 |
| Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình về phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035 - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc |
Khắc phục chồng chéo, dàn trải, thu gọn đầu mối quản lý
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh mục tiêu, quan điểm và phương án tổ chức lại 4 chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành.
Theo đó, việc tổ chức lại nhằm cơ cấu Chương trình theo các nhóm vấn đề cần giải quyết, khắc phục tình trạng chồng chéo, dàn trải; thu gọn đầu mối quản lý, đơn giản hóa thủ tục, tăng khả năng lồng ghép nguồn lực, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước, đồng thời bảo đảm hoàn thành đầy đủ các mục tiêu đã được Quốc hội quyết nghị.
Quan điểm tích hợp là không thực hiện theo hướng "cơ học", không làm thay đổi, thu hẹp hoặc sai lệch mục tiêu của 4 chương trình hiện hành mà chỉ cơ cấu lại nhiệm vụ để tránh trùng lặp. Chương trình được tổ chức theo các nhóm vấn đề, có cơ chế chuyển tiếp để bảo đảm các nhiệm vụ không bị gián đoạn; thiết kế theo một logic chính sách chung, chuẩn hóa về mục tiêu, đối tượng, địa bàn, nguồn lực và sản phẩm đầu ra.
Theo phương án trình, Chương trình gồm 7 nhóm nhiệm vụ: (1) phát triển hạ tầng thiết yếu, bảo vệ môi trường; (2) phát triển kinh tế nông thôn, sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, việc làm và thu nhập; (3) hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nguồn nhân lực; (4) chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; (5) bảo tồn và phát triển văn hóa; (6) chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, ưu tiên nhà ở, đất ở, nước sinh hoạt, tái định cư, đất sản xuất, chuyển đổi nghề, vùng dược liệu; (7) quản lý, vận hành cơ sở dữ liệu dùng chung, chuyển đổi số, kiểm tra, đánh giá và truyền thông.
Về cơ chế quản lý, Chương trình được tổ chức trên cơ sở dữ liệu dùng chung, theo dõi đồng bộ mục tiêu, nguồn lực, dự án, tiến độ, giải ngân, quyết toán, đối tượng thụ hưởng và sản phẩm đầu ra. Kết quả thực hiện là căn cứ để phân bổ, điều chuyển nguồn lực và đánh giá trách nhiệm.
Các cơ chế, chính sách đặc thù được rà soát, hợp nhất theo nguyên tắc kế thừa; chỉ mở rộng đối với những nội dung có tính chất tương đồng và bảo đảm phù hợp pháp luật chuyên ngành. Đồng thời, xây dựng Bộ tiêu chí đánh giá kết quả đầu ra bằng các chỉ số lượng hóa về mức độ hoàn thành mục tiêu, tiến độ, giải ngân, chế độ báo cáo và mức độ hài lòng của người dân.
Việc tổ chức thực hiện được đẩy mạnh phân cấp theo nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", gắn với giám sát, đánh giá kết quả. Mục tiêu là giảm đầu mối, văn bản và thủ tục trung gian, tập trung nguồn lực cho đầu tư phát triển và các nhiệm vụ trực tiếp tạo ra kết quả.
Về các nhiệm vụ chuyển tiếp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, các nhiệm vụ đã được phê duyệt, bố trí vốn và triển khai trong năm 2026 tiếp tục được thực hiện, thanh toán, quyết toán theo quy định đã ban hành, bảo đảm không làm gián đoạn Chương trình.
Dự toán và kế hoạch vốn năm 2027 được lập theo quy định hiện hành để trình Quốc hội. Sau khi được giao dự toán, các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương rà soát, phân bổ chi tiết, điều chỉnh, điều chuyển hoặc dừng các nhiệm vụ không còn phù hợp theo phân cấp.
Trên cơ sở đó, Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình giai đoạn 2026 - 2035 theo đề xuất tại mục IV; giao Chính phủ quyết định cơ cấu các nguồn vốn trong tổng nguồn lực 808.558 tỷ đồng, đồng thời ban hành một Nghị quyết quy định nội dung, cơ chế, chính sách thực hiện Chương trình theo hướng đơn giản hóa thủ tục, rõ tiêu chí đầu ra, phân cấp mạnh và xử lý đầy đủ các vấn đề chuyển tiếp.
HĐDT: Cần thiết tích hợp thực chất 4 chương trình mục tiêu quốc gia
Thẩm tra nội dung này, Hội đồng Dân tộc (HĐDT) thống nhất với Chính phủ về sự cần thiết tích hợp thực chất 4 chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành thành một chương trình tổng thể nhằm sử dụng nguồn lực hiệu quả, đầu tư đồng bộ, tăng quyền chủ động và trách nhiệm của địa phương, chuyển từ quản lý theo quy trình sang quản lý theo kết quả đầu ra.
Theo HĐDT, việc tích hợp cũng nhằm khắc phục tình trạng nhiều đầu mối, khó lồng ghép nguồn lực, chậm phân bổ và giải ngân. Thực tiễn giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy giải ngân ngân sách Trung ương mới đạt 76,8%, kinh phí thường xuyên đạt 70,2%; vốn kéo dài sang năm 2026 đến ngày 31/7/2026 mới giải ngân khoảng 23%. Do đó, cùng với tích hợp, cần xử lý đồng bộ các hạn chế về thiết kế chính sách, chuẩn bị nhiệm vụ, khả năng hấp thụ vốn, thủ tục và cơ chế phối hợp.
Về hoàn thiện hồ sơ, nguyên tắc tích hợp và tính khả thi, HĐDT cho rằng Chính phủ đã cơ bản tiếp thu ý kiến tại Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chuyển cách tiếp cận từ "thống nhất" 4 chương trình sang trình Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư một chương trình mới; hồ sơ cũng đã chuẩn hóa số liệu, làm rõ hơn nội dung kế thừa, sửa đổi, bổ sung. Hồ sơ cơ bản đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định.
HĐDT đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, bảo đảm thống nhất giữa Tờ trình, dự thảo Nghị quyết của Quốc hội và Nghị quyết của Chính phủ, nhất là về nguồn lực, nhiệm vụ và tổ chức quản lý.
HĐDT nhất trí nguyên tắc tích hợp không làm thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng, quyền lợi và mức độ ưu tiên của các chương trình hiện hành, không làm giảm các chính sách và mục tiêu bắt buộc. Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nguyên tắc "ưu tiên ở mức cao nhất" cần được bảo đảm xuyên suốt từ phân bổ nguồn lực, tổ chức thực hiện đến giám sát.
Đồng thời, HĐDT đề nghị lượng hóa hiệu quả sau tích hợp, nhất là mức giảm đầu mối, thời gian phân bổ, tỷ lệ nguồn lực dành cho địa bàn khó khăn, hỗ trợ trực tiếp, sinh kế và phát triển sản xuất.