 |
| Hội nghị thường niên IMF - WB năm 2026 diễn ra tại Bangkok, Thái Lan, từ ngày 12 đến 18/10.Ảnh: Xuân Sơn/nhandan.vn |
Ngày 13/10, IMF đã nâng dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 lên 3,1%, cao hơn 0,1 điểm phần trăm so với dự báo hồi tháng 7. Năm 2027, tăng trưởng được dự báo tiếp tục tăng lên 3,4%. Tuy nhiên, các báo cáo công bố ngày 13 và 14/10 cho thấy sức chống chịu của kinh tế thế giới đang chịu thử thách, nhất là khi gánh nặng nợ và chi phí vay vốn ngày càng lớn.
Tăng trưởng khởi sắc nhưng chưa đồng đều
Sự phát triển nhanh chóng của AI đang mang lại động lực mới cho kinh tế toàn cầu. Từ các trung tâm dữ liệu, thiết bị bán dẫn đến hệ thống điện phục vụ công nghệ, nhu cầu đầu tư tăng mạnh đã thúc đẩy sản xuất và thương mại tại nhiều quốc gia.
Theo Reuters ngày 13/10, làn sóng đầu tư này góp phần giúp IMF nâng nhẹ dự báo tăng trưởng toàn cầu. Những nền kinh tế tham gia chuỗi cung ứng công nghệ, trong đó có Hàn Quốc, Malaysia và Thái Lan, đang hưởng lợi từ nhu cầu thiết bị và linh kiện phục vụ AI.
Tại Mỹ, đầu tư công nghệ và tiêu dùng tư nhân tiếp tục hỗ trợ hoạt động kinh tế. IMF dự báo nền kinh tế lớn nhất thế giới tăng 2,3% trong năm 2026. Trong khi đó, Ấn Độ được dự báo tăng 7%, và Trung Quốc tăng 4,5%.
Nhưng sự khởi sắc không diễn ra ở mọi nơi
“Kinh tế toàn cầu tiếp tục cho thấy sức chống chịu, nhưng khả năng chống chịu ấy đang ngày càng không đồng đều”, ông Deniz Igan, Trưởng bộ phận thuộc Vụ Nghiên cứu IMF nhận định, trong thông cáo công bố ngày 13/10.
Theo ông, những quốc gia hưởng lợi từ đầu tư AI hoặc điều kiện thương mại thuận lợi đang có kết quả tương đối khả quan. Ngược lại, nhiều nền kinh tế thu nhập thấp và phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu phải đối diện với môi trường khó khăn hơn.
Giá năng lượng và lương thực là một trong những nguyên nhân đáng chú ý. Theo dự báo của IMF, lạm phát toàn cầu năm 2026 sẽ ở mức 4,7%. Khi giá nhiên liệu tăng, tác động không chỉ dừng ở hóa đơn năng lượng mà còn lan sang vận tải, sản xuất và giá hàng hóa tiêu dùng.
Đối với những quốc gia phải nhập khẩu phần lớn nhiên liệu, chi phí sản xuất cao hơn có thể làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp, trong khi người dân phải dành thêm thu nhập cho những nhu cầu thiết yếu.
IMF cảnh báo xung đột tại Trung Đông kéo dài hoặc leo thang có thể sẽ tiếp tục đẩy giá năng lượng và lương thực lên cao. Song song đó, những rủi ro thương mại cũng chưa biến mất.
Do vậy, các nhà phân tích cho rằng con số tăng trưởng chung chưa phản ánh đầy đủ những khó khăn của từng nền kinh tế. AI có thể tạo thêm động lực phát triển, nhưng không phải quốc gia nào cũng có đủ hạ tầng, vốn đầu tư và nguồn nhân lực để tận dụng cơ hội này.
 |
| Làn sóng đầu tư AI đang tạo động lực tăng trưởng mới nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro tài chính. Ảnh: Tân Hoa xã/nhandan.vn |
Nợ công và những rủi ro tiềm ẩn
Nếu tăng trưởng là tín hiệu tích cực, nợ công lại là một trong những vấn đề khiến nhiều quốc gia lo ngại.
Báo cáo Giám sát Tài khóa (Fiscal Monitor) được IMF công bố ngày 14/10 dự báo nợ công toàn cầu sẽ tăng từ mức tương đương 94% GDP năm 2025 lên khoảng 100% GDP vào năm 2029. Đây sẽ là mức cao nhất kể từ sau Chiến tranh thế giới II.
“Kết quả tài khóa năm nay tệ hơn dự kiến cách đây sáu tháng, và cũng tệ hơn so với một năm trước”, ông Rodrigo Valdés, Giám đốc Vụ Tài khóa IMF, nói với Reuters ngày 14/10.
Theo ông, lợi suất trái phiếu chính phủ tăng đang tạo thêm áp lực lên ngân sách các nước. Khi phải dành nhiều tiền hơn để trả lãi vay và nợ gốc, chính phủ sẽ có ít nguồn lực cho y tế, giáo dục, hạ tầng và các nhu cầu phát triển khác.
Đáng chú ý, vấn đề này không chỉ xảy ra ở các nền kinh tế đang phát triển. Tại cuộc họp báo ở Bangkok ngày 14/10, Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva cho rằng, Mỹ không thể chỉ dựa vào tăng trưởng để giảm nợ công. Theo bà, tăng trưởng có thể hỗ trợ, nhưng vẫn cần những điều chỉnh tài khóa để đưa nợ về mức bền vững.
Đối với các nước đang phát triển, sức ép càng lớn khi chi phí vay vốn cao và nguồn lực ngân sách hạn hẹp. Theo Reuters ngày 13/10, Nhóm 24 nước đang phát triển (G24) cảnh báo gánh nặng nợ đang cản trở tăng trưởng bao trùm.
“Nợ là yếu tố kìm hãm tăng trưởng, bởi các quốc gia không còn đủ nguồn lực để đầu tư cho tăng trưởng tiếp theo, hoặc phải dành phần lớn nguồn lực chỉ để trả nợ”, bà Iyabo Masha, Giám đốc Ban Thư ký G24 nói với Reuters.
Bên cạnh nợ công, thị trường tài chính cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Báo cáo Ổn định Tài chính Toàn cầu của IMF ngày 13/10 cảnh báo gia tăng nguy cơ điều chỉnh giá tài sản liên quan đến AI, lợi suất trái phiếu chính phủ và các cuộc tấn công mạng gây gián đoạn dịch vụ tài chính.
Mặc dù IMF lưu ý đây là những kịch bản rủi ro, không phải diễn biến chắc chắn xảy ra nhưng rõ ràng, chúng cho thấy thị trường tài chính vẫn dễ bị tổn thương trước những thay đổi đột ngột về kỳ vọng của nhà đầu tư.
Tìm dư địa trước những biến động mới
Trước những sức ép đang gia tăng, câu hỏi đặt ra với nhiều chính phủ là làm thế nào để vừa duy trì tăng trưởng, vừa chuẩn bị nguồn lực ứng phó với các cú sốc mới.
Theo IMF, những biện pháp từng giúp kinh tế thế giới vượt qua khó khăn trong thời gian qua đang dần mất hiệu quả. Nợ cao, chi phí vay tăng và ngân sách hạn hẹp khiến nhiều quốc gia có ít lựa chọn hơn khi cần hỗ trợ doanh nghiệp và người dân.
Trong thông cáo của IMF ngày 13/10, ông Deniz Igan nhấn mạnh: “các quốc gia cần khôi phục dư địa tài khóa ngay, trong bối cảnh nợ cao và chi phí vay vốn gia tăng”; trong đó, dư địa tài khóa là khả năng chính phủ sử dụng ngân sách để ứng phó khi kinh tế gặp khó khăn mà không khiến nợ công hoặc thâm hụt ngân sách trở nên mất kiểm soát.
Ngày 14/10, IMF tiếp tục kêu gọi các nước xây dựng kế hoạch giảm thâm hụt và kiểm soát nợ. Theo Reuters, ông Rodrigo Valdés cảnh báo việc trì hoãn điều chỉnh sẽ khiến các biện pháp cần thiết sau này trở nên khó khăn và tốn kém hơn.
Với các hộ gia đình chịu ảnh hưởng bởi giá lương thực và năng lượng, IMF khuyến nghị hỗ trợ có thời hạn và đúng đối tượng, thay vì áp dụng những biện pháp trợ giá rộng rãi, tốn kém và khó duy trì lâu dài.
Chính sách tiền tệ cũng cần được điều chỉnh theo tình hình từng quốc gia. Những nền kinh tế chịu tác động lớn từ giá năng lượng sẽ có khó khăn khác với các nước đang hưởng lợi từ đầu tư công nghệ.
Trong dài hạn, IMF nhấn mạnh việc tăng cường an ninh năng lượng, chuẩn bị điều kiện ứng dụng AI hiệu quả và duy trì thương mại, hợp tác quốc tế.
Tại Đông Nam Á, những cơ hội từ chuỗi cung ứng công nghệ đi cùng thách thức về năng lượng, hạ tầng và nguồn nhân lực. Khả năng tận dụng làn sóng đầu tư mới vì thế sẽ khác nhau giữa các quốc gia.
Trong bối cảnh đó, kinh tế Việt Nam tiếp tục ghi nhận những kết quả tích cực. Theo Cục Thống kê, GDP quý III/2026 ước tăng 9,95% so với cùng kỳ, đưa tăng trưởng chín tháng lên 9,01%. Công nghiệp, xây dựng và dịch vụ tiếp tục đóng góp lớn vào đà tăng trưởng.
Tuy nhiên, với một nền kinh tế có hoạt động xuất, nhập khẩu lớn như Việt Nam, những thay đổi về nhu cầu thị trường thế giới, giá năng lượng và điều kiện tài chính quốc tế vẫn là các yếu tố cần theo dõi.
Hội nghị IMF - WB tại Bangkok diễn ra trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục cho thấy khả năng chống chịu trước những biến động, song những thách thức phía trước vẫn không nhỏ. Dự báo tăng trưởng được nâng lên là tín hiệu tích cực, nhưng nợ công, áp lực giá cả và rủi ro tài chính vẫn hiện hữu. Theo đó, IMF khuyến nghị rằng việc kiểm soát nợ, củng cố nguồn lực tài chính và duy trì hợp tác quốc tế sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ thành quả tăng trưởng, đồng thời tạo nền tảng cho kinh tế thế giới phát triển ổn định hơn trong những năm tới.