 |
| Trải nghiệm gói bánh pháp lam ở Phủ Nội Vụ (Đại Nội) |
Show nghệ thuật, ẩm thực cung đình, trải nghiệm làng nghề, giáo dục di sản và các sản phẩm mang dấu ấn hoa văn cung đình… được kỳ vọng vừa tăng nguồn thu, vừa giảm áp lực lên di tích.
Những show có giá vé tiền triệu
Tại Đại Nội, Trung tâm đang hoàn thiện chuỗi show kết hợp nghệ thuật truyền thống, công nghệ và ẩm thực. Ông Lê Công Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm cho biết, dự kiến mỗi ngày có khoảng 4 show, trong đó 3 show tại Nhà hát Duyệt Thị Đường và 1 show thực cảnh trước điện Kiến Trung.
Show tại Duyệt Thị Đường được định hướng ở phân khúc cao cấp, giá vé dự kiến ở mức tiền triệu. Sau chương trình, du khách có thể tiếp tục thưởng thức ẩm thực tại khu vực Phủ Nội Vụ. Show thực cảnh phía trước điện Kiến Trung dự kiến có giá 300 - 400 nghìn đồng/vé, kết hợp biểu diễn với công nghệ ánh sáng, 3D mapping…
“Chúng tôi đã đi tham khảo, xem các show ở nhiều nơi. Nhã nhạc, âm nhạc cung đình của Huế có nhiều cái riêng có, không pha trộn, nhưng lâu nay mình làm chưa tới”, ông Sơn nhìn nhận.
Theo phương án đang xây dựng, Trung tâm đảm nhiệm nội dung, kịch bản và lực lượng nghệ sĩ của Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Cung đình Huế; đối tác cung cấp công nghệ, nguồn lực vận hành, bán sản phẩm và truyền thông, marketing quốc tế.
Thời gian qua, đơn vị đã phục vụ một số đoàn khách cao cấp đến từ Bắc Âu, châu Âu, Bắc Mỹ, Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan... Theo ông Sơn, mức chi tiêu của nhóm khách này có thể đạt 5.000 - 6.000 USD/khách cho các dịch vụ trải nghiệm tại di tích. Họ được phục vụ trong không gian riêng, thưởng thức âm nhạc truyền thống cung đình và ẩm thực.
Đây là nhóm khách mà Trung tâm dự kiến tiếp tục mở rộng khai thác.
“Chúng tôi định hướng khai thác di sản ở mức độ vừa phải, lấy tinh hoa làm chính, ít mà tinh. Nếu càng nhiều du khách vào thì công trình càng chịu áp lực lớn. Thà khai thác ít nhưng hiệu quả kinh tế cao, không tạo áp lực quá lớn cho di sản”, ông Sơn chia sẻ.
Cùng với show và ẩm thực, Phủ Nội Vụ được định hướng trở thành khu phức hợp trải nghiệm văn hóa - du lịch chất lượng cao, kết hợp tổ chức sự kiện, trải nghiệm, làng nghề, ẩm thực, hàng lưu niệm và quà tặng.
Mở rộng “hệ sinh thái” kinh tế di sản
Một thay đổi khác đang được Trung tâm BTDTCĐ Huế thực hiện là kiểm soát chặt hơn sản phẩm lưu niệm tại các điểm di tích.
 |
| Các show ở Nhà hát Duyệt Thị Đường sẽ được định hướng ở phân khúc cao cấp. |
Trước đây, do hình thức giao khoán, các đơn vị bán hàng chủ động lựa chọn sản phẩm. Vì vậy, có những mặt hàng ít liên quan đến văn hóa Huế, thậm chí hàng sản xuất từ nước ngoài, được đưa vào không gian di sản. Trung tâm sau đó từng bước loại bỏ những sản phẩm này.
Hiện các sản phẩm lưu niệm được xây dựng theo hướng độc quyền, có sự phối hợp giữa Trung tâm và doanh nghiệp. Hoa văn, họa tiết cung đình được lấy làm nền tảng thiết kế; sản phẩm có nhận diện của Trung tâm và đơn vị hợp tác.
Mỗi khu di tích cũng được định hướng một dòng sản phẩm riêng, phù hợp đặc trưng từng nơi. Đại Nội có nhận diện riêng, lăng Khải Định hay lăng Thiệu Trị cũng có cách khai thác khác nhau.
Ông Sơn cho rằng, quà lưu niệm không đơn thuần là hàng hóa bán cho khách mà phải trở thành một phần của câu chuyện di sản, từ thiết kế, chất liệu đến câu chuyện văn hóa và dấu ấn riêng của Huế.
Những sản phẩm mới được đặt trong kế hoạch khai thác lớn hơn. Theo ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm BTDTCĐ Huế, từ năm 2012, đơn vị đã xây dựng, tham mưu đề án phát triển dịch vụ trên cơ sở phát huy giá trị di tích Cố đô Huế. Giai đoạn tiếp theo được UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (trước đây) phê duyệt tại Quyết định số 1911/QĐ-UBND ngày 14/8/2023, thực hiện đến năm 2030.
Sau gần 3 năm triển khai, hoạt động dịch vụ tại các khu di tích có chuyển biến, doanh thu tăng qua từng năm. Tổng doanh thu từ hoạt động dịch vụ trong 3 năm qua ước đạt khoảng 93 tỷ đồng.
 |
| Du khách có thể thưởng thức trà chiều ở Hồ Ngọc Dịch với trải nghiệm riêng có. |
Tuy vậy, kết quả này chưa tương xứng với quy mô tài nguyên và sức hấp dẫn của Quần thể di tích Cố đô Huế.
“Vướng mắc pháp lý trong khai thác tài sản công đang là một rào cản lớn”, ông Trung nói. Hơn 90% hoạt động khai thác tài sản công hiện vẫn theo phương thức đơn vị tự kinh doanh; hình thức cho thuê tài sản công và liên doanh, liên kết còn hạn chế.
Sản phẩm dịch vụ chưa đa dạng, đồng bộ; quảng bá chưa chuyên nghiệp. Huế cũng chưa thu hút được nhiều nhà đầu tư có năng lực, chuyên nghiệp và am hiểu văn hóa để tham gia các dự án quy mô lớn như show thực cảnh, công nghệ ánh sáng hay sản phẩm công nghiệp văn hóa. Môi trường di sản nhạy cảm cũng khiến nhà đầu tư e ngại.
Đề án “Khai thác, phát huy giá trị Quần thể di tích Cố đô Huế đến năm 2035” vừa được UBND thành phố phê duyệt mới đây đặt mục tiêu doanh thu từ hoạt động khai thác tài sản công giai đoạn 2026 - 2035 đạt khoảng 1.500 - 2.000 tỷ đồng. Đến năm 2035, nguồn thu này dự kiến chiếm 40 - 50% tổng thu phí tham quan di tích.
Để đạt mục tiêu, hướng khai thác được xác định là phát triển công nghiệp văn hóa, thiết kế sáng tạo, nghệ thuật trình diễn, thời trang di sản, sản phẩm ứng dụng hoa văn cung đình, thủ công mỹ nghệ, giáo dục di sản và trải nghiệm văn hóa số.
Theo ông Sơn, trong 1 - 2 năm tới, Trung tâm muốn hình thành các chương trình giáo dục di sản dành cho khách quốc tế với không gian và nội dung riêng.
Một đối tác đã đặt vấn đề triển khai chương trình vào cuối năm nay, trong đó lăng Thiệu Trị được lựa chọn khảo sát. Đối tượng hướng đến là các nhóm học sinh, sinh viên có điều kiện tham gia trải nghiệm chuyên sâu. Thay vì chỉ nghe thuyết minh, người tham gia sẽ được tương tác, tìm hiểu kiến trúc, lịch sử, nghề truyền thống và văn hóa cung đình thông qua các gói trải nghiệm.
Từ show, ẩm thực, quà tặng đến giáo dục di sản và trải nghiệm số, hướng đi đang được đặt ra là tạo thêm giá trị từ những gì vốn có, thay vì tăng áp lực bằng cách đưa ngày càng nhiều khách vào di tích.
Bài toán của giai đoạn tới vì thế không đơn thuần là tăng doanh thu, mà là tìm được điểm cân bằng giữa khai thác và bảo tồn: Ít hơn về số lượng nhưng cao hơn về giá trị; chọn lọc đối tác, sản phẩm và giữ cho mỗi trải nghiệm trong không gian di sản có một lý do để du khách phải tìm đến Huế.