 |
| Tư vấn, hướng dẫn người dân các chính sách của BHXH, BHYT. Ảnh: Phước Ly |
Theo BHXH TP. Huế, năm 2025, số người tham gia BHXH tự nguyện là 26.107 người, tăng 4.757 người (tăng 22,3%) so với năm 2024, đạt 63,57% chỉ tiêu kế hoạch BHXH Việt Nam giao. Kết quả này phản ánh xu hướng gia tăng niềm tin của người dân vào BHXH tự nguyện, nhất là khi các quyền lợi ngày càng được mở rộng.
Trước đây, BHXH tự nguyện chỉ có hai chế độ dài hạn là hưu trí và tử tuất. Với lao động tự do, tiểu thương, người làm nghề thủ công hay lao động phi chính thức, việc tham gia chủ yếu mang ý nghĩa tích lũy cho tương lai, để khi về già có lương hưu, giảm phụ thuộc vào gia đình. Tuy nhiên, từ ngày 1/7/2025, theo Luật BHXH 2024, người tham gia BHXH tự nguyện đã được bổ sung chế độ trợ cấp thai sản một lần. Đây được xem là bước tiến quan trọng, giúp chính sách trở nên gần gũi và thiết thực hơn với đời sống.
Người tham gia BHXH tự nguyện khi đáp ứng điều kiện về thời gian đóng sẽ được hưởng trợ cấp thai sản khi sinh con hoặc nhận nuôi con nuôi dưới 6 tháng tuổi. Mức hưởng được tính theo mức chuẩn trợ cấp do Nhà nước quy định và chi trả một lần, nhằm hỗ trợ người lao động trong giai đoạn sinh con, chăm sóc trẻ nhỏ. Dù không thay thế hoàn toàn chế độ thai sản của BHXH bắt buộc, nhưng đây là quyền lợi có ý nghĩa đối với nhóm lao động vốn trước đây gần như không có hỗ trợ.
Chị Trần Thị Huyền (phường Thuận Hóa) cho biết, sau khi hoàn tất hồ sơ, chị đã nhận khoản trợ cấp thai sản 2 triệu đồng theo quy định. Khoản tiền không lớn nhưng giúp chị có thêm chi phí chăm con nhỏ trong những tháng đầu. Quan trọng hơn, chị cảm nhận rõ sự hỗ trợ từ hệ thống an sinh, thay vì cảm giác bị đứng ngoài như trước đây.
Một trường hợp khác là anh Đỗ Văn Ngọc. Sau khi nghỉ làm công nhân, anh chuyển sang tham gia BHXH tự nguyện từ tháng 4/2024 với mục tiêu tích lũy cho tuổi già. Tuy nhiên, khi vợ sinh con, anh bất ngờ được hưởng trợ cấp thai sản theo quy định mới. Trải nghiệm này cho thấy BHXH tự nguyện không còn là câu chuyện xa của tương lai, mà đã trở thành điểm tựa thiết thực trong hiện tại.
Theo quy định, không chỉ lao động nữ mà cả lao động nam tham gia BHXH tự nguyện cũng có thể được hưởng trợ cấp khi có vợ sinh con, nếu đáp ứng điều kiện. Điều này góp phần chia sẻ trách nhiệm trong gia đình, phù hợp với thực tế nhiều lao động tự do hiện nay.
Từ góc độ chính sách, việc bổ sung chế độ thai sản được xem là một trong những điểm đột phá của Luật BHXH 2024. Thực tế lâu nay, nguyên nhân khiến số người tham gia BHXH tự nguyện còn thấp là do thiếu các chế độ ngắn hạn đủ sức thu hút. Khi quyền lợi trước mắt chưa rõ ràng, nhiều người, đặc biệt là lao động trẻ, chưa mặn mà tham gia. Nay, với chế độ thai sản, BHXH tự nguyện đã tiến gần hơn với nhu cầu thực tế của người dân, nhất là trong khu vực lao động phi chính thức.
So với BHXH bắt buộc có nhiều quyền lợi như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động…, BHXH tự nguyện trước đây chỉ tập trung vào các chế độ dài hạn. Khoảng trống về quyền lợi ngắn hạn khiến nhiều người chưa thấy lợi ích trước mắt. Việc bổ sung chế độ thai sản vì thế được kỳ vọng sẽ tạo lực hút mới, góp phần mở rộng diện bao phủ BHXH.