Thuở ấy toàn là máy cơ, phim nhựa trắng đen nên không phải ai cũng có thể chụp được ảnh. Sơ suất tí là cháy sáng, non sáng, mất nét,…Phim đắt, giấy đắt, kinh tế thì đang khó khăn nên chẳng mấy người dám “dấn thân” cho thú chơi xa xỉ này. Tuy nhiên, một số người nếu có khiếu, chịu khó học hỏi, rèn luyện, và chọn chụp ảnh làm nghiệp mưu sinh hay nghề tay trái thì cũng có thể sống được, thậm chí sống khỏe.
Đời sống ngày càng phát triển, công nghệ phim ảnh cũng đổi thay chóng mặt. Máy ảnh kỹ thuật số xuất hiện rồi liên tục nâng cấp hết đời này đến đời khác; cạnh đó là điện thoại di động cũng có tính năng chụp ảnh, nhiều loại smartphone càng về sau tính năng chụp ảnh càng “siêu đẳng” chẳng thua kém gì máy chuyên dụng. Việc có một bức ảnh trở nên quá đơn giản, ai cũng thể chụp được, mọi lúc, mọi nơi. Thợ ảnh vắng khách, đa số phải treo máy, bỏ nghề; hoặc phải chuyển hướng đầu tư studio mới có thể tồn tại. Nghề ảnh gặp khó, nhưng nhờ phương tiện bùng nổ nên người chụp ảnh thì lại tha hồ.
Đáng nói là từ chỗ cốt chỉ lưu lại cho mình những bức ảnh kỷ niệm, nhiều người trở nên đam mê với ảnh từ lúc nào không biết. Trong số họ, có người mê đến mức sẵn sàng bỏ ra cả một khoản tiền lớn để đầu tư cho mình đủ lệ bộ, từ body, ống kính cho đến nhiều phụ kiện khác để tiệm cận với nhiếp ảnh chuyên nghiệp. Và với chiếc máy ảnh trên tay, họ hầu như không bỏ sót bất kể thứ gì mà họ thấy đáng ghi lại. Những gương mặt bạn bè thân quen, hay nhân vật văn chương, học thuật; một con đường, một góc phố, hay hoa cỏ của những mùa qua; những cảnh đẹp hay những sự kiện của đất nước, quê hương… Riêng ở Huế thôi, tôi từng phải ngả mũ với những khuôn hình tuyệt đẹp mà tác giả là những người khiến tôi hoàn toàn bất ngờ như Nguyễn Văn Thanh, Lê Quý Trọng, Văn Đình Huy, Nguyễn Khoa Huy, Nguyễn Hữu Thông, Lê Minh Diệu,... Họ là nhà nghiên cứu, là thầy giáo, là cán bộ ngân hàng, sĩ quan công an. Vậy nhưng đã thủ đắc những bức ảnh có sức lay động, vừa thời sự, vừa nghệ thuật…
Với họ, có cảm giác ảnh như là một thú chơi tao nhã. Nhưng tôi nghĩ không chỉ đơn giản có vậy. Trong cái thú chơi tao nhã ấy, còn tàng chứa nhiều giá trị khác nữa về văn hóa, về lịch sử, về thông tin… Thời gian qua đi, rồi những bức ảnh của họ sẽ là những thông điệp, những khoảnh khắc, những khuôn hình tư liệu vô cùng qúy giá đối với mai hậu. Một người Huế mà chắc nhiều người từng nghe tên, đó là thầy giáo Thân Trọng Ninh. Năm 1954, ông có mặt tại Hà Nội và đã ghi lại hình ảnh đoàn quân chiến thắng về giải phóng Thủ đô. Khoảng 70 bức ảnh đen trắng của ông sau này đã trở thành những tư liệu quý và không dễ tìm về sự kiện trọng đại này của dân tộc. Thật thú vị, với Huế, bây giờ không chỉ có một Thân Trọng Ninh mà còn có rất nhiều những người như thế. Năm bảy mươi năm hoặc vài ba thế kỷ nữa, những khuôn hình của họ sẽ giúp cho các thế hệ tiếp nối hình dung rất rõ nét hình hài của một Huế bây chừ để mà yêu thương, để mà giữ gìn và phát triển.
HIỀN AN