 |
| Đồng chí Phạm Hữu Lầu. Ảnh: Tư liệu |
Sinh năm 1906 ở làng Hòa An, tổng An Tịnh, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp), từ thời niên thiếu đồng chí Phạm Hữu Lầu (bí danh Tư Lộ) đã sớm tiếp xúc với tư tưởng tiến bộ của các chí sĩ yêu nước; chứng kiến, thấu hiểu nỗi khổ của người dân mất nước, từ đó hình thành ý chí cách mạng, đấu tranh giành độc lập dân tộc.
Trong những năm 1925 - 1926, Phạm Hữu Lầu tham gia phong trào yêu nước, tham gia truy điệu và để tang chí sĩ Phan Chu Trinh; đòi ân xá chí sĩ Phan Bội Châu… Tháng 9/1928, ông gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, là một nhân cốt lãnh đạo chi hội ở Cao Lãnh và sau đó giữ cương vị Chi hội trưởng ở Cao Lãnh. Sự kiện này đánh dấu bước chuyển từ một thanh niên yêu nước trở thành người cách mạng. Trên cương vị là Chi hội trưởng, đồng chí tích cực vận động, tổ chức Nhân dân đấu tranh chống áp bức, bóc lột, góp phần vào sự phát triển lực lượng của Hội tại địa phương.
Tháng 10/1929, đồng chí Phạm Hữu Lầu được kết nạp và trở thành một trong những đảng viên An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên tại Nam Kỳ. Đến tháng 11/1929, đồng chí được bầu làm Bí thư Chi bộ An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên tại ấp Hòa Lợi, làng Hòa An. Cuối năm 1929, đồng chí tham gia phong trào vô sản hóa, xây dựng phong trào công nhân ở đề-pô xe lửa Dĩ An, tuyên truyền, giác ngộ lý tưởng cộng sản cho công nhân, góp phần dẫn tới sự ra đời của Chi bộ Đảng và tổ chức Công hội đỏ của Xí nghiệp xe lửa Dĩ An.
Sau Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng chí Phạm Hữu Lầu là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của Đảng. Đồng chí tích cực tham gia chỉ đạo xây dựng các tổ chức Đảng tại khu vực Nam Kỳ; góp phần hoàn thiện quá trình hợp nhất tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam trong cả nước, đồng thời thúc đẩy phong trào cách mạng ở Nam Kỳ.
Ngày 24/7/1930, đồng chí Phạm Hữu Lầu bị bắt tại Hải Phòng khi chuẩn bị sang Hồng Kông dự Hội nghị Trung ương sắp diễn ra. Kẻ thù đã tìm mọi cách mua chuộc, dụ dỗ, tra tấn nhằm khai thác thông tin về tổ chức Đảng nhưng không thể lay chuyển ý chí và khí tiết của người cộng sản Phạm Hữu Lầu. Đồng chí bị kết án tù chung thân, phát lưu và đày ra Côn Đảo vào giữa năm 1931.
Năm 1936, trước sự đấu tranh mạnh mẽ của Nhân dân ta, Chính phủ Mặt trận Bình dân Pháp ra quyết định ân xá cho một số lớn tù chính trị, trong đó có đồng chí Phạm Hữu Lầu.
Trở về quê hương, đồng chí Phạm Hữu Lầu tiếp tục tham gia lãnh đạo cuộc đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ nhưng sau đó bị thực dân Pháp bắt lần hai, bị kết án 5 năm tù giam, 10 năm lưu đày biệt xứ. Cuối năm 1940, đồng chí bị đày ra Côn Đảo lần hai. Trong tù, đồng chí luôn giữ vững ý chí đấu tranh, hăng say học tập và tích cực giúp đỡ các tù nhân. Cách mạng tháng Tám thành công, ngày 23/9/1945, đồng chí Phạm Hữu Lầu cùng nhiều tù chính trị được trả tự do và trở về đất liền, tiếp tục hoạt động cách mạng.
Từ tháng 10/1945 đến tháng 10/1954, đồng chí lần lượt đảm nhiệm nhiều trọng trách: Bí thư Tỉnh ủy Sa Đéc; Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh Sa Đéc; Khu ủy viên, Phó Bí thư Khu ủy Khu 8 phụ trách Ban Kiểm tra Khu 8, Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho, Ủy viên Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam Bộ kiêm Giám đốc Sở Công an Nam Bộ và phụ trách công tác thương binh và cựu binh.
Tháng 10/1954, tại Hội nghị thành lập Xứ ủy Nam Bộ, đồng chí Phạm Hữu Lầu được bầu làm Phó Bí thư Xứ ủy. Sau Hội nghị Xứ ủy Nam Bộ lần thứ hai họp ở Phnôm Pênh, đồng chí Lê Duẩn ra miền Bắc nhận nhiệm vụ mới. Đến tháng 6/1957 đồng chí Phạm Hữu Lầu giữ chức Quyền Bí thư Xứ ủy.
Trong giai đoạn phong trào cách mạng miền Nam bị địch đàn áp khốc liệt, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã cùng tập thể Xứ ủy kiên trì lãnh đạo phong trào cách mạng miền Nam, giữ gìn và phát triển lực lượng, chống chính sách “tố cộng, diệt cộng” của địch. Đồng chí đã cùng tập thể Xứ ủy phát huy tinh thần chủ động, vận dụng linh hoạt sự chỉ đạo của Trung ương, từng bước đưa cuộc đấu tranh từ chính trị đơn thuần sang đấu tranh chính trị có vũ trang tự vệ, xây dựng lực lượng vũ trang gắn với đấu tranh chính trị.
Giữa lúc phong trào cách mạng của Nhân dân miền Nam đang ở thời điểm gay go quyết liệt nhất, vì bệnh nặng nên đồng chí Phạm Hữu Lầu đã từ trần vào ngày 16/12/1959 tại Campuchia, khép lại một cuộc đời trọn vẹn dâng hiến cho Đảng, cho dân tộc.
Ngày 10/5/2024, Bộ Chính trị công nhận đồng chí Phạm Hữu Lầu là lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam - sự ghi nhận xứng đáng cho một cuộc đời mà bản lĩnh, khí tiết và lòng trung thành son sắt với Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân, đã trở thành tấm gương sáng cho các thế hệ noi theo.