Mở lối cho cơ sở nhà, đất dôi dư

Những khu đất công được khai thác sẽ góp phần tạo lợi thế cho địa phương.

Lãng phí

Tiếp cận đất đai là một trong những khó khăn lớn của doanh nghiệp (DN). Khó khăn ấy không chỉ xuất phát từ nguồn lực phục vụ cho tiếp cận đất đai mà còn vì những rào cản liên quan đến thủ tục, điều kiện tiếp cận.

Tại hội nghị tiếp xúc DN gần đây, bà Đặng Thị Dương, Chủ tịch Hội Doanh nhân nữ thành phố chia sẻ, nhiều cơ sở nhà, đất do Nhà nước quản lý đang bỏ không, xuống cấp; trong khi DN có nhu cầu sử dụng lại không thể tiếp cận. Thay vì bỏ không như hiện nay, Nhà nước cần có cơ chế cho thuê hay hỗ trợ DN có phương án sử dụng hiệu quả và phù hợp tiếp cận, vừa giải quyết khó khăn về tiếp cận đất đai của DN, tăng nguồn thu vừa tăng thêm không gian phát triển cho thành phố.

Theo Chủ tịch Hội Doanh nhân nữ thành phố, chính sách đất đai thay đổi liên tục cũng ảnh hưởng đến công tác quản lý của sở, ngành, địa phương, điều này cũng gây khó khăn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của DN. Chưa nói hiện nay, Hiệp hội DN thành phố - cơ quan thực hiện nhiệm vụ quan trọng là gắn kết DN với chính quyền, hỗ trợ DN; song đến nay, đơn vị vẫn chưa được bố trí trụ sở làm việc ổn định.

Bên cạnh 44 cơ sở dôi dư từ đợt sắp xếp chính quyền địa phương 2 cấp và 42 cơ sở do Trung ương chuyển giao, thành phố còn có 456 cơ sở nhà đất, dôi dư chưa xử lý qua các đợt sắp xếp, bàn giao trước ngày 1/7/2025. Điều này có nghĩa, hơn 84% cơ sở nhà, đất dôi dư còn tồn đọng chưa được xử lý từ nhiều năm trước. Những cơ sở này phần lớn là điểm trường cũ, trung tâm y tế xã, thiết chế văn hóa sau sáp nhập và một số trụ sở hành chính qua nhiều thời kỳ.

Nhìn từ góc nhìn của DN, việc lấy cơ sở nhà, đất dôi dư giao cho DN thuê là bài toán hài hòa lợi ích. Song từ góc độ quản lý nhà nước, đây lại là bài toán phức tạp về trách nhiệm bảo toàn tài sản công, chống thất thoát ngân sách và tuân thủ hàng loạt quy định pháp lý đan xen.

Mở đường

Theo Sở Tài chính, nguyên nhân khiến nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư chưa được khai thác chủ yếu nằm ở sự chồng chéo của cả hồ sơ pháp lý, hiện trạng tài sản và thủ tục xử lý. Nhiều cơ sở thiếu hồ sơ, xuống cấp hoặc bị lấn chiếm; trong khi quy trình giao tài sản, phê duyệt giá thuê còn qua nhiều khâu, khiến không ít cơ sở dù đã xác định dôi dư vẫn chưa thể đưa vào khai thác.

Theo quy định, việc cho thuê cơ sở nhà, đất phải thực hiện thuê đơn vị có chức năng thẩm định giá để xác định giá cho thuê. Trong khi, thành phố Huế có 183 cơ sở cho thuê ngắn hạn, nhưng trên địa bàn lại chỉ có 2 đơn vị thẩm định giá tại chỗ và 2 văn phòng đại diện; nguy cơ không thuê được tư vấn, thời gian kéo dài, chưa kể chi phí ngân sách cho việc thuê thẩm định giá cũng không nhỏ.

Trụ sở dôi dư chủ yếu thiết kế theo công năng cũ, đã hư hỏng qua nhiều năm không sử dụng. Ngân sách không có nguồn để sửa chữa, trong khi DN muốn tự bỏ tiền cải tạo lại thiếu cơ chế pháp lý bảo đảm quyền lợi khi hợp đồng chấm dứt. Nhiều cơ sở nhà, đất do tồn tại lịch sử đã bị lấn chiếm, không có đầy đủ hồ sơ pháp lý về nhà đất. Việc nơi tiếp nhận yêu cầu phải giải phóng mặt bằng sạch hoặc chờ điều chỉnh quy hoạch đô thị/sử dụng đất mới chịu tiếp nhận đã làm ngưng trệ hoàn toàn tiến độ bàn giao.

Nghị quyết 31 cho phép tiếp nhận tài sản theo nguyên trạng trong một số trường hợp thiếu hồ sơ pháp lý, chưa xác định đầy đủ ranh giới hoặc còn vướng lấn chiếm; đồng thời mở ra khả năng chuyển đổi công năng sang mục đích công cộng, hỗ trợ đổi mới sáng tạo và các mục đích phù hợp khác theo đúng thẩm quyền. Tuy nhiên, không phải toàn bộ cơ sở đều được áp dụng đầy đủ cơ chế chính sách đặc thù. Các địa phương vẫn phải rà soát từng trường hợp theo nguồn gốc tài sản, quyết định giao hoặc chuyển giao và hiện trạng sử dụng để lựa chọn phương án xử lý phù hợp.

Sở Tài chính đã phối hợp cùng với các sở, ngành và 40 xã, phường tiến hành rà soát các cơ sở nhà, đất dôi dư và xây dựng chi tiết phương án xử lý. Đến nay, 40 xã, phường đã xây dựng xong phương án xử lý cơ sở nhà, đất dôi dư và thực hiện phương án sắp xếp, xử lý để đưa vào khai thác; phấn đấu đến cuối năm 2026 sẽ hoàn thành việc đưa vào khai thác.