Con tàu ASEAN vững vàng vượt sóng gió

Các đại biểu chụp ảnh tại Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế ASEAN (AEM) lần thứ 57, diễn ra ngày 23/9 tại Malaysia. (Ảnh: ASEAN.ORG)

Bước vào năm 2026, ASEAN được kỳ vọng tiếp tục duy trì tinh thần đoàn kết, hợp tác cao độ để vượt qua thách thức.

Philippines, nước giữ chức Chủ tịch ASEAN năm 2026, sẽ phải đối mặt phép thử khó khăn về năng lực gắn kết nội khối trong bối cảnh một năm mới với nhiều điều thuận, nghịch đan xen đang chờ đợi ASEAN. Tiếp quản ghế nóng Chủ tịch từ Malaysia kể từ ngày 1/1/2026, Philippines lựa chọn chủ đề cho nhiệm kỳ của mình là “Cùng nhau định hướng tương lai”. Chủ đề này phản ánh thông điệp của Manila nỗ lực duy trì quỹ đạo phát triển ASEAN dựa trên các quyết định tập thể, các phản ứng chung mang tính phối hợp, chứ không phải qua hành động riêng lẻ của từng quốc gia.

Lịch sử gần 60 năm tồn tại của ASEAN đã cho thấy không ít lần ASEAN phải gồng mình vượt qua sóng gió. Năm 2025, các trận mưa lũ, sạt lở đất ở Indonesia, Philippines, động đất ở Thái Lan, Myanmar… đã làm khu vực hứng chịu tổn thất nặng nề, cản trở đà phục hồi và phát triển sau đại dịch Covid-19. Căng thẳng tại biên giới Campuchia-Thái Lan cũng khiến cộng đồng quốc tế lo ngại.

Nằm ở vị trí trung tâm của khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, ASEAN có vị trí địa lý đặc biệt quan trọng, nhất là xét về vai trò đối với chuỗi cung ứng toàn cầu. Do đó, ASEAN đứng trước không ít áp lực trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị trên toàn cầu ngày càng gay gắt.

Tuy vậy, cơ hội và thách thức luôn song hành. Giữa hàng loạt biến động, giá trị, tầm quan trọng của ASEAN càng được khẳng định vững chắc. Không phải ngẫu nhiên mà các hội nghị cấp cao ASEAN luôn thu hút đông đảo lãnh đạo cấp cao các nước đối tác như Mỹ, Trung Quốc, các tổ chức khu vực và quốc tế như Liên hợp quốc, Liên minh châu Âu (EU)…

Nhìn lại năm 2025 sắp qua, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn thông báo, Thỏa thuận hòa bình Kuala Lumpur đạt được hồi tháng 10/2025 và việc Timor Leste gia nhập ASEAN là những cột mốc quan trọng.

Bước vào nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN 2026, Philippines xác định ba ưu tiên lớn, gồm củng cố hòa bình và an ninh khu vực; thúc đẩy “hành lang thịnh vượng” nhằm tăng cường kết nối và hợp tác kinh tế-công nghệ; trao quyền cho người dân trong bối cảnh chuyển đổi số. Manila đặc biệt quan tâm về khai thác trí tuệ nhân tạo (AI) như một công cụ điều phối khu vực, trong đó dùng AI để cải thiện dịch vụ y tế, giáo dục…

Những thách thức vẫn đang chờ đợi ASEAN trong năm tới. Các vấn đề nội khối được cho là sẽ thử thách năng lực gắn kết ngôi nhà chung của “thuyền trưởng” Philippines. Bên cạnh đó, thu hẹp khoảng cách về năng lực, hạ tầng và trình độ phát triển giữa các nước thành viên là bài toán dài hạn, đòi hỏi sự hỗ trợ lẫn nhau trong ASEAN.

Thái Lan và Campuchia mới đây đã ký thỏa thuận ngừng bắn, nhưng tình hình quan hệ giữa hai quốc gia này vẫn cần được ASEAN theo dõi sát sao, chặt chẽ để có những hướng xử lý kịp thời khi vấn đề phát sinh. Cùng với đó, sự cạnh tranh giữa các nước lớn đòi hỏi ASEAN tiếp tục phát huy bản lĩnh, chủ động chiến lược, linh hoạt thích ứng trước mọi biến động.

Nêu cao tinh thần đoàn kết là điều mang ý nghĩa sống còn với ngôi nhà chung ASEAN. Bên cạnh phát huy những thành quả về gắn kết và hợp tác mà Malaysia đã gặt hái thành công trong nhiệm kỳ trước, Philippines đang nỗ lực ghi những dấu ấn trong nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN của mình với việc tận dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo trong cả ba trụ cột, gồm chính trị-an ninh, kinh tế, văn hóa-xã hội để xây dựng Cộng đồng ASEAN phát triển thịnh vượng toàn diện, vững vàng vượt khó khăn.