 |
| Kiểm tra thực địa tại công trình |
Di tích “chủ điện” của Tử Cấm thành
Dự án “Tu bổ, phục hồi và tôn tạo di tích điện Cần Chánh” được triển khai trong khu vực Tử Cấm thành - Đại Nội Huế, thuộc Quần thể di tích Cố đô Huế. Chủ trương đầu tư dự án đã được HĐND tỉnh Thừa Thiên Huế (trước đây) thông qua tại Nghị quyết số 102/NQ-HĐND ngày 14/10/2021; sau đó, UBND tỉnh (nay là UBND TP. Huế) phê duyệt dự án tại Quyết định số 2301/QĐ-UBND ngày 28/8/2024.
Công trình do Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô (BTDTCĐ) Huế làm chủ đầu tư, Ban Quản lý Dự án Di tích Cố đô Huế trực tiếp quản lý, với tổng mức đầu tư gần 200 tỷ đồng từ ngân sách thành phố. Dự án được triển khai trong 4 năm, từ tháng 4/2025 đến tháng 3/2029.
Ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm BTDTCĐ Huế thông tin: Mục tiêu của dự án là bảo tồn, phục hồi một di tích lịch sử - văn hóa quốc gia đặc biệt, đồng thời góp phần hoàn chỉnh không gian trung tâm của Hoàng thành Huế, nơi từng là “trái tim” của hoạt động triều chính nhà Nguyễn.
Theo hồ sơ dự án, điện Cần Chánh sẽ được tu bổ và phục hồi toàn diện: Từ gia cố nền móng, bó vỉa, bậc cấp theo nguyên trạng; phục hồi hệ chân tảng đá thanh; nền lát gạch hoa; xử lý chống ẩm, chống mối; đến phục hồi hệ khung gỗ, hệ mái, hệ vách ván, cửa, liên ba; sơn son thếp vàng toàn bộ khung gỗ; lợp lại mái ngói ống hoàng lưu ly; khảm sành sứ bờ nóc, bờ quyết, ô hộc; trang trí pháp lam mặt tiền...
Được khởi công xây dựng vào tháng 4/1804, hoàn thành tháng 3/1805 dưới triều Vua Gia Long, điện Cần Chánh là một trong những công trình sớm nhất và quan trọng nhất của Tử Cấm thành. Trải qua các triều Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức… đến thời Vua Bảo Đại, ngôi điện nhiều lần được tu bổ, trùng tu, song vẫn giữ vai trò là nơi vua thiết triều thường kỳ, làm việc hằng ngày, tiếp sứ thần, tổ chức yến tiệc và các hoạt động nghi lễ quan trọng.
Trong dự án lần này, thời kỳ phục hồi được lựa chọn trải dài từ khi xây dựng dưới triều Gia Long đến thời Vua Bảo Đại, đặc biệt tập trung vào giai đoạn 1923 - 1945, thời kỳ còn lưu giữ tương đối đầy đủ tư liệu ảnh, bản vẽ và cứ liệu lịch sử.
Việc phục hồi điện Cần Chánh được đặt trên ba tiêu chí cốt lõi của công tác bảo tồn di tích: Bảo tồn giá trị lịch sử và ý nghĩa của di tích; gìn giữ tối đa các yếu tố nguyên gốc hiện còn; và phục hồi dựa trên hệ thống tư liệu, sử liệu, kết quả khảo cổ học có cơ sở khoa học vững chắc.
Hiện nay, điện Cần Chánh chỉ còn lại nền móng do bị phá hủy vào đầu cuộc kháng chiến chống Pháp, tháng 2/1947. Năm 1991, nền móng được chỉnh trang bước đầu; đến năm 1994, ngay sau khi Quần thể di tích Cố đô Huế được UNESCO vinh danh, Trung tâm BTDTCĐ Huế đã phối hợp với Viện Nghiên cứu Di sản thế giới - Đại học Waseda (Nhật Bản) triển khai chương trình nghiên cứu tái thiết điện Cần Chánh, đặt nền móng khoa học cho dự án hôm nay.
Dấu tích nền móng và hành trình phục dựng
Một trong những thách thức lớn nhất của dự án phục hồi điện Cần Chánh chính là nền địa chất không ổn định - nguyên nhân từng khiến công trình bị sụt lún nhiều lần trong lịch sử.
Theo bà Phùng Phương Thảo, phụ trách quản lý dự án điện Cần Chánh (Ban Quản lý Dự án Di tích Cố đô Huế), sau khi hoàn thành khảo cổ, đã tiến hành khoan thăm dò khảo sát địa chất tại ba vị trí, với độ sâu đến 20m, nhằm đánh giá mức độ sụt lún và đặc điểm địa chất nền.
“Kết quả khảo sát cho thấy nền địa chất khu vực này không ổn định, có liên quan đến hệ thống sông ngòi, kênh đào cũ từng được nắn chỉnh khi xây dựng Kinh thành Huế. Trong lịch sử, Triều Nguyễn đã áp dụng nhiều biện pháp xử lý cục bộ như đầm đất sét, tạo hố cát thoát ẩm, nhưng chưa thể xử lý tổng thể”, bà Thảo cho biết.
Từ thực tế đó, dự án lần này lựa chọn giải pháp gia cố nền móng bằng hệ thống móng bê tông cốt thép đặt bên dưới, trên cơ sở đã xin ý kiến các cơ quan chuyên môn, Cục Di sản văn hóa và được thẩm định, phê duyệt theo đúng quy trình. Giải pháp này nhằm bảo đảm an toàn lâu dài cho công trình.
Hiện nay, đơn vị thi công đang triển khai sản xuất cấu kiện gỗ, con giống tại xưởng; đồng thời hạ giải phần bó vỉa nền móng, đánh dấu các chân tảng để chuẩn bị đổ bê tông móng, lắp dựng và cân chỉnh theo cốt nền thiết kế.
Theo đánh giá của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, điện Cần Chánh là một trong những công trình có vị trí, vai trò và ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử vương Triều Nguyễn. Đây là “chủ điện” của Tử Cấm thành, nơi thể hiện rõ nét thiết chế chính trị, quyền lực quân chủ và đời sống nghi lễ cung đình Việt Nam suốt hơn 140 năm tồn tại.
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đề xuất, cùng với việc phục hồi kiến trúc, cần bảo quản, lập hồ sơ khoa học các hiện vật khảo cổ để trưng bày ngay tại điện Cần Chánh; đồng thời từng bước tái hiện không gian sinh hoạt triều đình như cảnh vua thiết triều, quan lại chầu hầu, lính Cẩm y vệ canh phòng… nhằm tăng sức hấp dẫn và trải nghiệm cho du khách.
Về tiến độ, dự án dự kiến hoàn thành vào tháng 3/2029, song các đơn vị đang nỗ lực đẩy nhanh để kịp hoàn thành vào tháng 11/2028, đồng bộ với dự án phục hồi Đại Cung Môn.
Khi điện Cần Chánh được hồi sinh, không gian trung tâm của Hoàng thành Huế sẽ dần được hoàn chỉnh, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị bền vững của Di sản văn hóa thế giới.