 |
| BHXH là chỗ dựa của người lao động khi ốm đau, mất việc hoặc về già... Ảnh minh họa: Minh Anh |
Từ ngày 10/9/2026, Nghị định 283/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, BHXH và người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng chính thức có hiệu lực. Việc quy định cụ thể chế tài đối với hành vi chậm đóng, trốn đóng BHXH góp phần tăng cường bảo vệ quyền lợi người lao động.
Điều người lao động quan tâm không chỉ là doanh nghiệp bị phạt bao nhiêu, mà quan trọng hơn, quyền lợi của họ có được bảo đảm hay không. Bởi, phía sau một tháng chậm đóng có thể là chế độ thai sản bị ảnh hưởng; nhiều tháng chậm đóng có thể khiến quá trình tham gia BHXH không được ghi nhận đầy đủ, gây khó khăn khi lao động nghỉ việc, làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp hoặc chuẩn bị về hưu.
Tại TP. Huế, đến ngày 31/7/2026 có 173.541 người tham gia BHXH, trong đó 146.299 người tham gia BHXH bắt buộc. Diện bao phủ tiếp tục được mở rộng, nhưng người lao động không chỉ cần có tên trong hệ thống. Điều quan trọng hơn là họ phải được doanh nghiệp đóng đúng mức, đủ thời gian và đúng hạn.
Trong 7 tháng đầu năm 2026, số tiền chậm đóng, trốn đóng BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp trên địa bàn thành phố còn hơn 304 tỷ đồng. Tổ công tác liên ngành đã làm việc với 347 đơn vị sử dụng lao động, qua đó các đơn vị chuyển nộp hơn 15 tỷ đồng. Kết quả trên cho thấy sự vào cuộc của các cơ quan chức năng, nhưng số tiền được chuyển nộp vẫn còn khá khiêm tốn so với hơn 304 tỷ đồng chậm đóng, trốn đóng. Phía sau mỗi khoản tiền chưa được đóng là quá trình tham gia cùng quyền lợi thiết thân của người lao động.
Doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh, song không thể chuyển khó khăn của mình thành phần thiệt của người làm công. Càng không thể để xảy ra tình trạng đã khấu trừ tiền từ lương nhưng không nộp vào quỹ đúng thời hạn. Người lao động đã thực hiện phần trách nhiệm của mình thì doanh nghiệp cũng phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ.
So với trước đây, Nghị định 283/2026/NĐ-CP không tăng mức phạt tiền đối với hành vi chậm đóng, trốn đóng. Hành vi chậm đóng vẫn có thể bị phạt từ 12% đến 15% tổng số tiền vi phạm; trốn đóng bị phạt từ 18% đến 20% nhưng mức phạt tối đa không quá 75 triệu đồng.
Điểm đáng chú ý là hành vi chậm đóng, trốn đóng được phân định rõ hơn theo Luật BHXH năm 2024 và các văn bản hướng dẫn. Ngoài tiền phạt hành chính, doanh nghiệp phải đóng đủ số tiền vi phạm và nộp thêm 0,03% mỗi ngày, tính trên số tiền và số ngày chậm đóng, trốn đóng. Doanh nghiệp càng kéo dài thời gian vi phạm, số tiền phải nộp càng lớn.
Quy định chặt chẽ hơn là cần thiết, nhưng xử phạt vẫn chỉ là giải pháp sau khi vi phạm đã xảy ra. Quan trọng hơn là phải phát hiện từ tháng đầu tiên doanh nghiệp chậm đóng, tránh để khoản nợ kéo dài đến khi người lao động cần giải quyết chế độ mới xử lý.
Cơ quan BHXH cần cảnh báo kịp thời cho cả doanh nghiệp và người lao động khi phát sinh chậm đóng; công khai danh sách những đơn vị vi phạm kéo dài. Đồng thời, phối hợp với các cơ quan liên quan để đôn đốc, kiểm tra và xử lý. Doanh nghiệp thực sự khó khăn phải có phương án khắc phục, còn đơn vị cố tình né tránh nghĩa vụ cần được xử lý nghiêm.
Người lao động cũng cần hình thành thói quen kiểm tra quá trình tham gia BHXH trên ứng dụng VssID. Nếu phát hiện thời gian tham gia bị thiếu hoặc mức đóng chưa đúng, cần yêu cầu doanh nghiệp giải thích, khắc phục và phản ánh sớm với cơ quan BHXH, tổ chức công đoàn hoặc cơ quan có thẩm quyền. Không nên đợi đến khi nghỉ việc hoặc cần hưởng chế độ mới kiểm tra.
BHXH là chỗ dựa của người lao động khi ốm đau, mất việc hoặc về già. Việc siết chế tài chỉ thực sự có ý nghĩa khi doanh nghiệp đóng đúng, đóng đủ, đúng hạn và người lao động không còn phải đi đòi khoản tiền vốn thuộc về mình.