Ngay trong lúc trời chưa hửng nắng, Chủ tịch UBND tỉnh đã có công văn chỉ đạo về việc bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh vụ đông xuân năm 2020-2021. Cái “thần” của công văn là ở chỗ sử dụng nguồn nước hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả.
Đó là sự chủ động, gọi là “lo xa” có lẽ cũng đúng.
Có thể hiểu sử dụng nguồn nước hợp lý, tiết kiệm là: khi có nước (nhiều nhất thường vào mùa mưa) chúng ta tìm mọi giải pháp để tích nước; khi nắng hạn (thường là vào mùa nắng) chúng ta điều tiết để tưới cho ruộng đồng, không thừa cũng chẳng thiếu. Còn hiệu quả? Cái đích cuối cùng và cao nhất của hiệu quả là lợi nhuận. Lắm khi không đạt được lợi nhuận nhưng cũng có thể xem đó là hiệu quả - nói như thuật ngữ kinh tế là cắt lỗ. Một thửa ruộng, khả năng nước không cung cấp đủ sẽ dẫn đến mất trắng. Thế thì sử dụng một nguồn nước ít ỏi để làm sao thu được vài mươi phần trăm. Như vậy cũng được xem là hiệu quả!
Tỉnh ta có 56 hồ thủy lợi, phần lớn có quy mô vừa và nhỏ. Theo các đơn vị có chức năng quản lý và vận hành các hồ thì hiện nay nhiều hồ xuống cấp, đặc biệt là hồ do các địa phương cấp huyện quản lý (35 hồ). Nhiều hồ, đập bị xói lở tràn xả lũ, thấm qua thân đập, sạt mái thượng, hạ lưu… Năm 2020, nhà nước đầu tư gần 120 tỷ đồng để sửa chữa 10 hồ vừa. Đây là một cố gắng lớn để đảm bảo tích nước cung cấp cho sản xuất nông nghiệp vào mùa khô. Tuy nhiên, chúng ta thấy còn nhiều hồ khác chưa được đầu tư sửa chữa nâng cấp. Một cái khó đó là kinh phí kiểm định chất lượng công trình chưa được nhà nước bố trí. Đã không kiểm định thì khó có thể nói đến giai đoạn tiếp theo là đầu tư được.
Vấn đề quan trọng nhất để cung cấp nước là phải chủ động được nguồn nước, tức là tích được nước. Khi có nguồn nước thì chuyện điều phối hợp lý có lẽ cũng không phải là vấn đề lớn. Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng điều phối, đã đến lúc không phải cứ “mở van” dẫn dòng là xong mà còn phải áp dụng công nghệ.
Ở Đồng Tháp, trong năm 2019 đã áp dụng việc ứng dụng công nghệ 4.0 trong sản xuất lúa tiên tiến, tiết kiệm nước rất hiệu quả. Riêng về chuyện sử dụng nước, nhờ thông qua công nghệ với cảm biến ướt – khô xen kẽ đã tiết kiệm được lượng nước đến 40% mà vẫn đạt hiệu quả cao trong sản xuất. Dường như tỉnh ta chưa làm được điều này, mà vẫn còn điều phối nước thông qua “van đóng mở” là chủ yếu.
Thế còn hiệu quả ? Đã nói đến hiệu quả là nói đến lợi nhuận ròng, tức là tính đúng, tính đủ đầu vào và đầu ra. Trong tình hình hiện nay, sản xuất nông nghiệp của chúng ta còn “bao cấp” trong một số khâu. Có thể hiệu quả kinh tế chưa đạt được, nhưng đạt được ý nghĩa chính trị và hiệu quả xã hội. Đó là hỗ trợ cho nông nghiệp và người nông dân, vốn gặp rất nhiều rủi ro trong sản xuất. Tuy nhiên, việc tính đúng, tính đủ chi phí sản xuất là điều cần tính đến.
Lê Phương