Ở một góc chợ An Cựu, thỉnh thoảng vẫn thấy một người đàn ông lớn tuổi ngồi bên chiếc bàn nhỏ, làm nghề bơm ga bật lửa. Chiếc bàn đơn sơ, vài bình ga mini, mấy chiếc bật lửa cũ đủ loại, vậy là thành “cửa tiệm”. Nghề này xuất hiện khi diêm vẫn là vật dụng phổ biến, còn bật lửa được xem là món đồ đáng giữ gìn. Bật lửa hết gas thì đem đi bơm lại, sửa lại, bởi bỏ đi là phí.
Ngày nay, bật lửa được sản xuất hàng loạt, bán đầy ở các quầy tạp hóa với giá rẻ đến mức dùng xong có thể bỏ ngay mà không cần đắn đo. Nghề bơm ga bật lửa vì thế không còn chỗ đứng như trước. Vài nghìn tiền công mỗi lần bơm không đủ để mưu sinh, buộc người làm nghề phải kiêm thêm nhiều việc khác như sửa vặt, bán đồ linh tinh để có thể cầm cự qua ngày.
Nghề thay pin đồng hồ đeo tay cũng chung số phận. Từng là công việc quen thuộc nơi vỉa hè, chợ nhỏ, nay nghề này chủ yếu chỉ còn xuất hiện trong các tiệm bán đồng hồ. Nếu còn thấy những sạp thay pin lẻ, thì thường là sạp “đa năng”, bán đủ thứ đồ lặt vặt. Việc thay pin không còn đủ sống. Đồng hồ ngày càng rẻ, pin bền hơn, thói quen sửa chữa dần nhường chỗ cho việc mua mới. Nghề từng gắn với sự cẩn trọng, tỉ mỉ của người thợ nay trở nên lép vế trước nhịp tiêu dùng nhanh và tiện.
Trong số những nghề cũ, nghề bán kẹo kéo có lẽ là nghề mang theo nhiều ký ức tuổi thơ nhất. Khi còn bé, chỉ cần nghe tiếng chuông lanh canh từ chiếc xe đạp bán kẹo kéo vang lên nơi đầu hẻm là đủ khiến lũ trẻ háo hức, đòi mẹ mua cho bằng được. Giờ đây, người bán kẹo kéo gần như vắng bóng. Thỉnh thoảng, mới bắt gặp một người đàn ông vẫn đạp chiếc xe đạp cũ, chiếc thùng kẹo phía sau đã sờn theo năm tháng. Khi dừng lại mua, ông nói con cháu không ai theo nghề, cũng không thể ép được.
Nếu những nghề trên vẫn còn le lói sự tồn tại, thì nghề cho thuê băng đĩa gần như đã biến mất hoàn toàn. Một thời, những tiệm cho thuê băng VHS, rồi CD, DVD từng là không gian giải trí quen thuộc của nhiều gia đình. Người ta đến tiệm không chỉ để thuê phim, mà còn để trò chuyện, nghe giới thiệu, chọn lựa giữa những kệ băng đĩa xếp chật. Khi internet phát triển, các nền tảng xem phim trực tuyến ra đời, thói quen xem băng đĩa nhanh chóng lùi vào dĩ vãng. Không còn nhiều người sở hữu đầu máy, cũng chẳng còn nhu cầu thuê băng, đĩa, các tiệm lần lượt đóng cửa.
Không chỉ những nghề kể trên, mà còn nhiều nghề khác nữa cũng đang dần biến mất, lặng lẽ như cách chúng từng tồn tại trong đời sống phố thị. Nhiều người vẫn nói đó là quy luật của phát triển. Nhưng phía sau sự thay đổi ấy là những con người bị bỏ lại phía sau nhịp đổi thay. Những người bơm ga bật lửa, thay pin đồng hồ, bán kẹo kéo… phần lớn đều đã lớn tuổi. Với họ, nghề không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là thói quen sống, là cảm giác vẫn còn hữu ích giữa phố phường ngày một thay đổi.