 |
| 99% nguyên liệu thô dùng để sản xuất thuốc có nguồn gốc từ các sản phẩm hóa dầu |
Tình hình đáng báo động
Trong những tuần gần đây, nhiều trang tin tức liên tục cập nhật thông tin về các điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu và tác động của nó lên nhiều ngành công nghiệp, sản xuất. Tuy nhiên, có một ngành liên quan và đặc biệt quan trọng vẫn chưa nhận được sự quan tâm tương xứng, đó là Dược phẩm. Hầu như mọi loại thuốc được sản xuất ngày nay đều phụ thuộc vào các nguyên liệu đầu vào có nguồn gốc từ hóa dầu. Một nghiên cứu đã đăng tải vào năm 2011 trên Tạp chí Y tế Công cộng Hoa Kỳ (AJPH) cho thấy, mặc dù ngành sản xuất dược phẩm chỉ sử dụng khoảng 3% lượng dầu mỏ toàn cầu, nhưng 99% nguyên liệu thô dùng để sản xuất thuốc có nguồn gốc từ các sản phẩm hóa dầu.
Đây không phải là mối lo ngại mang tính lý thuyết, hoặc chỉ áp dụng cho những loại thuốc chuyên biệt và đắt tiền. Sự gián đoạn này sẽ ảnh hưởng đến quá trình sản xuất nhiều dòng thuốc cơ bản nhất, đến những loại thuốc phức tạp nhất. Đơn cử, paracetamol, ibuprofen, kháng sinh, giảm cholesterol (statin), tiểu đường (insulin) và thuốc điều trị ung thư (thuốc hóa trị), đều phụ thuộc vào các hợp chất trung gian có nguồn gốc từ hóa dầu, ở một hoặc nhiều công đoạn sản xuất.
Không chỉ thuốc, các vật tư y tế như túi truyền dịch, ống tiêm và găng tay y tế nitrile cũng được sản xuất từ nhựa và polymer có nguồn gốc hóa dầu. Điều này cho thấy, tình trạng căng thẳng ở eo biển Hormuz đang đe dọa đến khả năng tiếp cận nhiều dịch vụ và sản phẩm y tế cần thiết.
 |
| Nằm giữa Orman và Iran, eo biển Hormuz được công nhận là một trong những điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới |
Tâm điểm chịu tác động từ khủng hoảng
Trên thế giới, khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang là tâm điểm của cuộc khủng hoảng này.
Ấn Độ sản xuất gần một nửa lượng thuốc generic (thuốc gốc) được sử dụng trên toàn cầu và khoảng 65% các loại vaccine được xem là thiết yếu. Khi khoảng 40% lượng dầu thô của nước này được nhập khẩu qua Eo biển Hormuz, việc tuyến vận tải này bị gián đoạn sẽ tác động trực tiếp đến năng lực sản xuất dược phẩm của Ấn Độ.
Còn với Trung Quốc, quốc gia được biết đến là nơi sản xuất nguyên liệu dược phẩm và hoạt chất dược phẩm (API) lớn nhất thế giới, bất kỳ sự gián đoạn nào trong chuỗi cung ứng hóa dầu của nước này cũng sẽ ảnh hưởng đáng kể đến nguồn cung thuốc toàn cầu…
Ấn Độ nhập khẩu hơn 1/3 lượng API mà nước này sử dụng, trong đó khoảng 70% đến từ Trung Quốc. Có thể nói rằng, đây là hai nước có mối liên kết chặt chẽ trong việc bảo đảm nguồn cung thuốc generic giá phải chăng và các loại vaccine thiết yếu cho thế giới. Trong thời gian gần đây, do xung đột kéo dài, giá nhiều loại API đã tăng mạnh.
Khi nguồn cung vaccine và thuốc men trở nên khan hiếm, nguy cơ xảy ra tình trạng thiếu thuốc ngày càng cao hơn. Các đối tượng làm thuốc giả cũng thường lợi dụng thời điểm thuốc khan hiếm để hành động. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính, hơn 50% số thuốc được mua từ các nhà thuốc trực tuyến bất hợp pháp là hàng giả.
Đây là một rủi ro hiện hữu và đã được ghi nhận tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Thời gian gần đây, cơ quan chức năng tại Ấn Độ, Campuchia, Pakistan và Việt Nam đều đã phát đi cảnh báo về tình trạng thuốc giả. Khi giá nguyên liệu và chi phí sản xuất tăng mạnh trên toàn khu vực, nguy cơ các sản phẩm kém chất lượng hoặc bị pha trộn, làm giả xâm nhập vào chuỗi cung ứng cũng gia tăng đáng kể. Đối với những quốc gia có năng lực quản lý và giám sát dược phẩm còn hạn chế, đây là một mối đe dọa đặc biệt nghiêm trọng.
Xác định ưu tiên, tăng cường phối hợp hành động
Trước tình hình này, cần hành động ngay lập tức để đảm bảo người dân được tiếp cận thuốc an toàn, thiết yếu và hiệu quả, cùng như bảo vệ ngành dược phẩm.
Trong đó chính phủ các nước, bao gồm cả thông qua các cơ chế hợp tác khu vực, cần coi ngành dược phẩm là lĩnh vực cần được ưu tiên tương tự như an ninh lương thực và an ninh năng lượng. Các chuyên gia nhận định, nhìn chung vấn đề này hoàn toàn có thể giải quyết được, bởi trên thực tế, chỉ cần khoảng 3% sản lượng dầu mỏ toàn cầu là đủ để duy trì toàn bộ chuỗi cung ứng dược phẩm thế giới. Vì vậy, vấn đề không nằm ở sản lượng mà ở việc xác định ưu tiên và tăng cường phối hợp hành động.
Ngoài ra, các chính phủ cần có những hành động quyết liệt nhằm bảo vệ người dân trước nguy cơ thuốc tăng giá. Nhiều giải pháp có thể được triển khai, như xác định danh mục thuốc thiết yếu và áp dụng các biện pháp kiểm soát giá có mục tiêu; xem xét tạm ngừng thuế nhập khẩu và thuế quan đối với các hoạt chất dược phẩm thiết yếu (API)… Đồng thời, cần bảo đảm các cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu tại những cộng đồng có thu nhập thấp không trở thành đối tượng cuối cùng được phân bổ nguồn cung, bởi đây thường là những nơi chịu ảnh hưởng sớm nhất và nghiêm trọng nhất khi xảy ra gián đoạn.
Các cơ quan quản lý trong khu vực cần coi bối cảnh hiện nay là giai đoạn cảnh báo cao. Điều đó đồng nghĩa với việc tăng cường công tác giám sát sau lưu hành, đẩy mạnh kiểm tra đối với cả thuốc nhập khẩu và thuốc sản xuất trong nước, đồng thời triển khai các chiến dịch truyền thông đồng bộ nhằm giúp người dân nhận thức rõ hơn về nguy cơ từ thuốc giả. Bên cạnh đó, các cơ sở y tế và dược sĩ cần được cung cấp những hướng dẫn rõ ràng, cập nhật về cách nhận diện và báo cáo các sản phẩm nghi là thuốc giả.