Trước tiên, thời gian làm bài giảm, từ 150 phút xuống còn 120 phút. Thứ hai, cấu trúc đề thay đổi theo hướng học sinh (HS) phải có tư duy sáng tạo thay vì học thuộc. Theo đó, đề sẽ tập trung đánh giá hai kỹ năng “đọc hiểu văn bản và viết văn bản” trong đó tỷ lệ điểm của phần viết nhiều hơn phần đọc hiểu.
Để làm tốt phần đọc hiểu, HS cần tìm thêm các văn bản ngắn ngoài SGK như những câu chuyện gần gũi, có ý nghĩa nhân văn trên các trang mạng xã hội để dùng làm ngữ liệu rèn luyện việc đọc hiểu. Một điểm mới trong yêu cầu ở phần đọc hiểu năm nay là tích hợp kiểm tra kiến thức tiếng Việt của HS theo hình thức kiểm tra sự vận dụng kiến thức tiếng Việt vào việc đọc hiểu văn bản. Vì vậy, cách ôn tập hiệu quả là nên dành thời gian luyện tập vận dụng các kiến thức tiếng Việt đã học vào một văn bản cụ thể. Có thể “nhóm” các vấn đề lại để luyện tập, chẳng hạn cách nhận diện, tác dụng của các biện pháp tu từ; nhận diện và sửa lỗi sai trong câu... Và cần chú ý trả lời từng câu hỏi ngắn gọn, rõ ràng, tránh dài dòng, lan man.
Riêng phần thi viết thì cần lưu ý điều gì?
Để làm tốt phần thi viết, HS cần vận dụng những kỹ năng viết đã học để tạo văn bản về một đề tài xã hội hoặc tác phẩm, trích đoạn văn học theo hướng mở và tích hợp. Đổi mới ở đây là cách hỏi, cách nêu vấn đề nhằm khắc phục hiện tượng học tủ, học thuộc văn mẫu, sao chép nguyên tài liệu, nên trong ôn tập chúng tôi cũng rất lưu ý vấn đề này.
Với cách ra đề được xác định là “đề mở” theo tôi, các em cần xác định độ “mở” chính là “mở” về sự chủ động lựa chọn nhân vật để làm bài chứ không phải muốn viết gì thì viết. Dù trình bày bằng cách này cách khác, các em vẫn phải xác định một lập luận chặt chẽ thuyết phục với hệ thống ý (hiểu biết về tác giả, tác phẩm, xuất xứ nhân vật, những đặc điểm nổi bật ở nhân vật, nghệ thuật xây dựng nhân vật, đánh giá ý nghĩa của nhân vật trong việc thể hiện chủ đề tác phẩm; ý nghĩa của nhân vật đối với bản thân... ). Cần viết ngắn gọn, chặt chẽ mà thuyết phục để đảm bảo được yêu cầu của bài văn nghị luận và phù hợp với thời gian 120 phút.
Trên cơ sở gợi ý ôn tập của Bộ, chị nhận định như thế nào về đề thi văn sắp tới?
Đề thi năm nay theo định hướng của Bộ về cơ bản sẽ tạo ra những bài viết tốt. Những em có ý thức học văn sẽ làm bài được. Riêng các em có năng khiếu, đây là cơ hội bộc lộ khả năng. Tuy nhiên, cách ra đề này lại khá khó so với phương pháp dạy văn những năm gần đây là hướng đến cách làm bài đánh dấu (trắc nghiệm). Cấu trúc mới của đề thiên về sáng tạo bắt buộc các em phải có cảm xúc cộng kỹ năng viết và khả năng cảm thụ văn học với những đoạn văn, bài văn có thể không có trong chương trình. Trong khi gần đây, các em học theo lối lệ thuộc nhiều vào SGK. Quá trình ôn thi vì thế quay lại dạy ngữ pháp, cảm thụ văn học... khiến lượng kiến thức cần ôn tập quá rộng, điều này đã làm khó cho GV khi thời lượng ôn tập không còn nhiều. Về lâu dài, nếu Bộ có yêu cầu đổi mới theo hướng này thì đây là cơ hội để môn văn quay lại vị trí của một môn khoa học nhân văn đòi hỏi người học, người dạy luôn sáng tạo và phải bước ra khỏi sự khô cứng của chương trình để có lượng kiến thức rộng hơn. Nhưng ngay lập tức áp dụng, tuy là đánh động từ tháng 4, nhưng vẫn khiến GV chúng tôi lúng túng trong ôn tập cho các em”.