Rác thải nhựa trên cạn, trên biển gia tăng đang gây nguy hại đến hệ sinh thái và cuộc sống người dân
Ngoài đánh giá về sự gia tăng chất thải nhựa mang tính cảm tính kể trên, thực tế, trong giai đoạn 2010-2015, ngành nhựa là một trong những ngành công nghiệp có tăng trưởng cao nhất cả nước, với mức tăng hàng năm từ 16-18%/năm. Theo Hiệp hội Nhựa Việt Nam, năm 2018, sản lượng sản xuất ngành nhựa tăng 7%, đạt 8,3 triệu tấn, trong đó sản xuất nhựa bao bì chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu giá trị của ngành, đạt 36%.
Nguy hại nhất là gần 50% sản phẩm nhựa được sản xuất được dùng vào mục đích sử dụng một lần và sau đó thải bỏ. Điều này chính là lý do khiến thành phần chất thải nhựa khó phân hủy trong cơ cấu các thành phần chất thải rắn sinh hoạt theo thống kê của ngành môi trường tăng từ 6% lên từ gấp rưỡi đến gần gấp đôi so với thời kỳ trước.
Từ một số liệu khác, theo thống kê của Uỷ ban châu Âu, đến năm 2018, ước tính trên thế giới có khoảng 8,3 tỷ tấn sản phẩm nhựa được sản xuất, trong đó khoảng 6,3 tỷ tấn trở thành rác thải. Mỗi năm có khoảng 1,8 đến 12,7 tấn rác thải nhựa được thải ra biển. Theo Liên Hiệp Quốc, Việt Nam xếp thứ 17 trong 109 quốc gia có mức độ ô nhiễm rác nhựa lớn trên thế giới.
Cùng với việc xả chất thải nhựa bừa bãi, gia tăng cùng một lượng lớn chất thải nhựa từ đại dương dạt vào các bãi tắm, cửa sông, đầm phá, nhất là vào mùa du lịch đang là vấn đề bức xúc ở nhiều địa phương. Các bãi tắm như Thuận An, Phú Thuận, Vinh Thanh (Phú Vang), Vinh Hiền, Cảnh Dương (Phú Lộc)... đang báo động vì rác nhựa phát sinh quá nhiều, dù đã được các lực lượng bộ đội, đoàn viên thanh niên... ra quân vệ sinh vào dịp Chủ nhật xanh hàng tuần.
Hiện nay, việc phân loại, thu gom chất thải nhựa có thể tái chế chủ yếu mang tính tự phát, nhỏ lẻ. Lý do vì túi ni lông sử dụng thường loại siêu mỏng, khó phân hủy và giá trị thu hồi để tái chế thấp, cộng thêm giá thành bao bì quá rẻ, tiện dụng, nên việc tái chế, tái sử dụng chưa được quan tâm. Loại rác nhựa khó phân hủy này lại đang được xử lý cùng với chất thải rắn sinh hoạt, nên tác hại đến hệ sinh thái và sức khỏe con người ngày càng nghiêm trọng hơn.
Các nhà khoa học cũng đã chỉ ra rằng, khi được thải bỏ trên đất liền, rác thải nhựa gây ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm đất. Việc đốt rác nhựa gây ra nguy cơ ô nhiễm môi trường do chất độc dioxin, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người. Trong môi trường biển, do đặc điểm cấu trúc và tác động của nhiều quá trình tự nhiên, rác thải nhựa phát tán, lan truyền nhanh trên phạm vi rộng, ảnh hưởng đến sự sinh tồn và phát triển của nhiều loài thủy sinh, gây nguy cơ suy giảm đa dạng sinh học trên biển.
Đáng chú ý nhất là nhóm vi nhựa do quá trình phân rã rác nhựa có thể xâm nhập và phá hủy tế bào trong cơ thể của các loài sinh vật trong nước ngọt và trong môi trường biển. Chúng có thể là vật trung gian gây tích tụ các loại chất độc hại, giúp các chất này xâm nhập vào chuỗi thức ăn, gây độc đối với con người và hệ sinh thái.
Bài, ảnh: HOÀI NGUYÊN