Trải qua thời gian, Di tích chứng tích lịch sử Chín Hầm xuống cấp, nhiều hạng mục hư hỏng nghiêm trọng
Xuống cấp
Nằm trên ngọn đồi nhỏ ở chân núi Thiên Thai, Di tích chứng tích lịch sử Chín Hầm với diện tích hơn 1.000m2. Chín Hầm được thực dân Pháp xây dựng vào năm 1941 để làm kho cất giấu vũ khí. Sau khi Nhật đảo chính Pháp vào năm 1945, hầm bị bỏ trống và đến khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Việt Nam, nơi này đã bị biến thành nhà giam.
Đặc biệt sau năm 1954 với chính sách “tố cộng”, “diệt cộng”, của chế độ Ngô Đình Diệm, mà trực tiếp là “cậu út” Ngô Đình Cẩn đã cho cải tạo Chín Hầm thành những nhà ngục để giam giữ, tra tấn những chiến sĩ cách mạng và đồng bào yêu nước.
Gọi là Chín Hầm nhưng thực ra là 8 hầm và 1 pháo đài canh, cũng là nơi ở của binh lính. Mỗi hầm có mỗi chức năng riêng. Sau vụ đảo chính ngày 1/11/1963, chính quyền Ngô Đình Diệm sụp đổ, người dân đã phẫn nộ kéo lên đập phá nhà tù bí mật này. Để tưởng nhớ những chiến sĩ cộng sản, những đồng bào yêu nước đã ngã xuống tại Chín Hầm, cũng là để ghi nhớ tội ác của kẻ thù, năm 1993 Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã công nhận Di tích chứng tích lịch sử Chín Hầm là di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia.
Năm 2007, thể theo nguyện vọng của đồng bào trong và ngoài nước, UBND tỉnh đồng ý cho xây đền thờ Di tích chứng tích lịch sử Chín Hầm. Đền thờ gồm có 3 gian hai chái. Trong đó, gian giữa thờ các chiến sĩ cách mạng, bên trái thờ các doanh nhân, gian bên phải thờ các tu sĩ Phật giáo, sinh viên học sinh, phụ nữ. Bên trên trước mặt các án thờ là phong cảnh Huế, Sài Gòn, Hà Nội, tượng trưng cho 3 miền “như cây một cội, như con một nhà”.
Tuy nhiên, trải qua thời gian một số hạng mục ở Di tích chứng tích lịch sử Chín Hầm xuống cấp nghiêm trọng. Từng có giai đoạn di tích này được quản lý bởi Công ty CP Du lịch Hương Giang và được đơn vị này cho phục hồi, tôn tạo chứng tích gian hầm số 8 diện tích 78m2, có 20 buồng giam nhỏ với kích thước: dài 1,75m, rộng 0,8m, cao 1,75m.
“Sau này khi Công ty CP Du lịch Hương Giang bàn giao lại cho Bảo tàng Lịch sử tỉnh vào năm 2013, đến nay vẫn chưa được bảo tồn, tôn tạo, nhiều hạng mục xuống cấp vì nhiều nguyên nhân khác nhau”, ông Nguyễn Đức Lộc, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử tỉnh cho hay.
Đề xuất bảo tồn, cải tạo nhiều hạng mục
Dù xuống cấp nhưng Bảo tàng Lịch sử tỉnh thường xuyên bố trí cán bộ hướng dẫn, thuyết minh tuyên truyền phục vụ du khách đến tham quan, nghiên cứu và học tập. Ngoài ra, bảo tàng cũng đã thiết lập biển nội quy tham quan, giới thiệu nội dung và tiến hành cắm mốc xác định các khu vực bảo vệ, hạn chế việc vi phạm xâm lấn.
Trước thực trạng đó, đầu năm 2022, Bảo tàng Lịch sử tỉnh đã phối hợp với các cơ quan liên quan tiến hành khảo sát, đánh giá hiện trạng di tích và đề xuất đầu tư bảo tồn, tôn tạo. Theo ông Lộc, di tích này là một trong những di tích thuộc sự quản lý của đơn vị đón nhiều khách đến tham quan. Trong đó khách đoàn chiếm chủ yếu, tập trung vào các ngày lễ, kỷ niệm lớn. Vì thế, việc trùng tu, tôn tạo là rất cần thiết. Quá trình mới các cơ quan liên quan trực tiếp khảo sát đã nhận được nhiều ý kiến ủng hộ, đồng thuận.
Trong đó nhiều ý kiến đồng tình trùng tu, phục dựng lại các căn hầm theo tính nguyên gốc, giải tỏa mồ mả đưa ra khỏi khu vực di tích, xây nhà chuông để khách đến tham quan hành lễ, chỉnh trang làm lại hệ thống trưng bày bổ sung phục vụ tham quan, làm sa bàn khu chứng tích để giới thiệu tổng quan. Ngoài ra, cũng đề xuất gia cố mái, xây taluy chống sạt lở phía sau đền thờ, cải tạo hai hồ nước, sửa chữa hệ thống tường rào, lắp đặt hệ thống phòng cháy, chữa cháy, điện chiếu sáng…
“Đây là địa điểm lịch sử cách mạng gắn với địa phương, vì thế việc bảo tồn, tôn tạo sẽ giúp di tích Chín Hầm trở thành một điểm dừng chân, giáo dục tinh thần yêu nước, kết hợp với nhiều hoạt động về nguồn”, ông Lộc nhìn nhận và cho rằng, di tích này không quá xa, không quá gần với trung tâm TP. Huế nên rất thuận lợi cho việc tổ chức các sự kiện liên quan. Trong quá trình đó, sẽ quảng bá, giới thiệu sâu rộng đến các đơn vị trong tỉnh, xa hơn là các đơn vị lữ hành để giới thiệu điểm đến ý nghĩa này.
Xin điều chỉnh thời gian sớm hơn
Được biết, dự án này theo Nghị quyết của HĐND tỉnh về việc hỗ trợ đầu tư bảo quản, tu bổ, phục hồi các di tích đã được xếp hạng (nằm ngoài Quần thể di tích Cố đô Huế) được thực hiện giai đoạn từ năm 2026-2028. Tuy nhiên, trước thực trạng xuống cấp nghiêm trọng của di tích, Bảo tàng Lịch sử xin điều chỉnh thời gian thực hiện dự án sang giai đoạn 2021-2025.
Bài, ảnh: Phan Thành