 |
| Mô hình DRS góp phần khuyến khích người dân Huế hình thành thói quen phân loại rác. Ảnh: Ngự Giao |
Cách tiếp cận mới trong thu gom rác tái chế
Từ nửa năm nay, chị Nguyễn Tường Vy, cư dân tại chung cư Nera Garden (Khu đô thị Phú Mỹ An, đường Tố Hữu), thường xuyên cùng con trai sử dụng mô hình DRS được thí điểm tại chung cư. “Khi mua mỗi chai nước, tôi trả thêm 1.000 đồng tiền đặt cọc. Số tiền này tôi sẽ được hoàn lại khi trả vỏ chai tại máy. Dù khoản tiền hoàn lại không lớn, nhưng cảm giác mình đang làm điều có ích cho môi trường, giúp chúng tôi khá hào hứng với hoạt động này. Con trai tôi cũng thường xuyên nhắc mẹ mang vỏ chai xuống bỏ vào máy”, chị Vy chia sẻ.
Câu chuyện của gia đình chị Vy là một trong nhiều ví dụ cho thấy những thay đổi bước đầu trong thói quen xử lý rác thải của người dân tại Huế. Từ tháng 7/2025 đến tháng 1/2026, mô hình DRS đã được triển khai thí điểm tại Trường Đại học (ĐH) Khoa học, ĐH Huế và chung cư Nera Garden nhằm khuyến khích người dân thu gom, trả lại các vỏ chai nhựa sau khi sử dụng. Với mô hình DRS, khi mua các sản phẩm đồ uống có bao bì như chai nhựa hoặc lon nhôm, người tiêu dùng sẽ trả thêm một khoản tiền nhỏ để đặt cọc cho phần vỏ chai. Khoản tiền này sẽ được hoàn trả khi người dùng mang vỏ chai đến các điểm thu hồi được bố trí sẵn.
Anh Nguyễn Ngự Giao, chuyên viên dự án Huế - Đô thị giảm nhựa ở miền Trung Việt Nam cho biết, trong giai đoạn thí điểm, hơn 2.200 chai nước đã được dán mã vạch đặt cọc tại các điểm bán trong trường đại học và khu dân cư. Các máy thu hồi vỏ chai do Botol Việt Nam cung cấp được lắp đặt tại những khu vực thuận tiện như sảnh trường đại học và khu sinh hoạt chung của chung cư. Người dùng chỉ cần đưa chai vào máy, quét mã và nhận lại tiền thông qua ứng dụng trên điện thoại.
Nguyễn Thúc Tố Linh, sinh viên Trường ĐH Khoa học, ĐH Huế cho rằng, mô hình DRS là một trải nghiệm thực tế giúp thay đổi nhận thức về rác thải. “Trước đây em và các bạn thường uống nước xong rồi bỏ chai vào thùng rác chung. Khi máy thu hồi được lắp đặt trong khuôn viên trường, nhiều bạn bắt đầu giữ lại vỏ chai để mang đến trả. Ban đầu chúng em thấy khá mới lạ, nhưng sau vài lần sử dụng thì trở thành thói quen. Vừa nhận lại được tiền đặt cọc, chúng em vừa thấy mình đang góp phần giảm rác thải nhựa trong trường”, Tố Linh nói.
Tín hiệu tích cực
Sau thời gian triển khai, những con số về số người tham gia sử dụng và vỏ chai nhựa thu được đã bước đầu cho thấy những tín hiệu tích cực. Tính đến cuối tháng 1/2026, hệ thống máy thu hồi đã ghi nhận 329 người tham gia sử dụng, trong đó 186 người sử dụng ít nhất hai lần trở lên. “Tổng cộng, máy đã thu gom 192 chai có đặt cọc và hơn 3.600 chai không đặt cọc được người dân mang đến bỏ vào hệ thống. Điều này cho thấy nhiều người đã chủ động giữ lại vỏ chai để đưa vào máy thay vì bỏ chung với rác sinh hoạt như trước đây”, anh Nguyễn Ngự Giao thông tin.
Theo PGS.TS. Hoàng Công Tín, Trưởng khoa Môi trường, Trường ĐH Khoa học, ĐH Huế, cố vấn của dự án Huế - Đô thị giảm nhựa ở miền Trung Việt Nam, mô hình DRS đã cho thấy khả năng tác động tích cực đến nhận thức và hành vi của cộng đồng. “Điều quan trọng nhất không chỉ nằm ở số lượng chai được thu hồi mà là việc người dân bắt đầu thay đổi cách nhìn về rác thải. Khi một vỏ chai được giữ lại để trả về hệ thống thay vì bị vứt bỏ, đó đã là bước đầu của quá trình hình thành thói quen phân loại rác”, PGS.TS. Hoàng Công Tín nhận định.
Cũng theo PGS.TS. Hoàng Công Tín, mô hình DRS đã chứng minh hiệu quả trong việc thu hồi bao bì đồ uống và thúc đẩy việc tái chế tại nhiều quốc gia trên thế giới. Việc thí điểm tại Huế vì vậy có ý nghĩa như một bước thử nghiệm quan trọng để đánh giá khả năng áp dụng trong điều kiện thực tế của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh các địa phương đang từng bước thúc đẩy phân loại rác tại nguồn.