Thằng bé cứ vùng vằng nhăn nhó không chịu mặc áo, chiếc nào mẹ nó mang ra nó cũng chê xấu, chê cũ. Vợ chồng anh chị vừa dỗ dành con, vừa cười ra vẻ hài lòng. Thằng bé như vậy là đã bắt đầu khôn ra, biết mới biết cũ, biết xấu biết đẹp... Là người chứng kiến, tôi cũng cười... đối ngoại, nhưng lòng lại vẩn vơ nhớ về ba tôi.
Lúc sinh thời, thỉnh thoảng ông vẫn dạy mấy chị em tôi phải biết “mặc áo cũ, áo vá cho quen”, cho dù chúng tôi có người mẹ tảo tần lại có tay buôn bán, nên mấy chị em tôi chưa phải chịu cảnh thiếu thốn bao giờ. Ba tôi bảo, chính ông, thuở nhỏ vẫn thường được ông nội dạy như vậy. Thế hệ của ba tôi phải trải qua rất nhiều biến động, bãi bể nương dâu chỉ là trong thoáng chốc. Nạn đói 1945, rồi “thời kỳ chín năm” hễ có Tây đi càn là nhà cửa, áo quần bị đốt sạch, ba tôi và mấy người em phải nắm triêng gióng của mẹ chạy loạn hết làng này sang làng khác. Cái ăn thì có lúc có khoai với sắn cũng đã là quý lắm rồi. Lớn một chút, ba tôi được cha mẹ gửi lên phố học nghề. Tiếng học nghề, nhưng kiêm luôn cả người giúp việc cho nhà thầy. Mà hồi ấy ai đi học nghề cũng thế cả. Nhà thầy cũng nghèo, cũng thiếu trước hụt sau, phận học trò dĩ nhiên làm sao đầy đủ. Ba tôi luôn chờ mong đến tết, để được thăm nhà, và để được mạ mua cho chiếc quần đùi dài hơn, dày hơn một tí mặc cho đỡ lạnh trong tháng giá ngày đông. Những năm ấy, ông tôi theo kháng chiến đi biền biệt, không có cha bên cạnh, trong nhọc nhằn khốn khó, ba tôi chợt hiểu và càng thấy thấm thía lời dạy của cha mình. Cũng từ lời dạy đó, chuyện ăn mặc của ba tôi không bao giờ cầu kỳ, sang cũng được mà tuềnh toàng cũng chẳng sao, miễn rằng phù hợp. Ba tôi cũng làm đủ mọi việc, không nề hà nặng nhọc, khó khăn. “Ăn mặc cũng vậy mà công việc cũng thế, phải trải hết, phải quen hết thì mới không hụt hẫng, không buông xuôi gục ngã, ở đâu cũng sống được, trước bất kỳ hoàn cảnh nào cũng sống được.”- Ba tôi vẫn thường tỉ tê khi tôi phụ giúp ông cùng làm việc này việc khác.
Bây giờ nếu khuyên như thế, không chừng có người, nhất là các bạn trẻ sẽ cho rằng... hâm. Ừ, thì có thể rằng hâm, nhưng với riêng tôi, đó mãi mãi vẫn là một triết lý sống không bao giờ cũ.
Huy Khánh