 |
| Rau sạch gắn QR code cung cấp cho hệ thống siêu thị Hapro. |
Lá chắn bảo vệ nhà sản xuất và người tiêu dùng
Truy xuất nguồn gốc có vai trò quan trọng trong hoạt động sản xuất và tham gia thị trường. Đối với nhà sản xuất, thông tin truy xuất giúp kiểm soát chặt chẽ quá trình sản xuất, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm, góp phần bảo vệ môi trường; nhà quản lý ngăn chặn và kiểm soát hoạt động làm giả, làm nhái sản phẩm; người tiêu dùng được sử dụng sản phẩm đúng chất lượng.
Thông tin truy xuất nguồn gốc hàng hóa còn giúp doanh nghiệp chứng minh sản phẩm, đáp ứng các yêu cầu tiêu chuẩn chất lượng khi tham gia thị trường quốc tế. Đó còn là yếu tố không thể thiếu đối với mỗi sản phẩm hàng hóa xuất khẩu, nhất là đối với thị trường áp dụng tiêu chuẩn châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản... Không phải thị trường quốc tế “khó tính” mà là họ dùng cách này để bảo vệ ngành sản xuất và người tiêu dùng trong nước.
Đối với thị trường Việt Nam, đa số nhãn hàng ghi thông tin trên bao bì sản phẩm chỉ là để… quảng cáo. Những thông tin cần biết như nguồn gốc, địa điểm, ngày sản xuất, hạn sử dụng, thành phần… gần như không được thể hiện. Ngay cả khi công nghệ mã vạch, mã QR xuất hiện được nhà sản xuất in trên bao bì cũng không thể hiện hết những nội dung cần truy xuất.
Đối với thị trường Việt Nam, đa số nhãn hàng ghi thông tin trên bao bì sản phẩm chỉ là để… quảng cáo. Những thông tin cần biết như nguồn gốc, địa điểm, ngày sản xuất, hạn sử dụng, thành phần… gần như không được thể hiện. Ngay cả khi công nghệ mã vạch, mã QR xuất hiện được nhà sản xuất in trên bao bì cũng không thể hiện hết những nội dung cần truy xuất.
Cục trưởng Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) Trần Hữu Linh cho rằng, nhiều doanh nghiệp, nhà sản xuất, người tiêu dùng hiện nay chưa hiểu đúng, hiểu rõ và thật sự coi trọng vấn đề truy xuất nguồn gốc hàng hóa. Trong khi đây là điều sống còn để doanh nghiệp, người tiêu dùng tự bảo vệ mình trước hàng giả, hàng kém chất lượng. Có nhiều nguyên nhân tạo ra sự “dễ dãi” này nhưng quan trọng nhất là căn cứ pháp lý và chế tài còn chưa thật sự chặt chẽ, chưa đủ mạnh. Việc cần hiện nay là phải xây dựng lộ trình cụ thể, phương án cụ thể, công nghệ phù hợp đối với từng doanh nghiệp, mỗi nhãn hàng nhằm bảo đảm việc xây dựng và quản lý thị trường minh bạch.
Theo ông Trần Hữu Linh, việc gắn mã truy xuất hàng hóa có thể được hiểu là hoạt động của doanh nghiệp để theo dõi, nhận diện sản phẩm giúp doanh nghiệp quản lý, bảo vệ thương hiệu, sản phẩm của mình. Trong bối cảnh Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15 ngày 18/6/2025 (bổ sung) đã có hiệu lực, việc gắn mã truy xuất nguồn gốc đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao sẽ là yêu cầu bắt buộc khi tham gia thị trường.
Theo Bộ Công thương, sức ép hàng hóa xuất khẩu bắt buộc phải gắn mã truy xuất nguồn gốc vừa là cơ hội, vừa mang đến cho doanh nghiệp Việt nhiều thách thức. Việt Nam đã có quy chuẩn đầy đủ, rõ ràng cho bộ mã truy xuất nguồn gốc theo quy định tại Nghị định số 37/2026/NĐ-CP ngày 23/1/2026 của Chính phủ. Tuy nhiên, trên thực tế nhiều bộ mã hàng hóa lưu hành trên thị trường hiện chỉ mang tính hình thức, thiếu thông tin, khó truy cập khiến cho việc kiểm soát truy xuất rất khó khăn. Điều này tạo điều kiện cho việc hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng thâm nhập thị trường, gây thiệt hại cho doanh nghiệp chân chính và người tiêu dùng.
Giải pháp công nghệ và chất lượng hạ tầng số
Nghị định số 37/2026/NĐCP khuyến khích sử dụng nhiều loại mã nhận dạng như QR, mã hai chiều dạng ma trận dữ liệu (Datamatrix), công nghệ nhận dạng bằng tần số vô tuyến (RFID), công nghệ giao tiếp trường gần (NFC) và các công nghệ phù hợp khác. Trong đó ưu tiên kết hợp các công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) để thu thập, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu về chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, điều đó lại đặt ra câu hỏi lớn về hạ tầng số dành cho loại hình công nghệ này.
|
|
| Điều doanh nghiệp và người tiêu dùng cần là một bảng mã quy chuẩn, có đầy đủ thông tin cần thiết được gắn trên sản phẩm (hoặc bao bì). |
Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần công nghệ Checkee Phạm Văn Quân cho rằng, với hạ tầng công nghệ trong nước hiện nay, có nhiều doanh nghiệp công nghệ có thể thực hiện việc tạo và gắn mã truy xuất nguồn gốc hàng hóa. Điều doanh nghiệp và người tiêu dùng cần là một bảng mã quy chuẩn, có đầy đủ thông tin cần thiết được gắn trên sản phẩm (hoặc bao bì). Khi Luật Chất lượng hàng hóa có hiệu lực sẽ là cơ sở để bắt buộc các nhà sản xuất phải triển khai “tấm lá chắn QR” truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm của mình.
Một trong những doanh nghiệp tiên phong trong việc gắn mã truy xuất nguồn gốc hàng hóa là Petrolimex Gas, theo ông Nguyễn Khắc Trí, Phó Tổng Giám đốc, hiện doanh nghiệp đang triển khai 3 nhận diện trên sản phẩm: Vỏ bình có seri; tem ép màng co, mã QR. Những hoạt động này đã giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt sản phẩm của mình. Nhưng để bảo đảm an toàn tuyệt đối, Petrolimex Gas đang triển khai thêm giải pháp công nghệ cao như chíp điện tử. Tuy nhiên, điều kiện cần là hạ tầng công nghệ phải tương thích. Điều doanh nghiệp mong mỏi hiện nay là sớm thực hiện các quy chuẩn, quy định về công nghệ truy xuất và bảo đảm việc thực thi đúng pháp luật…
Thông tư 02/2024/TTBKHCN ngày 8/3/2024 của Bộ Khoa học công nghệ quy định về quản lý truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa nêu rõ 4 nguyên tắc: “một bước trước, một bước sau”; “sẵn có của phần tử dữ liệu”; “minh bạch”; “sự tham gia đầy đủ các bên truy xuất”.
Thông tư này cũng quy định rõ danh mục thông tin truy xuất: Tên, hình ảnh sản phẩm; tên, địa chỉ cơ sở sản xuất; các công đoạn, thời gian hình thành sản phẩm; mã truy xuất; thương hiệu, nhãn hiệu; thời hạn sử dụng; các tiêu chuẩn quốc gia, quy chuẩn kỹ thuật...
Trên thực tế, mã truy xuất nguồn gốc hàng hóa của phần lớn doanh nghiệp, nhà sản xuất chưa thực hiện đầy đủ các trường thông tin như Thông tư quy định. Điều đó cho thấy cần sự phối hợp đồng bộ nhiều yếu tố, từ cơ quan quản lý đến hạ tầng công nghệ; từ doanh nghiệp, nhà sản xuất đến người tiêu dùng…
https://nhandan.vn/gan-ma-truy-xuat-nguon-goc-giup-minh-bach-thi-truong-post967376.html?gidzl=NKgvTl9wAGnVLx1s_MGl2r1Li7xaONe4ILhcSRSxBrv9MRGWvM9u2KnNj7ooC7q6IbQsAcMQ0wXDzdea3W