 |
| Hạt giống, cây lúa J02 làm nên thương hiệu gạo Phú Hồ. Ảnh: Văn Thiệp |
Một ngày cuối năm khá lạnh của Huế, chúng tôi về xã Phú Hồ khi những cánh đồng nơi đây vừa trải qua những trận lũ lớn. Lũ là điều không ai mong muốn nhưng với người nông dân nơi đây, lũ lại đem về phù sa cho những cánh đồng đã ráo nước, chuẩn bị vào vụ mới.
Đón chúng tôi là anh Dương Văn Thiệp - Chủ nhiệm Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Phú Hồ. Trong cơ ngơi mới của HTX đang được xây dựng, câu chuyện về cây lúa, về hạt gạo mang thương hiệu Phú Hồ kéo dài không dứt.
Là thế hệ thứ ba sinh ra và lớn lên từ đồng ruộng, có lẽ tình yêu cây lúa đã trĩu nặng trong Thiệp từ bao giờ. Học xong lớp 12, được nhận vào công tác ở HTX Nông nghiệp Phú Hồ, anh đã chọn thi vào Khoa Nông học của Trường Đại học Nông Lâm Huế, hệ vừa học vừa làm với ước mơ trở về phục vụ đồng ruộng. Năm 2014, tại Đại hội thành viên HTX Nông nghiệp Phú Hồ nhiệm kỳ 2014 - 2019, anh được tín nhiệm bầu giữ chức Phó Chủ nhiệm ở tuổi 33. Rồi tại Đại hội nhiệm kỳ 2019 - 2024 và mới đây là nhiệm kỳ 2025 - 2030, anh được bầu làm Chủ nhiệm HTX Nông nghiệp Phú Hồ.
Nhìn lại chặng đường 10 năm đã qua, cũng là chặng đường HTX Nông nghiệp Phú Hồ chuyển mình theo mô hình chuyển đổi hợp tác xã, điều anh Thiệp vui mừng là địa phương đã xây dựng được thương hiệu gạo Phú Hồ có tiếng cho quê hương từ giống lúa J02.
 |
| Hạt giống, cây lúa J02 làm nên thương hiệu gạo Phú Hồ. Ảnh: Văn Thiệp |
Cuối năm 2024 tại Hà Nội, trong lễ tôn vinh do Liên minh HTX Việt Nam tổ chức, gạo Phú Hồ vinh dự là một trong 100 sản phẩm tiêu biểu cả nước được nhận Giải thưởng Mai An Tiêm lần thứ Nhất. Đây là giải thưởng mang tên nhân vật truyền thuyết Mai An Tiêm - biểu tượng của tinh thần tự lực cánh sinh và ý chí vượt khó.
Để thấu hiểu hành trình gần 10 năm xây dựng nên một thương hiệu, chúng tôi đã tìm gặp lão nông Bùi Quang Quỳ. Trong ngôi nhà đơn sơ nép mình bên những cánh đồng lúa đang rộn ràng vào vụ mới, người nông dân ấy vốn điềm tĩnh và kiệm lời, bỗng trở nên sôi nổi khi chúng tôi nhắc đến cái tên J02. Câu chuyện những ngày giống lúa mới này được trồng khảo nghiệm trên chân ruộng ở Phú Hồ trong ký ức của ông Quỳ thật tươi mới.
Đó là thời điểm vụ đông xuân 2016 - 2017, Phú Hồ được chọn triển khai thí điểm 3 héc-ta giống lúa mới J02 tại thôn Tây Hồ. Đây là giống lúa thuần dòng Japonica có nguồn gốc từ Nhật Bản, được Viện Di truyền nông nghiệp nhập nội và tuyển chọn. Khi ấy, ông Quỳ là Trưởng thôn Tây Hồ - hộ dân đầu tiên tham gia mô hình và vận động bà con nông dân cùng tham gia.
Ban đầu, bà con còn bỡ ngỡ, e ngại do J02 có thời gian ủ giống lâu hơn, thời gian sinh trưởng dài ngày hơn so với các giống lúa khác, đặc biệt, lúa sau khi gặt phải phơi kỹ qua 3 nắng to mới khô khén. “Lo nhất là khi lúa làm đòng, thấy chẽn lúa quá ngắn, lại thưa hạt, có bà con còn tìm đến ‘mắng oan’ rằng tôi khuyên bà con trồng giống lúa ‘trời ơi’” - ông Quỳ trải lòng về những khó khăn ban đầu. Nhưng sau 120 ngày ăn ngủ cùng lúa, vụ thu hoạch đầu tiên, ngắm những chẽn lúa J02 no tròn, trĩu nặng, cho năng suất cao hơn nhiều so với giống lúa truyền thống, với kinh nghiệm làm nông đã qua tay hàng chục loại giống lúa được gieo trồng, ông Quỳ nhận ra, J02 là một đặc ân được ban tặng cho người dân vùng đất lũ Phú Hồ.
“Thời điểm ấy, điều chúng tôi mong mỏi là làm sao có được giống lúa chịu đựng được thời tiết lạnh giá và thất thường của Huế trong vụ đông xuân; không bị ngã đổ khi mưa gió; cho năng suất cao; ăn ngon và bán được giá. Rất may mắn là giống lúa J02 đã đáp ứng được tất cả những tiêu chí đầy tham vọng đó” - Chủ nhiệm HTX Nông nghiệp Phú Hồ Dương Văn Thiệp khẳng định.
 |
| Hạt giống, cây lúa J02 làm nên thương hiệu gạo Phú Hồ. Ảnh: Văn Thiệp |
Từ thành công qua khảo nghiệm, giống lúa J02 liên tục được nông dân ứng dụng, từ 3 héc-ta đầu tiên tăng lên 50 héc-ta trong vụ đông xuân tiếp theo và đạt đỉnh điểm 270 héc-ta năm 2022. Từ Tây Hồ, giống lúa J02 được tỏa đến các thôn Đồng Di, Sư Lỗ. Được chọn xây dựng sản phẩm OCOP, đến nay, thương hiệu gạo Phú Hồ đã đạt chuẩn 3 sao. Giống lúa J02 hiện chiếm 50% trên tổng số 536ha của HTX Nông nghiệp Phú Hồ, trở thành cây chủ lực của 1.000 hộ nông dân.
Về hiệu quả mà hạt gạo J02 mang lại, anh Bùi Quang Khánh, thôn Tây Hồ cho biết, từ 4 mẫu ruộng trồng hoàn toàn giống lúa này, với giá bán từ 9 - 11.000 đồng/kg như hiện nay, gia đình anh có thu nhập trên dưới 120 triệu đồng/vụ, cao hơn từ 20 - 30 triệu đồng so với các giống lúa khác. “Lạ lắm, cây lúa này như hiểu nỗi khổ của nông dân chúng tôi nên đầu vụ, trời càng khắc nghiệt, càng rét, lá càng xanh, cây càng vững. Hạt gạo lại dẻo, thơm, ngọt, bùi; tỷ lệ tấm rất thấp, giá lại cao, đầu ra ổn định nên không còn gì bằng” - anh Khánh chia sẻ với chúng tôi sau một ngày mải mê trên đồng.
Là bộ đội xuất ngũ, thợ điện bậc 3/7, bắt đầu trồng lúa J02 khi 24 tuổi, anh Khánh là thế hệ nông dân thứ 3 ở Phú Hồ chọn ở lại với ruộng đồng. Nghe anh say sưa kể về cây lúa, tôi chợt hiểu, người nông dân trẻ ấy đã dành cho cây lúa một tình yêu đặc biệt.
Phẩm cấp đã có, danh vị đã thành, trao đổi với chúng tôi về hướng đi xa hơn cho giống lúa J02 và thương hiệu gạo Phú Hồ, ông Nguyễn Văn Hùng, Phó Chủ tịch Phụ trách Liên minh HTX thành phố Huế cho rằng, được bình chọn là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh, thành phố, khu vực miền Trung - Tây Nguyên và quốc gia, Giải thưởng Mai An Tiêm chính là động lực để gạo Phú Hồ tiếp tục xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ... Liên minh HTX thành phố sẽ đồng hành và có thể nghiên cứu để mở rộng giống lúa J02 ở những vùng khác.
Làm sao để nâng cao hơn nữa phẩm cấp, đưa sản phẩm vào các kênh siêu thị, tiến tới xây dựng vùng sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP để giữ vững và phát triển hơn nữa giá trị hạt gạo Phú Hồ… cũng là những mong ước của Ban Giám đốc HTX Nông nghiệp Phú Hồ và 1.000 hộ nông dân nơi vùng đất lũ trước thềm năm mới.