 |
| Ảnh minh họa: NQ |
Chú Triển, hơn 70 tuổi, được Điệp giới thiệu, đúng là “người dẫn đường” ngoài mong đợi. Chú thuộc từng địa chỉ văn hóa, từng ngôi nhà của những nhân vật mà chúng tôi cần tìm kiếm. Chú am hiểu lịch sử làng, lại thuyết phục được cả những nhân vật khó tính nhất trong làng hợp tác cùng đoàn làm phim. Hôm chúng tôi trở về, Điệp cười vui vẻ: “Chuyện ở làng ni mà không có bác Triển là không xong mô chị. Ông ra tay là mô vô nấy”. Mấy bác trưởng tộc nghe vậy cười xòa: “Lớp trẻ tụi bây, còn phải học hỏi nhiều ở hội bô lão ni nghe”. Điệp chỉ biết cúi đầu đáp: “Dạ, kính lão đắc thọ!”.
Kính lão đắc thọ là truyền thống, là nét đẹp văn hóa lâu đời của dân tộc ta. “Lão” tức là người cao tuổi, “đắc thọ” là được sống lâu. Kính trọng người già sẽ nhận lại phúc đức là tuổi thọ. Dân gian ta vì thế có câu: “Yêu trẻ, trẻ đến nhà/Kính già, già nhường tuổi”.
Người cao tuổi có độ chín muồi về nhân sinh quan, kinh nghiệm sống, tri thức và rất nhiều vốn liếng khác. Càng lớn tuổi thì độ chín muồi càng nhiều. Họ thường là những người có vị trí quan trọng trong gia đình, dòng họ, làng xóm và với cả xã hội. Hình ảnh các cụ cao niên trong những buổi họp ở đình để quyết định việc làng, việc nước, hay trong những cuộc họp tổ dân phố, những buổi hòa giải, vận động xây dựng đời sống văn hóa, khuyến học… là vô cùng quen thuộc và cần thiết. Sự từng trải cùng uy tín của họ luôn giúp các vấn đề được giải quyết nhanh gọn, hiệu quả. Lời nói của họ có sức thuyết phục cộng đồng bởi ai cũng trân trọng người lớn tuổi mẫu mực, có tri thức và vốn sống.
Nhưng không chỉ là người đi trước về tuổi đời, người cao tuổi còn là một chiếc “cầu nối” giữa quá khứ và hiện tại. Họ là một phần “ký ức sống”, là “gốc rễ” của gia phong, là chiều sâu văn hóa của dân tộc. Theo thống kê, hiện cả nước có gần 13 triệu người cao tuổi là những nhân chứng của lịch sử.
Nếu như trong gia đình, ông bà, cha mẹ là người giữ lửa gia phong thì ngoài xã hội, họ cũng có thể giữ nhiều trọng trách ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Một bác sĩ về hưu vẫn có thể cứu người. Một giáo viên về hưu có thể tham gia công tác khuyến học. Một nghệ nhân cao tuổi có thể truyền dạy nghề cho thế hệ đi sau. Một người cao tuổi từng là cán bộ quản lý có thể tham gia công tác đoàn thể ở tổ dân phố, góp ý, hỗ trợ cho chính quyền… Như trường hợp chú Triển được nhắc đến ở phần đầu, luôn là “cánh tay nối dài đắc lực” cho đồng chí trưởng thôn trẻ đáng tuổi con cháu, nhưng biết dựa vào “rường cột” của làng xóm.
Trong xã hội hiện đại, người già đôi khi bị định kiến là “lạc hậu”, khiến họ cảm thấy mình là gánh nặng của xã hội, là sự “thừa thãi” trong chính gia đình của mình. Văn hóa Việt Nam không cho phép như vậy. Con cháu hiếu thảo chăm sóc, kính trọng ông bà, cha mẹ. Pháp luật Việt Nam bảo vệ người già với những chính sách ưu đãi thiết thực. Đảng và Nhà nước luôn coi trọng công tác chăm sóc, phát huy vai trò, vị trí của người cao tuổi.
Đó không chỉ là văn hóa ứng xử, mà còn là sự trân trọng đối với quá khứ và cội nguồn. Và nhờ vậy, tương lai không bị đứt gãy.