Đây không phải là lần đầu những tấm lòng nhân ái, nghĩa tình đến với khúc ruột miền Trung mà nhiều năm đã diễn ra, bởi đặc điểm địa hình thường gánh chịu nhiều thiên tai bão lụt.
Người Việt Nam có truyền thống “tương thân, tương ái”, “lá lành đùm lá rách”, “lá rách ít đùm lá rách nhiều”. Những phần quà của nhà tài trợ đến với vùng bị thiên tai đã góp phần giúp người dân vượt qua khó khăn, từng bước ổn định cuộc sống, khôi phục sản xuất; được người dân đón nhận chân thành, cảm động.
Tuy nhiên, khó nhất là làm sao các phần quà đến được đúng đối tượng một cách công bằng. Thực tế cho thấy, có nhiều cá nhân, tổ chức từ thiện đến với người dân bị thiên tai từ rất sớm. Do tính khẩn cấp nên những phần quà bước đầu giá trị thường thấp, chủ yếu là gạo, mì gói; trong lúc chính quyền địa phương không thể biết trước được địa phương mình còn bao nhiêu đoàn đến cứu trợ và giá trị mỗi phần quà là bao nhiêu. Cho nên, đối tượng đầu tiên được ưu tiên nhận quà là hộ nghèo, neo đơn, những người bị thiệt hại trước mắt. Những đối tượng cận nghèo hoặc ít bị thiệt hại sẽ đến lượt sau và thường quà lại có giá trị cao hơn lần trước. Đó là một nghịch lý.
Về các địa phương đang bị thiệt hại nặng nề do thiên tai mới cảm nhận hết sự vất vả, “đau đầu” của chính quyền cơ sở trong việc phối hợp phân phối hàng cứu trợ. Cần một sự công bằng để vừa lòng dân, vừa lòng nhà tài trợ quả không dễ. Lãnh đạo của một địa phương tâm sự: Hôm nước đang lên cao, công việc phát sinh trong lũ rất gấp, đột nhiên có một đoàn tình nguyện 20 người đến yêu cầu xã phải cho người đưa họ đi cứu trợ trong dân. Nếu không đáp ứng yêu cầu của họ thì dễ bị cho rằng chính quyền không quan tâm đến việc cứu trợ, nhưng đáp ứng thì những việc quan trọng khác đành bỏ dở. Rút cuộc, xã phải điều gần chục người dùng thuyền để đưa họ đi, mất hết cả ngày với 150 suất quà…
Mặt khác, không ít nhà từ thiện đã đến trực tiếp trao quà cho người dân mà không phối hợp với địa phương hoặc chỉ nhờ địa phương thông báo nên chỉ có người dân ở vùng không bị ngập đến nhận được; nên mới có chuyện chính quyền địa phương ở tỉnh nọ thu lại một phần để chia lại cho người dân vùng ngập, tạo dư luận không hay, sau đó phải trả lại cho người dân. Bên cạnh đó, trong quá trình tiếp nhận, phân phối hàng cứu trợ dễ xảy ra tình trạng thiên vị, sử dụng nguồn tài trợ thiếu hiệu quả, thậm chí có trường hợp cò mồi, vụ lợi.
Thủ tướng Chính phủ vừa có chỉ đạo xây dựng nghị định thay thế Nghị định 64/2008 về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ Nhân dân khắc phục khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn, sự cố nghiêm trọng, các bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo. Theo đó, Bộ Tài chính chủ trì nghiên cứu, lấy ý kiến rộng rãi, đầy đủ bộ, ngành, cơ quan liên quan và đối tượng chịu sự tác động trực tiếp, xây dựng nghị định mới để trình Chính phủ theo quy định.
Hy vọng nghị định mới sẽ khắc phục được những tồn tại, hạn chế lâu nay, để công tác vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ Nhân dân đảm bảo hiệu quả; đồng thời, khuyến khích, tôn vinh và tạo điều kiện thuận lợi để các tổ chức, cá nhân phát huy tinh thần đoàn kết, tương thân, tương ái của dân tộc.
Đặng Thành