Công suất dư thừa
Theo số liệu từ Cục Thống kê quốc gia Trung Quốc, chỉ số PMI sản xuất (chỉ số Nhà quản trị mua hàng lĩnh vực sản xuất) của Trung Quốc tháng 10 giảm từ mức 50,1 điểm tháng trước xuống 49,3 điểm, quay lại vùng suy giảm.
 |
| Công nhân đang làm việc tại một công ty sản xuất thiết bị máy móc ở Trường Thư, tỉnh Giang Tô, miền đông Trung Quốc, ngày 30-10-2026. Ảnh: XINHUA |
Hoạt động sản xuất của Trung Quốc giảm trong tháng 10, đánh dấu lần giảm thứ ba trong vòng 4 tháng, khi chỉ số này xuống dưới ngưỡng 50 điểm. Đơn hàng xuất khẩu mới giảm còn 48,7 điểm, trong khi chỉ số sản lượng xuống 49,8 điểm.
Theo báo The Nation của Thái Lan, phát biểu tại Diễn đàn toàn cầu Tương lai Trung Quốc mới đây ở Singapore, ông Gao Feng, cựu Giám đốc thông tin Hiệp hội Ngân hàng Trung Quốc, đã chỉ ra sự chênh lệch giữa mức tăng trưởng 13,3% của sản xuất công nghệ cao và mức tăng nhẹ 1,3% của tiêu dùng bán lẻ trong nửa đầu năm.
Ông nhận định đằng sau khoảng cách đó là tình trạng dư thừa công suất nghiêm trọng khi năng lực sản xuất ở một số ngành, như tấm pin mặt trời và pin lithium, đã vượt xa nhu cầu thị trường nội địa.
Tình trạng trên là kết quả của các chính sách dài hạn nhằm thiết lập vị thế dẫn đầu công nghiệp toàn cầu của Trung Quốc. Nếu đơn hàng nước ngoài tiếp tục suy yếu, triển vọng tăng trưởng dựa vào xuất khẩu sẽ gặp thêm khó khăn.
Theo Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator (MERICS, Đức), đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên như xe điện, máy móc và dược phẩm vẫn cao so với nhu cầu. Điều này khiến giá giảm, biên lợi nhuận thu hẹp và tỷ lệ công ty thua lỗ tăng.
Một số nhà kinh tế của Citigroup dự báo Trung Quốc sẽ nới lỏng chính sách kinh tế vĩ mô hơn trong năm 2027 để hỗ trợ sản xuất và nhu cầu nội địa
Sức ép lên Đông Nam Á
Trong bối cảnh nhu cầu nội địa còn thấp, thị trường Mỹ khó tiếp cận hơn và Liên minh châu Âu tăng giám sát hàng hóa Trung Quốc, doanh nghiệp nước này đang đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa dư thừa, tận dụng chi phí sản xuất thấp, đồng thời mở rộng đầu tư.
Theo số liệu của MERICS, trong nửa đầu năm 2026, xuất khẩu Trung Quốc sang ASEAN tăng 26%, sang EU tăng 17%, châu Phi tăng 26% và Mỹ Latinh tăng 13%. Tổng kim ngạch thương mại Trung Quốc - ASEAN trong nửa đầu năm 2026 đạt 4,34 ngàn tỷ NDT (khoảng 643,2 tỷ USD), tăng 18,2% so với cùng kỳ.
Hàng hóa trung gian phục vụ sản xuất tăng 24,5%, đạt 2,86 ngàn tỷ NDT, chiếm khoảng 2/3 thương mại Trung Quốc - ASEAN, phản ánh sự gắn kết ngày càng sâu của chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, xu hướng này làm gia tăng cạnh tranh về giá, khiến các nhà sản xuất ASEAN chịu sức ép ngay trong những ngành vốn là thế mạnh. Cạnh tranh còn gia tăng khi doanh nghiệp Trung Quốc mở rộng đầu tư nhà máy, cơ sở lắp ráp tại ASEAN.
Trong lĩnh vực xe điện, Thái Lan, Indonesia và Malaysia đang là những địa điểm quan trọng trong chiến lược mở rộng sản xuất của các hãng Trung Quốc.
Ông Stephen Olson, nghiên cứu viên cao cấp thỉnh giảng tại Viện ISEAS-Yusof Ishak (Singapore), cảnh báo hàng công nghiệp dư thừa của Trung Quốc vốn hướng tới thị trường Mỹ nay đang chuyển nhiều hơn sang Đông Nam Á.
Theo ông, lợi thế giá của hàng Trung Quốc gây sức ép lớn lên doanh nghiệp sở tại, khiến một số nhà máy tại ASEAN phải đóng cửa.
Theo Bloomberg, những tuần gần đây, Trung Quốc đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ tăng trưởng, như một phần trong nỗ lực tự chủ công nghiệp và dẫn đầu trong các ngành chiến lược. Các biện pháp gồm hỗ trợ chi phí vay mua nhà cho một số đối tượng, tăng hạn ngạch trái phiếu trong nước nhằm khuyến khích đầu tư, hỗ trợ tín dụng và ưu đãi sản xuất dù nhu cầu còn thấp.
ASEAN ngày càng giữ vai trò quan trọng khi Trung Quốc điều chỉnh thị trường xuất khẩu và mở rộng sản xuất ra nước ngoài. Các nền kinh tế Đông Nam Á, vì vậy, cần cân đối giữa thu hút đầu tư nước ngoài và bảo vệ năng lực sản xuất trong nước.