 |
| Người dân làm mát gần thiết bị phun sương tại Rome, Italy ngày 26/6/2026 |
Lục địa ấm lên nhanh nhất thế giới
Theo Cơ quan Khí tượng quốc gia Pháp Météo-France, tại Pháp, ngày 24/6 và 25/6 là những ngày nóng nhất trong lịch sử, với mức nhiệt độ trung bình toàn quốc là 30 độ C, vượt qua các kỷ lục từng được ghi nhận hồi tháng 7/2019 và tháng 8/2003.
Quốc gia láng giềng Tây Ban Nha cũng ghi nhận những ngày nóng nhất trong tháng 6 với nhiệt độ trên 40 độ C ở nhiều địa điểm. Cơ quan Khí tượng quốc gia Đức cũng đã đưa ra cảnh báo đỏ trên diện rộng, bao gồm cả Bonn, Frankfurt và Cologne. Trong khi đó, 3 thành phố ở Thụy Sĩ là Geneva, Basel và Zurich đang được đặt trong tình trạng cảnh báo đỏ.
Theo Tờ The Guardian ngày 30/6, cảnh báo đỏ cũng đã được ban hành ở Hungary, Ba Lan, Romania và vùng Balkan, khi các nhà chức trách kêu gọi người dân ở trong nhà để tránh nhiệt. Một số khu vực ở Trung Âu, Đông Âu và Nam Âu phải đối mặt với cái nóng gay gắt vào ngày 29/6 khi vòm nhiệt gây ra nhiệt độ kỷ lục hồi tuần trước dịch chuyển về phía Đông.
Châu Âu đang phải đối mặt với thực tế khí hậu mới, khi nắng nóng cực đoan không còn là hiện tượng hiếm gặp. Các đợt nắng nóng đang xuất hiện với tần suất cao hơn, cường độ mạnh hơn và thời gian kéo dài hơn trên khắp châu Âu, lục địa ấm lên nhanh nhất thế giới.
Các dự báo cho thấy sắp tới khả năng sẽ xuất hiện nhiều tháng nắng nóng bất thường, được tăng cường bởi những thay đổi trong khí quyển liên quan đến sự trở lại của hiện tượng thời tiết El Nino.
Theo Dịch vụ Biến đổi khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), trong 30 năm qua, nhiệt độ ở châu Âu đã tăng khoảng 0,56 độ C mỗi thập kỷ, cao hơn 2 lần mức trung bình toàn cầu.
Sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu thời gian qua được cho là do khí nhà kính giữ nhiệt. Nhưng có một vài yếu tố khác, một trong số đó là sự thay đổi các hình thái thời tiết. Sự dịch chuyển trong lưu thông khí quyển đang dẫn đến nhiều luồng không khí nóng, thổi từ phía Nam qua châu Âu, làm gia tăng các đợt nắng nóng và gây ra nhiệt độ cực đoan.
Theo tạp chí Nature, các nhà khoa học nhận định, một đợt nắng nóng ở châu Âu kéo dài 4 hoặc 5 ngày, với nhiệt độ ở London gần 40 độ C, là một hiện tượng bất thường. Tuy nhiên, người dân châu Âu có thể sẽ chứng kiến nhiều sự kiện tương tự hơn trong tương lai, khi hiện tượng nóng lên toàn cầu tiếp tục diễn ra.
“Nắng nóng sẽ còn tiếp diễn, cho đến khi chúng ta ngừng phát thải toàn cầu. Hiện tượng này đang xảy ra thường xuyên hơn, dữ dội hơn và kéo dài hơn trong những năm gần đây”, bà Samantha Burgess, Phó Giám đốc Dịch vụ Biến đổi khí hậu Copernicus lưu ý.
Đồng quan điểm đó, ông Erich Fischer, nhà khoa học khí hậu tại Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ (ETH) ở Zurich cho hay: “Những gì từng hiếm hoi giờ đã trở thành sự kiện thường xuyên. Các kỷ lục nhiệt độ đang xảy ra liên tục, ở khắp mọi nơi, và thậm chí còn bị phá vỡ với biên độ lớn”.
Khi nắng nóng cực đoan trở thành hiện tượng “bình thường mới”, cũng đang gây ra những tác động sâu rộng trên nhiều phương diện. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đã có hơn 200.000 ca tử vong liên quan đến nắng nóng ở châu Âu trong 4 năm qua.
Ngoài ra, nhiệt độ cao cũng gây áp lực lên cơ sở hạ tầng giao thông và dịch vụ y tế. Các đợt nắng nóng làm tình trạng hạn hán trở nên trầm trọng thêm, gây áp lực lên nguồn cung cấp nước, các hồ chứa dùng cho thủy điện và mực nước ở các con sông.
Nắng nóng kéo dài có thể làm giảm năng suất cây trồng và làm tăng nguy cơ cháy rừng khi đất và thảm thực vật khô héo… Tác động của nắng nóng cực đoan còn ảnh hưởng đến sản lượng kinh tế. Theo Tập đoàn bảo hiểm Allianz, tổng thiệt hại liên quan đến nắng nóng trong GDP có thể lên tới 5 - 7% đối với các nền kinh tế lớn của châu Âu trong giai đoạn 2026 - 2030.
 |
| Người dân nhảy xuống kênh Saint-Martin để giải nhiệt trong thời tiết nóng bức ở Paris |
Hệ lụy của khủng hoảng khí hậu
Tổng Thư ký điều hành Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) Simon Stiell đã lên tiếng về nhiệt độ cực đoan ở châu Âu, khi cho rằng “đợt nắng nóng khắc nghiệt mang hệ lụy của khủng hoảng khí hậu ở khắp mọi nơi”.
Ông Simon Stiell cảnh báo “nếu nhân loại không dừng lại việc đốt than, dầu và khí đốt, nắng nóng cực đoan sẽ ngày càng trầm trọng hơn”, nhấn mạnh việc các quốc gia cần thiết phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, bảo vệ rừng và tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.
Theo một trung tâm giám sát khí hậu khu vực thuộc mạng lưới của WMO, đợt nắng nóng được dự báo sẽ lan rộng khắp các khu vực rộng lớn ở Tây, Trung và Nam Âu trong 2 tuần tới.
Trong một bài phát biểu liên quan tại Tuần lễ Hành động Khí hậu London 2026, vừa được tổ chức từ ngày 20 - 28/6, Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) António Guterres nhấn mạnh: “Chúng ta vừa trải qua 11 năm nóng nhất từng được ghi nhận. Trên toàn thế giới, các thảm họa khí hậu đang trở nên thường xuyên hơn, tàn phá hơn và gây nhiều tốn kém hơn”. Ông cảnh báo, El Nino có nguy cơ làm tăng nhiệt độ, làm gián đoạn hệ thống lương thực và nước, ảnh hưởng nặng nề nhất đến những người dễ bị tổn thương nhất.
Cũng theo WMO, nắng nóng cực đoan được dự báo sẽ xảy ra với tần suất và cường độ ngày càng tăng khi khí hậu thay đổi. El Nino sẽ ảnh hưởng đến các hình thái thời tiết và khí hậu trong những tháng tới, mặc dù tác động thường lớn hơn ở bên ngoài châu Âu.
Đối mặt với đợt nắng nóng lan rộng khắp châu Âu, các cơ quan LHQ lưu ý, công tác cảnh báo sớm cần dẫn đến hành động sớm. Điều đó có nghĩa rằng, cần có kịch bản về việc bảo vệ người dân trong những giờ nóng nhất, chuẩn bị các dịch vụ y tế, giảm tiếp xúc với nhiệt độ cao trong nhà và nơi làm việc, đồng thời xây dựng các thành phố có thể chịu được khí hậu nóng hơn.