tạo ra các “Việc làm xanh” (Green jobs), đảm bảo phân phối phúc lợi công bằng, cải thiện đời sống cho những nhóm người yếu thế và đảm bảo an ninh lương thực, nguồn nước.
Tại Việt Nam, kinh tế xanh không còn là một khái niệm xa vời mà đã trở thành chiến lược sinh tồn và phát triển trọng tâm của quốc gia trong giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn 2050.
Việt Nam đã đưa ra cam kết mạnh mẽ về việc đạt mức phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050 tại Hội nghị lần thứ 26 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP26) tại Glasgow, Scotland (Vương quốc Anh), công bố ngày 1/11/2021 doThủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính thay mặt nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã trực tiếp đưa ra tuyên bố này trước cộng đồng quốc tế.
 |
| Xu hướng phát triển xanh góp phần bảo vệ môi trường ở các trang trại sản xuất sữa tại Nghệ An (2) |
Tại sự kiện này, Việt Nam không chỉ cam kết về Net Zero mà còn tham gia vào các tuyên bố quan trọng khác: Cam kết giảm phát thải khí metan toàn cầu: giảm 30% phát thải khí metan vào năm 2030 so với mức năm 2020. Tuyên bố Glasgow về rừng và sử dụng đất: cam kết ngăn chặn và đảo ngược tình trạng mất rừng vào năm 2030. Chuyển đổi từ điện than sang năng lượng sạch: tham gia tuyên bố toàn cầu về việc ngừng xây dựng các nhà máy điện than mới và tiến tới loại bỏ điện than.
Ngay sau COP26, Việt Nam đã nhanh chóng thực hiện các bước để đưa cam kết quốc tế thành quy định trong nước: tháng 7/2022 ban hành Quyết định 896/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu giai đoạn đến năm 2050, chính thức luật hóa mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
Thực trạng kinh tế xanh tại Việt Nam (cập nhật 2025 - 2026) đang ở giai đoạn “chuyển mình mạnh mẽ” nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức:
Điểm sáng: Việt Nam dẫn đầu khu vực ASEAN về công suất lắp đặt năng lượng tái tạo (điện mặt trời và điện gió). Các mô hình Khu công nghiệp sinh thái (như VSIP III, DEEP C) và nông nghiệp giảm phát thải (lúa chất lượng cao 1 triệu ha) đang được nhân rộng.
Thách thức: Nguồn vốn cho các dự án xanh còn hạn chế (phụ thuộc nhiều vào FDI); công nghệ xanh chưa phổ biến đồng đều; nhận thức về tiêu dùng bền vững của người dân và doanh nghiệp nhỏ vẫn chưa cao.
Nhà nước đã có những hành động cụ thể (Action Plan) để hiện thực hóa kinh tế xanh, Chính phủ đã và đang triển khai các nhóm hành động sau:
Xanh hóa sản xuất: áp dụng mô hình Kinh tế tuần hoàn. Doanh nghiệp được khuyến khích tái sử dụng chất thải làm nguyên liệu đầu vào. Ví dụ: Ngành xi măng dùng rác thải công nghiệp làm nhiên liệu đốt, hạn chế dần công nghệ nhiệt điện than và dầu.
Xanh hóa lối sống: đẩy mạnh hệ thống giao thông công cộng thân thiện (xe buýt điện, tàu điện metro tại Hà Nội và TP. HCM, đang phát triển ở các tỉnh, thành phố khác trên cả nước). Cấm dần nhựa sử dụng một lần và thúc đẩy phân loại rác tại nguồn (Luật Bảo vệ môi trường 2020).
Tín dụng xanh: ngân hàng Nhà nước đặt mục tiêu tỷ trọng tín dụng xanh chiếm khoảng 10% tổng dư nợ toàn nền kinh tế vào năm 2025.
Chuyển đổi năng lượng: thực hiện Quy hoạch điện VIII, ưu tiên tối đa các nguồn năng lượng tái tạo và giảm dần điện than.
Nhà nước đã ban hành một “hệ sinh thái” văn bản pháp lý rất cụ thể để bảo trợ cho các hành động trên, đây là những chủ trương và chính sách cốt lõi:
Quyết định 1658/QĐ-TTg (2021), Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 - 2030. Đây là kim chỉ nam cao nhất. Đặc biệt, Việt Nam đặt mục tiêu hướng tới nền kinh tế trung hòa carbon và đóng góp vào mục tiêu hạn chế sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu. Quyết định 1658 đưa ra các con số định lượng rất rõ ràng để đo lường hiệu quả: Giảm cường độ phát thải khí nhà kính trên GDP ít nhất 15% so với năm 2014 (đến năm 2050 giảm ít nhất 30%). Xanh hóa các ngành kinh tế: tiêu hao năng lượng sơ cấp trên GDP bình quân giảm từ 1,0 - 1,5%/năm; tỷ trọng năng lượng tái tạo trên tổng cung cấp năng lượng sơ cấp đạt 15 - 20%. Kinh tế số đạt 30% GDP. Xanh hóa lối sống: tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt đô thị được thu gom, xử lý đảm bảo tiêu chuẩn đạt 95%; tỷ lệ nước thải đô thị được thu gom và xử lý đạt tiêu chuẩn quy định lần lượt là trên 50% (với đô thị loại II trở lên). Xanh hóa quá trình chuyển đổi: đảm bảo mọi tầng lớp nhân dân được tiếp cận bình đẳng với thành quả của tăng trưởng xanh.
Luật Bảo vệ môi trường 2020, Chính thức đưa ra các quy định về Kinh tế tuần hoàn và Thị trường Carbon tại Việt Nam. Đến đầu năm 2026, Việt Nam đã hoàn thiện khung pháp lý cơ bản và đang chuẩn bị những bước cuối cùng để vận hành sàn giao dịch thí điểm. Tín chỉ Carbon là chứng chỉ có thể giao dịch, đại diện cho quyền phát thải 1 tấn khí CO2 (hoặc lượng khí nhà kính khác tương đương). Thị trường Carbon là nơi các tổ chức, doanh nghiệp mua bán các “hạn ngạch phát thải” hoặc “tín chỉ carbon”. Những đơn vị giảm phát thải tốt có thể bán lại phần dư thừa cho những đơn vị phát thải vượt mức quy định.
Quyết định 500/QĐ-TTg (phê duyệt Quy hoạch điện VIII) chính thức được ban hành vào ngày 15 tháng 5 năm 2023. Quy hoạch này đóng vai trò then chốt trong việc định hướng Việt Nam chuyển đổi từ năng lượng hóa thạch sang năng lượng tái tạo, nhằm thực hiện cam kết đạt mức phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050…
Kinh tế xanh không chỉ là câu chuyện của Nhà nước. Với tư cách là cá nhân hoặc chủ doanh nghiệp, mỗi người đều có thể bắt đầu bằng: Sử dụng các thiết bị tiết kiệm điện (nhãn năng lượng); Ưu tiên các sản phẩm có bao bì tái chế hoặc chứng chỉ xanh (Eco-label), hãy phân loại rác thải theo quy định; Tìm hiểu về các gói vay ưu đãi cho dự án xanh nếu bạn đang kinh doanh.
(1) https://nhandan.vn/tim-giai-phap-thuc-day-phat-trien-nen-kinh-te-xanh-tai-viet-nam-post816093.html
(2) https://nhandan.vn/special/tang-truong-xanh-Viet-Nam/index.html