Lâu nay ít nghe ai bàn đến khái niệm kinh tế đêm nữa.
Khu phố đêm Hai Bà Trưng đang gấp rút hoàn thành chắc là nằm trong định hướng thúc đẩy kinh tế đêm phát triển.
Kinh tế đêm là một cách nói rút gọn chứ nói đầy đủ và chính xác, là chỉ những hoạt động kinh tế diễn ra vào ban đêm và tổng doanh số được sinh ra từ đó.
Du khách tham quan, mua sắm tại phố đêm Võ Thị Sáu. Ảnh: MC
Đúng là một khái niệm quá rộng khó có thể chỉ ra hết nội hàm. Một nhà máy làm việc ba ca chạy liên tục, một công trình đẩy nhanh tiến độ bằng cả việc nối liền ca ngày với ca đêm… Thế thì phần diễn ra trong đêm có được xem là kinh tế đêm? Chắc là phải tính. Nhưng điều này đã diễn ra từ lâu, các doanh nghiệp họ biết phải làm gì để đạt năng suất lao động cao nhất, hiệu quả nhất. Khi không cần hoặc điều kiện không cho phép, ví dụ như đơn hàng vừa đủ cho hoạt động ban ngày hoặc bị giảm, họ không cần đến chuyện làm đêm. Nhưng cần đẩy nhanh tiến độ để kịp giao hàng, chẳng hạn, hoặc đơn hàng nhiều; cần rút ngắn thời gian thu hồi vốn, khai thác triệt để và hiệu quả trang thiết bị… thì họ cũng có thể xem xét để làm ca đêm.
Đó là việc của doanh nghiệp. Các chuyên gia kinh tế và những nhà quản lý quan tâm đến kinh tế đêm có lẽ là ở khía cạnh những hoạt động kinh tế gắn với dịch vụ. Một đô thị 9, 10 giờ đi ngủ sẽ khác với những đô thị sôi động đến hai ba giờ sáng, thậm chí là những đô thị “không ngủ”, luôn sôi động là TP. Hồ Chí Minh. Người ta quan tâm và bàn nhiều là vì sao trong khoảng thời gian đêm, không hoặc ít diễn ra hoạt động kinh tế gì để tạo nên giá trị, giờ phải làm cho khung thời gian đó tạo ra giá trị kinh tế và giá trị thu được nhiều nhất.
Nếu hiểu kinh tế đêm là muốn nói đến khía cạnh dịch vụ, thì có lẽ, cần 2 điều kiện cơ bản để nó ra đời. Thứ nhất là phát triển du lịch. Thứ hai là đẩy mạnh phát triển kinh tế để tăng cao thu nhập cho người dân. Khi có tiền, một phần họ sẽ đem ra tiêu xài như mua sắm, ăn uống, vui chơi giải trí… mà khung giờ đêm xem ra là khung giờ phù hợp.
Thì cứ nhìn từ TP. Huế mà nói. Nhiều chục năm trước đây hầu như đêm ở Huế hết sức lặng lẽ. Rồi dần dà du lịch và kinh tế phát triển, đêm đến có sôi động hơn nhưng vẫn ở mức độ thấp. Chắc chúng ta đã từng nghe du khách than phiền “đêm ở Huế ít có gì để chơi”. Giờ thì có, nhiều là đằng khác. Rõ ràng kinh tế đêm ở Huế đã sôi động. Sự sôi động này tạo ra không biết bao nhiều công ăn việc làm và doanh thu kinh tế. Nó làm cho bộ mặt, không khí của thành phố sôi động hẳn lên, năng động hẳn lên.
Rõ ràng sự phát triển của du lịch tác động rất lớn. Du lịch đòi hỏi phải có chỗ ngủ, chốn ăn; chỗ thăm thú, vui chơi, mua sắm về đêm. Để đáp ứng nhu cầu này tự thân các khu phố mở ra các dịch vụ, muôn màu muôn vẻ. Chính quyền tạo ra các không gian như phố đi bộ, phố đêm và khuyến khích hoạt động. Bản thân sự sôi động này đã tạo ra sự cạnh tranh cao, từ đó sinh ra chất lượng dịch vụ tốt, không gian đẹp hơn, bắt mắt hơn; nhiều loại dịch vụ khác biệt ra đời. Kinh tế đêm của Huế bây giờ không gói gọn ở một không gian nhỏ hẹp trung tâm TP mà đã lan tỏa ra nhiều tuyến đường, tạo ra một không gian rộng lớn hơn. Chưa có con số thống kê hoặc ước tính nào tương đối cụ thể nhưng điều chúng ta có thể thấy, mức độ hoạt động kinh tế ở mảng dịch vụ vào ban đêm có lẽ không kém cạnh gì ban ngày.
Yếu tố thứ hai, ngoài du lịch là thu nhập của người dân tăng cao hơn. Tầng lớp trung lưu được cho là tầng lớp tiêu dùng nhiều nhất cũng tăng lên đông hơn. Ngay những người không phải có thu nhập cao cũng có nhu cầu quán xá, mua sắm nhiều hơn trước… Điều này cũng góp một phần cho kinh tế đêm sôi động.
Rõ ràng, với một thành phố du lịch như Huế, để kinh tế đêm phát triển, ngoài sự nỗ lực, nhanh nhạy nắm bắt cơ hội của người dân và doanh nghiệp, chính quyền cần tác động bằng cách tạo ra những không gian, định hướng phát triển. Chỉ nhìn ở khía cạnh tài chính thôi chúng ta sẽ thấy tầm quan trọng của các hoạt động kinh tế mà kinh tế đêm chỉ là một mặt - đồng tiền càng lưu thông nhiều, càng lưu thông nhanh thì càng thúc đẩy kinh tế phát triển, không cứ gì là đêm hay ngày.
Nguyên Lê