|
| Sử dụng hộp để đựng thực phẩm khi đi chợ góp phần hạn chế lượng túi nhựa độc hại thải ra môi trường. Ảnh : K.O |
Cũng xin được bắt đầu bằng một “điểm nóng” rác ngay ở trung tâm thành phố, trong khu quy hoạch Đại học Huế. Sau nhiều năm bãi rác tự phát ở đây hình thành, gây ô nhiễm đô thị, khó khăn lắm, quyết liệt lắm, điểm nóng rác thải này mới được dẹp. Những biện pháp mạnh đã được áp dụng, bao gồm rào chắn và đặc biệt là biện pháp lắp camera để phát hiện, xử lý. Hệ thống camera giám sát này được kết nối, cung cấp địa chỉ truy cập cho lãnh đạo địa phương và lực lượng công an theo dõi, phát hiện, xử lý vi phạm đổ rác trái phép. Giao trách nhiệm cụ thể cho cán bộ quản lý trong trường hợp để tái diễn tình trạng đổ rác thải theo nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền”.
Với những biện pháp quyết liệt, một điểm nóng rác thải đã được xử lý nhưng nhìn rộng ra và nhìn sâu hơn, liệu chúng ta có thể quản lý được rác một cách bền vững, lâu dài nếu cứ phải xử lý theo sự vụ và chủ yếu trông cậy vào biện pháp quản lý ý thức xả rác của người dân bằng camera, khi rác chưa thật sự sạch từ gốc?
Cũng xin được kể một chút về câu chuyện rác chưa sạch từ gốc ở nơi gia đình tôi đang sống. Cách đây 2 năm, tổ dân phố nơi tôi sống được đặt 3 chiếc thùng chứa rác phân loại. Trên mỗi thùng đều ghi rõ cái nào dùng để chứa rác pin, chai lọ thủy tinh; cái nào chứa rác nhựa, cái nào chứa rác hữu cơ. Trong một lần cần vứt bỏ mấy cái bóng đèn, tìm đến nơi chứa rác phân loại ấy, tôi bàng hoàng thật sự khi trước mắt, ba cái thùng rác ấy, rác đã cao lút nắp. Trong đó, cơm thừa, hộp xốp, tã lót trẻ em được đổ lộn nhào cùng chai lọ thủy tinh và nhựa.
Đem nỗi băn khoăn của mình trải ra cùng chị công nhân đang thu gom rác, chị thở dài cho hay, ý thức người dân quá kém nên không ít nơi, thùng rác được dùng để phân loại rác đã bị vô hiệu hóa. Và cũng bởi sự thiếu ý thức này, trong cuộc sống hằng ngày, một sự trớ trêu thường thấy là cạnh những tấm biển “Cấm đổ rác” lại lù lù những đống rác.
Mới đây, nhân những người bạn thân từ nơi xa về Huế, chúng tôi mời bạn đến một quán cà phê nổi tiếng đang hút khách. Trong khung cảnh nên thơ tràn ngập cây xanh, khi chúng tôi gọi đồ uống, đáng tiếc là những ly nước trái cây lại được đựng trong ly nhựa, trong khi chiến dịch nói không với đồ nhựa dùng một lần đang được Huế ráo riết đề ra, nhất là trong các cơ sở lưu trú du lịch và dịch vụ ăn uống. Khi chúng tôi thắc mắc vì sao khách đã ngồi tại chỗ để sử dụng nước uống mà quán vẫn dùng ly nhựa, chúng tôi nhận được câu trả lời: Để tiện cho việc rửa dọn ly tách…
Đến đây, lại nhớ về những ám ảnh rác ở Huế sau 3 trận lụt lớn cuối năm 2025. Sau lũ là rác, tràn ngập trên các con phố, các đường làng, các cánh đồng vùng trũng, các cống rãnh. Rác ở đâu ra mà lắm thế? Câu trả lời: Rác đã chui ra từ lỗ hổng trong ý thức của cộng đồng.
Tại Pháp, để hạn chế rác thải nhựa ảnh hưởng đến sinh vật biển ở đại dương, chính phủ nước này đã cấm sản xuất vật dụng ngoáy tai bằng bông có lõi nhựa. Ở Nhật, từ nhỏ, trẻ em được học cách rửa sạch chiếc hộp sữa trước khi cho vào thùng rác…
Còn ở Huế, để tiến tới thành phố hạn chế rác thải nhựa, để xây dựng thành phố xanh, sạch, cần những giải pháp xử lý rác từ gốc. Đó là làm sao để những mô hình phụ nữ đi chợ bằng giỏ nhựa, không đem rác nhựa về nhà; mô hình ủ phân hữu cơ để trồng cây ở nông thôn; mô hình đổi cây lấy rác phải được duy trì thường xuyên, bền bỉ. Đó là làm sao để việc phân loại rác phải thực chất, hiệu quả từ trong mỗi gian bếp của mỗi gia đình, đến hệ thống thu gom công cộng và khâu đầu ra tái chế.
Một khi rác chưa sạch từ gốc thì việc giám sát ý thức người dân bằng camera an ninh hay tăng cường xử phạt âu cũng chỉ mới là giải pháp hành chính đầu ngọn mà thôi.