 |
| Các cựu binh về thăm chiến khu xưa. Ảnh: Thức Lê |
Nhiều cựu chiến binh (CCB) tâm sự, khi biết tin Hương Thủy tổ chức khánh thành Bia tưởng niệm ở sông Hai Nhánh, rất nhiều cụ muốn đi nhưng vì tuổi cao, sức yếu nên không thể. Những CCB trẻ hơn xúc động bày tỏ, đây là sự kiện đặc biệt để được thăm lại chiến trường xưa và thắp nén hương cho đồng đội.
Để có tấm bia tri ân này là cả hành trình: Sau khi Báo Thừa Thiên Huế (Báo Huế ngày nay, nay là ấn phẩm của Báo và Phát thanh, Truyền hình Huế) ra ngày 25 và 26/4/2024 đăng bài “Sông Hai Nhánh - dấu ấn hào hùng” thì ngày 8/5/2024, Tổng Biên tập Hoàng Đăng Khoa cho biết: Nhiều người không thể kìm nén xúc động khi đọc được những thông tin của bài báo. Ông Hồ Xuân Mãn, nguyên Ủy viên BCH Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy chia sẻ trong lá thư gửi lãnh đạo tỉnh và các ngành chức năng: “Là người trong cuộc và trực tiếp chứng kiến, tôi kính đề nghị các đồng chí tiếp tục nghiên cứu, lập hồ sơ công nhận địa điểm sông Hai Nhánh là di tích lịch sử cách mạng. Qua đó, lập đền tri ân những cán bộ, chiến sĩ đã vì nước quên thân nhằm góp phần giáo dục truyền thống cách mạng của cha ông cho thế hệ hôm nay và mai sau. Kính mong các đồng chí lưu tâm”.
Nhà báo Hoàng Đăng Khoa thông tin thêm: “Theo chúng tôi được biết, hiện Sở Văn hóa và Thể thao đã chỉ đạo Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng phối hợp với thị xã Hương Thủy nghiên cứu, khảo sát, điều tra xác nhận thông tin; tiến hành gặp gỡ các nhân chứng lịch sử, tổ chức hội thảo khoa học và thu thập hồ sơ chứng cứ từ các nhân chứng sống, những người trong cuộc để báo cáo UBND tỉnh và lãnh đạo tỉnh trong thời gian sớm nhất”.
Một thời gian sau, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng thành phố Huế Nguyễn Đức Lộc cho biết, hồ sơ Di tích lịch sử cách mạng sông Hai Nhánh đã hoàn thành, chỉ đợi quy định mới của Chính phủ sẽ đệ trình.
Trong khi chờ cấp thẩm quyền phê duyệt, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Phó Bí thư Thường trực Thị ủy Hương Thủy (cũ) Đỗ Xuân Giao đã giao cho Hội CCB Hương Thủy và xã Dương Hòa tiến hành vận động kinh phí, tổ chức thi công công trình tri ân này và kịp khánh thành ngày 22/6/2025.
Tấm bia được dựng ở khu vực đồi Rường, trong chiến tranh gọi là cao điểm 229 - nơi hợp lưu của dòng sông Hai Nhánh trước khi nhập vào dòng Tả Trạch.
Đứng ở đây nhìn về xuôi, phía bờ hữu là ngọn núi Mỏ Tàu - nơi giao tranh diễn ra ác liệt và phía bờ tả là dãy núi của động Mang Chang - nơi lưu dấu những tháng năm “nằm gai nếm mật” của những chiến sĩ cách mạng. Theo thời gian, dấu vết khốc liệt của chiến tranh đã bị xóa nhòa, thay vào đó là màu xanh bao phủ núi đồi và hồ nước mênh mông mát lành của hồ Tả Trạch.
Chưa ai khẳng định điểm vượt sông Hai Nhánh hình thành từ năm nào nhưng theo ông Lê Sáu (Nguyễn Tích), nó có thể xuất hiện từ cuối năm 1959, bởi khi được phân công làm Bí thư Huyện ủy Phú Lộc từ động Mang Chang, ông đã lội qua sông Hai Nhánh để về với dân gây dựng cơ sở sau khi Đảng ban hành Nghị quyết 15.
“Dù không còn quân chiếm đóng nhưng với phương tiện và thiết bị trinh sát hiện đại, quân đội Mỹ đã thả bom bướm, bom lá khắp các ngả đường, chỉ cần chạm vào hoặc dẫm lên là tử thần ập đến. Chưa dừng lại ở đó, nhờ “định vị” của những toán biệt kích bí mật xâm nhập hoặc máy bay trinh sát, quân đội Mỹ đã biến điểm vượt sông Hai Nhánh trở thành “tọa độ chết chóc””, ông Lê Hữu Tòng, nguyên Huyện đội trưởng cung cấp.
Thời chiến tranh, bên cạnh bộ đội địa phương, Quân khu Trị Thiên còn cử các đơn vị như Trung đoàn 6, 271, K32 Hỏa lực, K33 Đặc công và các Trung đoàn 1, 2 của Sư đoàn 324 tụ về mặt trận phía tây nam Huế tham chiến. Chưa ai thống kê được số đã hy sinh khi vượt quãng sông này...
Chính vì vậy, mỗi lần từ Đà Nẵng ra thăm đồng đội ở Huế, nguyên Thành ủy viên Huế Lê Phương Thảo mỗi khi nhắc về dòng sông Hai Nhánh, ông luôn nói đây là dòng sông của nước mắt thời chiến tranh.
Với tấm bia được dựng ở nơi hợp lưu của dòng sông, kể từ nay, thân nhân và đồng đội của những liệt sĩ hy sinh ở sông Hai Nhánh đã có nơi chiêm bái. Và những ai nếu có dịp đến đây, lắng nghe câu chuyện hẳn sẽ dâng một nén hương tri ân những người đã ngã xuống để cho đất nước được yên bình như hôm nay.
Tất cả đã hóa thành phù sa bồi đắp cho xứ sở!