1. Sau khi dự án hồ Tả Trạch được khởi công, người dân sống ở khu vực lòng hồ được Nhà nước bố trí về sinh sống tại khu tái định cư ở thôn Bến Ván (xã Lộc Bổn, huyện Phú Lộc). Mỗi hộ gia đình, được cấp 2.487m2 đất (trong đó 500m2 đất ở, đất liền kề còn lại trồng cây lâu năm). Sau nhiều năm làm hàng xóm tốt, năm 2013 trong lúc xây hàng rào, ông G. giăng dây ở hai đầu cột mốc, thì thấy sợi dây cong về phía đất của mình 0,37m. Ông G. cho rằng ông V. (hàng xóm) lấn sang thửa đất của mình với tổng diện tích khoảng 45m2, làm xê dịch ranh giới giữa hai thửa đất, làm cong đường ranh giới, do đó yêu cầu ông V. trả đất. Ông V. thì cho rằng, Nhà nước cấp sao ông ở vậy, có lấn chiếm gì của ai, lấy đâu ra mà trả? Trước khiếu nại của ông G., chính quyền địa phương nhiều lần hòa giải, nhưng đều bất thành. Ông G. bèn đứng đơn khởi kiện ông V. ra tòa án. Từ ngày một bên trở thành nguyên đơn, bên kia trở thành bị đơn trong vụ kiện “đòi đất”, mọi “sợi dây” tốt đẹp giữa hai gia đình hàng xóm bị chặt đứt hoàn toàn.
Không những vậy, cả hai bên đều tỏ ra mệt mỏi. Bị đơn thì than, trước kia là hàng xóm tốt, giờ ra đường lỡ “đụng mặt” cũng chẳng ai nhìn ai. Thậm chí thấy “bên kia” từ xa, ông tránh đi đường khác cho yên chuyện, chứ gặp nhau sợ gây lộn cải vã. Gia đình đang làm ăn yên ổn bỗng nhiên “bị đưa” ra tòa, “dính” vô kiện tụng, “bị” gọi lên xã lên huyện hầu kiện, mất công bỏ việc ảnh hưởng tâm lý, kinh tế, thấy toàn thiệt hại. Nguyên đơn cũng than ông già rồi, khó còn đủ sức “theo” vụ án. Vậy nên mong phiên tòa này “rốt ráo” cho xong.
Ở xứ đất đồi mênh mông, nhiều người dân hiếu kỳ trước vụ kiện đòi “cái đường thẳng” ranh giới, tổng cộng chừng 45m2 nên kéo đến phiên tòa lưu động (xét xử tại địa phương) dự khán. Có người còn bảo xem sự việc “mổ xẻ” tại tòa ra sao, để còn “rút kinh nghiệm” cho bản thân về việc chấp hành pháp luật dân sự.
2. Nguyên đơn được Nhà nước cấp “sổ đỏ” năm 2008, diện tích đất 2.487m2, chiều rộng phía trước 25 m, chiều rộng phía sau 25m, chiều dài 100m. Tuy nhiên theo nguyên đơn, thửa đất ông đang sử dụng có hiện trạng chiều rộng phía trước 26m, chiều rộng phía sau 26m. Vậy nhưng, tòa công bố kết quả thẩm định tại chỗ, do tòa án tiến hành đo đạc, chiều rộng phía trước của thửa đất là 26,5m, chiều rộng phía sau 28m. Tổng diện tích đất nguyên đơn đang sử dụng là 2.724,8 m2, lớn hơn diện tích đất Nhà nước cấp trong “sổ đỏ” là 237,8m2. Trước tòa, vợ nguyên đơn phân trần: “Do đất của tui liền kề với đất của trạm y tế, lợi dụng bờ kè phía bên ấy, nên nhà tui có lấn qua 1 – 1,5m”. Trong đám đông dự khán, nhiều người bật cười. Có người “xuê xoa”: “Đất đồi núi khúc khuỷu, dịch qua dịch lại bước chân thì có làm sao. Nếu như tui rơi vào trường hợp này, có xê xích 0,37m thì cũng thôi, chứ kiện tụng kéo dài mệt mình, mệt người, mệt cả các cơ quan Nhà nước”. Người khác lại bảo, nếu đúng đất bị lấn thì người ta có quyền bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Không khí phiên tòa có vẻ như càng “nóng”.
Tòa hỏi nguyên đơn: “Ông đòi bị đơn trả 45 m2 đất, số đất này có nằm trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ông không”? Nguyên đơn: “Dạ có”. Tòa: “Hiện tại đất của ông sử dụng lớn hơn đất Nhà nước cấp đến 237m2, vậy 45 m2 đất đó nằm ở vị trí nào”? Nguyên đơn: “Nằm ở ngay đường thẳng giữa hai thửa đất. Ở chỗ trước đây là đường thẳng, giờ thành đường cong đó”.
Thửa đất của bị đơn hiện trạng sử dụng cũng lớn hơn “sổ đỏ” là 43 m2. Cụ thể chiều rộng phía trước 25m, chiều rộng phía sau là 25,5 m, chiều dài 100m (sổ đỏ: chiều rộng phía trước 25m, chiều rộng phía sau là 25 m, chiều dài 100m). Bị đơn trình bày: “Tui cũng được Nhà nước cấp đất tái định cư như mọi người. Lúc cán bộ địa chính đo đạc chia đất, nhà nào cũng được trừ hao 0,5 – 1m. Trong quá trình sử dụng, xích qua xích lại thế nào, không biết sao giờ chiều rộng thửa đất ở trước hao hụt mất 0,5 m, giờ chỉ còn có 25m. Thửa đất của tui với ông G. có cột mốc giới phía trước và phía sau. Sau này ông G. đã xây dựng hàng rào bê tông cố định và sử dụng ổn định. Đất được cấp thế nào, tôi sử dụng thế đó, không hề lấn chiếm của ai, lấy đâu mà trả”.
Ông Lê Ngọc Hóa (nhân chứng), công tác mặt trận từ khi thôn Bến Ván thành lập cho biết: Tranh chấp giữa ông G. và ông V., địa phương tổ chức hòa giải nhiều lần, nhưng không được. Theo ông Hóa, đất ở vùng này đồi núi gồ ghề, giăng dây có độ cong vào ra là không tránh khỏi. Còn theo ông Võ Đại Cứ, cán bộ địa chính UBND xã Lộc Bổn, quá trình hòa giải nhận thấy thửa đất của hai hộ có mốc giới cụ thể, không ai lấn chiếm của ai, nên chính quyền đã lập biên bản giải quyết. Trước tòa, ông Cứ cũng giải thích: Tỷ lệ trên bản đồ và thực tế có sai số. nhưng chênh lệch là không lớn, vẫn nằm trong sai số cho phép. Và do địa hình vùng này đồi núi, dốc, nên khi chia đất đều có gia giảm theo hướng tăng cho người dân.
Xét thấy yêu cầu của nguyên đơn (đòi bị đơn trả đất) là không có căn cứ, do đó TAND huyện Phú Lộc không chấp nhận. Nguyên đơn kháng cáo. Xê xích 0,37m đất (tổng diện tích khoảng 45m2 đất đồi) bị cho lấn chiếm, chưa biết ai thắng ai bại trong phiên tòa phúc thẩm. Nhưng rõ ràng, tiếp tục vòng kiện tụng bị đơn mệt mỏi, nguyên đơn cũng chẳng sung sướng gì.
Duy Trí