 |
| Đóng gói gạo xuất khẩu tại Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Chơn Chính (tỉnh Đồng Tháp). (Ảnh: KHÁNH AN) |
Tuy nhiên từ quý II/2026, nhu cầu nhập khẩu gạo có xu hướng phục hồi cộng thêm lo ngại sụt giảm nguồn cung toàn cầu đang tạo cơ hội cho ngành gạo bám sát thị trường lấy lại đà tăng trưởng.
Thông tin từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho thấy, nguồn cung gạo toàn cầu đang đối mặt nguy cơ thu hẹp khi hàng loạt quốc gia sản xuất chịu tác động cùng lúc bởi biến đổi khí hậu, chi phí đầu vào tăng cao và bất ổn địa chính trị. Ở châu Á, Philippines đang chịu áp lực lớn từ nắng nóng cực đoan và nguy cơ El Nino khiến nhiều vùng sản xuất lúa bị khô hạn, nứt nẻ dẫn đến nguy cơ mất mùa cao.
Trong khi đó, xung đột tại Trung Đông và nguy cơ gián đoạn vận tải qua Eo biển Hormuz làm giá nhiên liệu và phân bón tăng mạnh khiến nhiều nông dân tại Việt Nam, Thái Lan, Indonesia, Philippines phải cắt giảm phân bón hoặc thu hẹp diện tích gieo trồng vì lợi nhuận không đủ bù chi phí cũng ảnh hưởng đến sản lượng gạo cung cấp ra thị trường.
Canh tác 2 ha lúa tại xã Tân Long (tỉnh Đồng Tháp), anh Nguyễn Văn Sỹ Em cho biết: Giá phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nhiên liệu và nhân công thời gian qua đều tăng mạnh nhưng giá lúa biến động thất thường, có thời điểm xuống dưới 5.000 đồng/kg khiến lợi nhuận của nông dân chẳng còn là bao, thậm chí thua lỗ cho nên nhiều người không còn mặn mà tái sản xuất. Trước lo ngại nguồn cung sụt giảm, nhiều quốc gia trên thế giới lại đang gia tăng dự trữ gạo để bảo đảm an ninh lương thực nội địa tiếp tục khiến lượng gạo lưu thông trên thị trường quốc tế bị thu hẹp hơn trong giai đoạn 2026-2027.
Theo ông Lê Thanh Tùng, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam, trước tác động từ xung đột Trung Đông, Việt Nam cần kiên trì thực hiện Đề án Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp ở Đồng bằng sông Cửu Long để giảm lượng vật tư có nguồn gốc hóa chất và các vật tư khác như giống gieo sạ, nước tưới, từ đó giảm chi phí sản xuất. Ngoài Đề án một triệu héc-ta thì tùy theo điều kiện sinh thái từng vùng có thể phát triển các vùng lúa sinh thái giảm phát thải, vùng lúa đặc sản, thí dụ như mô hình luân canh tôm-lúa hữu cơ vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Còn đối với tác động của El Nino, các địa phương cần ngay lập tức rà soát, tu bổ các công trình thủy lợi, có kế hoạch dịch chuyển thời vụ, chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa hoặc vụ lúa kém hiệu quả. Đồng thời có chính sách hỗ trợ nông dân nâng cao khả năng thích ứng trước biến động giá cả và biến đổi khí hậu. Theo đó, nông dân được tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn ưu đãi phục vụ sản xuất lúa, tích tụ đất đai theo quy định pháp luật cũng như hỗ trợ vay vốn để phát triển các dịch vụ phục vụ sản xuất trong hợp tác xã và vùng lân cận như sấy lúa, cơ giới hóa hay dịch vụ nông nghiệp.
Ở góc độ xuất khẩu, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho rằng, cần tiếp tục tháo gỡ các rào cản về thị trường xuất khẩu và logistics, nhất là ở các thị trường trọng điểm như Trung Quốc, Philippines. Hiện Trung Quốc vẫn quản lý nhập khẩu gạo thông qua hạn ngạch và danh sách doanh nghiệp được phép xuất khẩu; Philippines quản lý thông qua cơ chế giấy phép và các tuyên bố về hạn mức nhập khẩu gạo. Vì vậy, Hiệp hội kiến nghị Chính phủ cùng các bộ, ngành tăng cường trao đổi với các nước nhập khẩu tạo điều kiện thuận lợi hơn cho thương mại gạo. Bên cạnh đó hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thêm các thị trường tiềm năng như châu Phi nhằm tránh phụ thuộc vào một vài thị trường lớn.
“Thực tế, chỉ cần xuất hiện thông tin Philippines giảm nhập khẩu gạo, lập tức nhiều doanh nghiệp bán ra ồ ạt để giữ thị phần và giải phóng hàng tồn kho. Khi nguồn cung lớn tung ra thị trường trong thời gian ngắn, giá lập tức giảm sâu. Kết quả là doanh nghiệp xuất khẩu gặp khó, nông dân chịu thiệt thòi”, ông Nam nhấn mạnh.
Ngoài nút thắt thị trường, các vấn đề liên quan chi phí logistics tăng cao, thiếu container rỗng, cắt giảm tuyến tàu và biến động phụ phí vận chuyển cũng đang tạo áp lực lớn đối với hoạt động xuất khẩu gạo. Do đó, nhiều doanh nghiệp cùng kiến nghị các cơ quan chức năng tăng cường làm việc với các hãng tàu để ổn định lịch trình vận chuyển, hạn chế tình trạng cắt giảm tuyến, kiểm soát các loại phụ phí và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận container rỗng trong giai đoạn cao điểm.
Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh đầu tư và nâng cấp hạ tầng logistics, nhất là tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long; phát triển hệ thống kho bãi, vận tải thủy và năng lực trung chuyển phục vụ ngành lúa gạo nhằm giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh cho gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.
https://nhandan.vn/xuat-khau-gao-don-song-thi-truong-post961975.html