Cảm xúc mùa thu

Nói về ngày tựu trường, trong mỗi chúng ta đều không bao giờ quên cảm xúc “Tôi đi học” của nhà văn Thanh Tịnh. Đi học thời ông là ước mơ của cả một thế hệ. Bởi vì đi học thời ông không dễ dàng gì? Để con đi học; nhiều gia đình phải bán nhà, bán đất, phải nhịn ăn, nhịn mặc. Thời đó, “bằng ra bằng, cấp ra cấp”. Mỗi cấp học là một sự khẳng định mình, khẳng định đẳng cấp trong xã hội, trong cuộc sống. Có thể nói mỗi cấp học là một nấc thang của cuộc đổi đời. Thời đó không có cửa cho bệnh thành tích, học đâu ra đó, quy luật đào thải không chừa một ai. Đào tạo thời đó là theo hình nón chứ không phải theo hình ống. Thành ra, để vượt qua một cấp học, không lạ gì có người phải mất rất nhiều năm, thi đi thi lại năm này qua năm khác. Ngày nay, hàng năm nhà nước đều tổ chức kỳ thi tú tài, rất công phu với ban chỉ đạo và nhiều ban bệ, kiểm tra, giám sát, đấu tranh chống hiện tượng tiêu cực rất tốn kém. Kết quả đạt được, trường nào cũng đạt 98-99%; thậm chí có trường là 100%. Nhiều lúc tôi tự hỏi, với kết quả như vậy cần gì phải thi, nên cấp giấy chứng nhận đã qua cấp học là đủ. Và nếu như theo kiểu tư duy này có thể dẫn đến phổ cập đại học, phổ cấp thạc sĩ, tiến sĩ. Không biết nên mừng hay lo?

 Ngược lại với ngày tựu trường, Cách mạng Tháng 8/1945 mở ra một cao trào của người đi học. Đó là “xếp bút nghiên lên đường tranh đấu”. Đi học bấy giờ được khoác một tấm áo mới: không còn ngồi trên trường lớp mà trên con đường đấu tranh cách mạng, là lao vào cuộc kháng chiến một mất một còn của dân tộc. Nói về phong trào “xếp bút nghiên” tôi lại nghĩ về hai ngôi trường Quốc Học và Đồng Khánh, đây là những ngôi trường mà sự ra đời của nó là một sự kiện văn hóa lịch sử quan trọng bậc nhất của Nam triều và chính phủ "bảo hộ" thời cận đại. Từ phong trào “xếp bút nghiên” qua trường học đấu tranh cách mạng, hai ngôi trường này đã cung cấp một nguồn nhân lực vô tận theo cách mạng Việt Nam, tạo nên những nhà cách mạng lỗi lạc, những tướng lĩnh kiệt xuất; những nhà văn hóa, nhà khoa học, nhà sư phạm xuất sắc; nhiều văn nghệ sĩ tiêu biểu của đất nước thời cận và hiện đại. Do vậy, không có gì ngạc nhiên, đâu đâu trên đất nước này, cũng như trên thế giới, có cựu học sinh của hai trường này đều có ban liên lạc.

Mùa thu lại về. Từ mùa thu xưa nghĩ về mùa thu nay...

HẢI LÊ