 |
|
Sân bay quốc tế Dubai. Ảnh: Dubai Airports
|
"Nút thắt" Hormuz và rủi ro năng lượng
Tâm điểm tác động kinh tế nằm ở Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển gần 1/4 lượng dầu mỏ toàn cầu.
Sau tuyên bố đóng cửa eo biển của Iran và các vụ tấn công nhằm vào tàu hàng, nhiều hãng vận tải biển lớn như Maersk, MSC, Hapag-Lloyd và CMA CGM đã tạm dừng hoặc chuyển hướng tàu. Việc tàu phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng không chỉ kéo dài thời gian vận chuyển mà còn làm tăng đáng kể chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và logistics.
Thị trường phản ứng gần như tức thì. Trong phiên giao dịch sáng 2/3 tại châu Á, giá dầu Brent tăng hơn 13%, vượt ngưỡng 80 USD/thùng. Dù OPEC tuyên bố tăng sản lượng thêm hơn 200.000 thùng/ngày nhằm giảm áp lực nguồn cung, giới phân tích nhận định mức tăng này khó bù đắp được rủi ro nếu Hormuz tiếp tục bị gián đoạn.
Với nhiều nền kinh tế nhập khẩu năng lượng, đặc biệt là châu Á và châu Âu, giá dầu tăng đồng nghĩa với áp lực lạm phát quay trở lại — đúng thời điểm nhiều ngân hàng trung ương vừa bắt đầu chu kỳ nới lỏng sau giai đoạn thắt chặt kéo dài.
Chuỗi cung ứng đối mặt nguy cơ đứt gãy mới
Không chỉ dầu mỏ, khu vực Vịnh Persian còn là tuyến vận chuyển quan trọng đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), hàng hóa tiêu dùng và nguyên liệu công nghiệp.
Việc các hãng vận tải biển đồng loạt đình chỉ hoạt động qua Hormuz khiến nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu gia tăng. Các doanh nghiệp có thể phải đối mặt với thời gian giao hàng kéo dài, chi phí vận chuyển tăng cao và nguy cơ thiếu hụt nguyên liệu đầu vào.
Sau những cú sốc logistics do đại dịch và xung đột Nga – Ukraine, kinh tế thế giới chưa kịp ổn định hoàn toàn thì Trung Đông lại nổi lên như một điểm nghẽn mới.
Hàng không toàn cầu hỗn loạn
Trung Đông nhiều năm qua được xem là "ngã tư bầu trời" nối châu Âu và châu Á, đặc biệt khi không phận Nga và Ukraine bị hạn chế.
Chỉ trong 24 giờ sau các cuộc tấn công, ít nhất tám quốc gia đóng cửa không phận, khiến các trung tâm trung chuyển lớn như Dubai, Doha và Abu Dhabi phải ngừng hoạt động.
Theo các hãng theo dõi hàng không, hơn 2.300 chuyến bay bị hủy trên toàn cầu trong một ngày, hàng nghìn chuyến khác chậm giờ. Các hãng lớn như Lufthansa, Air France, British Airways, Japan Airlines hay Air India buộc phải điều chỉnh lịch trình.
Việc phải bay vòng tránh khu vực xung đột làm tăng chi phí nhiên liệu và thời gian khai thác, trong khi giá dầu leo thang càng làm chi phí đội lên. Các chuyên gia cảnh báo giá vé quốc tế có thể tăng mạnh nếu tình hình kéo dài.
Nguy cơ lạm phát và bất ổn tài chính
Giá năng lượng tăng thường kéo theo chi phí sản xuất và vận tải tăng, từ đó lan sang giá tiêu dùng. Điều này đặc biệt đáng lo ngại đối với các nền kinh tế đang phát triển — nơi dư địa chính sách tiền tệ và tài khóa hạn chế.
Thị trường tài chính cũng trở nên nhạy cảm hơn với rủi ro địa chính trị. Nhà đầu tư có xu hướng chuyển sang tài sản trú ẩn như vàng hoặc trái phiếu chính phủ, trong khi chứng khoán và tiền tệ của các thị trường mới nổi có thể chịu áp lực.
Nếu căng thẳng leo thang thành xung đột khu vực rộng lớn hơn, thế giới có thể đối mặt với một "cú sốc dầu mỏ" mới - kịch bản từng gây suy thoái toàn cầu trong lịch sử.
Từ xung đột khu vực đến rủi ro hệ thống
Điểm đáng chú ý là hệ lụy của cuộc khủng hoảng không dừng lại ở Trung Đông. Anh và Mỹ đã nâng mức cảnh giác an ninh nội địa, phản ánh lo ngại về nguy cơ khủng bố hoặc bạo lực trả đũa xuyên biên giới. Điều này có thể kéo theo chi phí an ninh gia tăng và tâm lý bất ổn xã hội tại các nền kinh tế lớn.
Trong bối cảnh tăng trưởng toàn cầu được dự báo chỉ ở mức khiêm tốn trong năm nay, một cú sốc địa chính trị tại Trung Đông có thể trở thành biến số lớn nhất đối với triển vọng kinh tế thế giới.
Từ eo biển Hormuz đến các sàn giao dịch châu Á, từ sân bay Dubai đến các nhà máy châu Âu, cuộc khủng hoảng hiện nay cho thấy một thực tế: trong nền kinh tế toàn cầu hóa sâu rộng, một điểm nóng địa chính trị có thể nhanh chóng biến thành rủi ro hệ thống toàn cầu.