 |
| Lót gạch nền cho Minh Khiêm Đường |
Cơ bản hoàn thành
Những ngày cuối năm 2025, tại Khiêm Lăng, các đội thợ miệt mài lót những viên gạch nền cuối cùng. Mỗi thao tác đều được thực hiện cẩn trọng bởi đây không chỉ là một công trình xây dựng, mà là một di tích đặc biệt về lịch sử và nghệ thuật.
Ông Nguyễn An, phụ trách thi công công trình di tích lăng Tự Đức thuộc Công ty CP Tu bổ di tích Huế cho biết, các hạng mục chính của Minh Khiêm Đường đã cơ bản hoàn thành. “Phần lắp dựng, lợp mái, hoàn thiện mái và sơn quang đã xong. Hiện chỉ còn lát nền, sơn dặm và lắp hệ thống cửa là hoàn tất. Riêng hạng mục Minh Khiêm Đường đã đạt khoảng 95% khối lượng, còn toàn bộ dự án tu bổ, phục hồi các hạng mục lăng Vua Tự Đức hiện đạt 75 - 80%. Chúng tôi đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ dự án vào khoảng tháng 8 - 9/2026, sớm hơn kế hoạch ban đầu hơn một năm”, ông An chia sẻ.
Công tác tu bổ được thực hiện theo đúng nguyên tắc trùng tu di tích: Hạ giải từng hạng mục, đo vẽ, đánh giá từng cấu kiện bởi Hội đồng Khoa học trước khi quyết định giữ nguyên, tái sử dụng hay thay mới. Khoảng 60% cấu kiện gốc được tái sử dụng, đặc biệt là các vách bố liên ba, vách hoa văn; nhiều chi tiết nhỏ được giữ lại gần như nguyên vẹn. Chỉ những cấu kiện lớn như cột gỗ bị hư hỏng nặng, không đảm bảo kết cấu mới được thay thế.
Đáng chú ý, nền móng của ba hạng mục chính: điện Hòa Khiêm, Minh Khiêm Đường và Ôn Khiêm Đường được giữ nguyên toàn bộ, không can thiệp, chỉ hạ giải phần khung gỗ và mái để xử lý, gia công lại theo đúng quy chuẩn bảo tồn. Vật liệu sử dụng cũng tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về trùng tu di tích.
Ông Hồ Văn Phúc, Quản đốc công trình dự án lăng Tự Đức cho biết, trong quá trình tháo dỡ, từng cấu kiện đều được đánh giá kỹ lưỡng bởi đội ngũ chuyên môn của Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cùng các cán bộ kỹ thuật giàu kinh nghiệm của đơn vị thi công.
Dự kiến, Minh Khiêm Đường sẽ hoàn thiện trước tết Nguyên đán để kịp đón khách tham quan. Điện Hòa Khiêm hiện đã hoàn thành khoảng ba phần tư khối lượng, trong khi Ôn Khiêm Đường dự kiến sẽ được lắp dựng vào khoảng tháng 3/2026, do quy mô nhỏ hơn và chi tiết kiến trúc đơn giản hơn.
Đánh thức giá trị di sản
Giới nghiên cứu văn hóa đánh giá, Minh Khiêm Đường là nhà hát cổ nhất Việt Nam hiện còn tồn tại tương đối nguyên vẹn, lưu giữ đầy đủ hình dáng và đường nét nguyên bản. Năm 1978, chuyên gia UNESCO Pierre Pichard từng dành nhiều lời trân trọng cho công trình này, coi đây là một kiệt tác về kiến trúc và trang trí.
Khác với Duyệt Thị Đường trong Hoàng thành - nhà hát lớn phục vụ nhiều đời vua, Minh Khiêm Đường là nhà hát riêng trong lăng Vua Tự Đức, mang dấu ấn cá nhân rõ nét của vị vua nổi tiếng yêu nghệ thuật. Công trình được xây dựng đầu năm 1865, khi nhà vua còn tại vị, và trở thành nơi ông thưởng thức hát bội, ca múa, âm nhạc mỗi khi lên Khiêm Cung nghỉ ngơi.
Minh Khiêm Đường nằm trong tổng thể Khiêm Cung, được xem như “hoàng cung thứ hai” của Vua Tự Đức với hàng chục công trình cung điện, đình tạ, hồ nước. Riêng nhà hát có quy mô ba gian hai chái, nền cao lát gạch Bát Tràng, bó vỉa đá thanh; các bậc cấp chạm khắc hình kỳ lân mềm mại. Hệ thống cột gỗ, kèo, hoành, liên ba được chạm trổ công phu với các mô-típ bát bửu, hồi văn, chữ vạn.
Điểm đặc sắc nhất của công trình là phần trần nhà, nơi các nghệ nhân thời Tự Đức đã tạo nên một “bầu vũ trụ” thu nhỏ với hình mặt trời, mây và các vì tinh tú gắn hạt thủy tinh. Khi thắp đèn biểu diễn, ánh sáng phản chiếu tạo nên không gian huyền ảo, khiến sân khấu như hòa vào đời sống thực - một sáng tạo hiếm thấy trong kiến trúc sân khấu truyền thống.
Không gian nội thất Minh Khiêm Đường được tổ chức chặt chẽ với sân khấu, khán đài dành cho vua và đoàn tùy tùng, cùng khu hậu trường dành cho diễn viên hóa trang. Chính tại đây, dưới triều Tự Đức - giai đoạn đỉnh cao của nghệ thuật tuồng cung đình, nhiều vở diễn, nhiều bản nhạc cung đình đã từng vang lên, góp phần làm rực rỡ đời sống văn hóa Huế thế kỷ XIX.
Dự án Bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích lăng Vua Tự Đức được phê duyệt cuối năm 2023, với tổng mức đầu tư gần 100 tỷ đồng từ ngân sách thành phố. Sau khi Minh Khiêm Đường hoàn thành trùng tu, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế sẽ triển khai tái hiện không gian trưng bày, tổ chức các hoạt động trải nghiệm văn hóa nhằm phát huy giá trị di tích phục vụ du khách.
Lăng Tự Đức được xây dựng từ năm 1866 đến 1873, là một trong những khu lăng tiêu biểu của Quần thể di tích Cố đô Huế, nổi bật bởi sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc và cảnh quan sơn thủy. Tuy nhiên, do biến động lịch sử và tác động khắc nghiệt của thời gian, nhiều hạng mục đã xuống cấp nghiêm trọng. Từ năm 2014, công tác trùng tu được triển khai đồng bộ, song vẫn còn những công trình quan trọng chưa được phục hồi đầy đủ cho đến dự án lần này.