 |
| Tái hiện lễ thiết triều Nguyên đán của Triều Nguyễn (ảnh minh họa). Ảnh: Anh Việt |
Trong bối cảnh đó, Kế hoạch 596/KH-UBND của UBND thành phố ban hành ngày 23/10/2026 về phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo phục vụ tăng trưởng kinh tế, xã hội giai đoạn 2026 - 2030 mang một thông điệp: Sáng tạo phải bước vào sản xuất, kinh doanh, giải quyết những vấn đề thực tiễn và được kiểm chứng bằng hiệu quả. Đây là bước chuyển cần thiết trong tư duy điều hành, bởi một hệ sinh thái chỉ trưởng thành khi ý tưởng tìm được người sử dụng, sản phẩm có khách hàng và doanh nghiệp tạo được việc làm.
Điểm đáng giá của kế hoạch là đặt doanh nghiệp truyền thống vào vị trí bên nêu nhu cầu, cộng đồng khởi nghiệp vào vai trò giải quyết vấn đề. Một cơ sở làm nghề cần cải tiến bao bì, một doanh nghiệp du lịch cần nâng chất lượng trải nghiệm, một địa phương cần xử lý rác thải đều có thể trở thành nơi bắt đầu của đổi mới. Khi những nhu cầu ấy được chuyển thành đơn đặt hàng, khoa học và công nghệ có đường đi vào đời sống, còn người sáng tạo có cơ hội phát triển bằng năng lực của mình.
Huế cần cách tiếp cận này bởi tài nguyên phong phú chưa tự động tạo thành sức cạnh tranh. Di sản, ẩm thực, áo dài, nghề thủ công, tri thức đại học và năng lực y tế chỉ chuyển thành nguồn lực phát triển khi được kết nối bằng tổ chức sản xuất, thiết kế sản phẩm và thị trường. Những hoa văn cổ có thể gợi mở thiết kế mới; tư liệu lịch sử có thể trở thành trải nghiệm số; kỹ thuật truyền thống có thể nâng giá trị sản phẩm nhờ cải tiến công nghệ. Nhưng mọi khả năng đều cần chủ thể thực hiện và người sẵn sàng trả tiền.
Bởi vậy, ý nghĩa sâu xa của kế hoạch là mở thêm con đường để bảo tồn và phát triển nâng đỡ nhau. Khi nghệ nhân có thu nhập xứng đáng, nghề truyền thống có thêm người tiếp nối; khi doanh nghiệp khai thác văn hóa có trách nhiệm, nguồn lực dành cho gìn giữ di sản được mở rộng. Tuy nhiên, thị trường cần được dẫn dắt bằng chuẩn mực. Tính xác thực lịch sử, quyền sở hữu trí tuệ, lợi ích cộng đồng và sự tôn trọng không gian sống phải trở thành điều kiện ngay từ đầu.
Thách thức lớn nhất nằm ở khoảng cách giữa định hướng và khả năng thực thi. Kế hoạch bao quát nhiều lĩnh vực, từ văn hóa, du lịch đến y tế, giáo dục, kinh tế xanh và quản trị đô thị. Nếu nguồn lực được chia đều, nhiệm vụ nào cũng triển khai nhưng thiếu chiều sâu, kết quả dễ dừng ở những hoạt động có thể báo cáo mà khó tạo chuyển biến. Huế cần chọn những chương trình có lợi thế rõ, khách hàng rõ, đơn vị chịu trách nhiệm rõ để làm đến cùng, tạo ra những thành công đủ sức lan tỏa.
Trước hết, phải tổ chức được thị trường cho sáng tạo. Ngân hàng bài toán cần chứa đựng nhu cầu đã được xác minh, gắn với bên tiếp nhận, điều kiện thử nghiệm và kinh phí dự kiến. Khách sạn, doanh nghiệp lữ hành, cơ sở sản xuất, đơn vị quản lý di sản phải tham gia từ lúc hình thành đề bài. Sự đồng hành sớm giúp tránh tình trạng sản phẩm hoàn thành mới đi tìm nơi sử dụng. Nhà nước hỗ trợ quá trình kết nối, giảm chi phí thử nghiệm và tạo điều kiện tiếp cận cơ hội công bằng.
Nguồn lực cần được phân bổ theo tiến trình phát triển sản phẩm. Kiểm chứng ý tưởng, thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ và mở rộng thị trường có nhu cầu khác nhau, vì thế cần cách hỗ trợ tương ứng. Mỗi khoản kinh phí phải gắn với kết quả có thể kiểm tra; mỗi thử nghiệm phải có thời hạn, giới hạn rủi ro và tiêu chí kết thúc. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cần được chuẩn bị chặt chẽ về thẩm quyền, trách nhiệm và phương án xử lý khi giải pháp không đạt yêu cầu.
Với di sản, điều kiện nền tảng là khả năng tiếp cận tư liệu chính thống. Thành phố cần làm rõ dữ liệu nào được khai thác, chủ thể nào có quyền cho phép, trách nhiệm kiểm chứng thuộc về ai và lợi ích được phân chia thế nào. Công nghệ càng phát triển, yêu cầu thẩm định càng cần nghiêm túc, bởi một sản phẩm hấp dẫn nhưng sai lệch lịch sử có thể gây tổn hại lâu dài. Không gian sáng tạo ban đêm cũng cần được thử nghiệm từ nhu cầu khách hàng, sự đồng thuận của cư dân và khả năng vận hành.
Vai trò của các trường đại học, chuyên gia, nhà đầu tư và cơ quan báo chí cần được gắn trực tiếp với chuỗi công việc ấy. Nghiên cứu phải có cơ hội đến với khách hàng; doanh nghiệp cần được hỗ trợ về quản trị, bản quyền và phát triển thị trường; truyền thông cần giới thiệu cả nhu cầu, giải pháp lẫn kết quả sử dụng. Báo chí có thể kết nối những người đang gặp vấn đề với những người có năng lực giải quyết, đồng thời theo dõi vướng mắc để thúc đẩy điều chỉnh chính sách. Đó là sự tham gia có chiều sâu vào phát triển.
Đây là phép thử đối với năng lực phối hợp giữa các ngành, khi hiệu quả chung phụ thuộc vào việc từng cơ quan hoàn thành trách nhiệm trong cùng một mục tiêu.
Thước đo cuối cùng phải là giá trị được tạo ra và duy trì. Sản phẩm đưa ra thị trường cần được theo dõi bằng doanh thu thực, khách hàng quay lại và sức sống sau hỗ trợ; việc làm mới cần gắn với thu nhập, kỹ năng và tính ổn định. Huế cần những doanh nghiệp trưởng thành từ lợi thế của mình, những cộng đồng được hưởng lợi từ sáng tạo và một bộ máy biết biến chủ trương thành kết quả. Khi ấy, di sản tiếp tục sống trong hiện tại, tri thức tìm được đường phụng sự xã hội, và khát vọng phát triển có thêm nền tảng vững chắc.