 |
| Năng lượng tái tạo hứa hẹn sẽ mang lại những thay đổi tích cực cho nền kinh tế và môi trường sống |
Cú sốc năng lượng
Xung đột nổ ra từ cuối tháng 2/2026 không chỉ dừng lại ở các cuộc giao tranh quân sự mà nhanh chóng lan sang lĩnh vực hạ tầng năng lượng. Các hình ảnh vệ tinh và báo cáo thực địa ngày 8/3 cho thấy các bồn chứa nhiên liệu tại Shahran bị phá hủy, gây ra những cột khói lớn bao trùm thủ đô Tehran. Ngày 18/3/2026 Israel đã thực hiện cuộc không kích quy mô lớn vào mỏ khí South Pars (trữ lượng khí đốt lớn nhất thế giới) và các nhà máy lọc dầu tại Asaluyeh. Cuộc tấn công làm hư hại các đường ống dẫn khí, buộc hai nhà máy lọc dầu lớn phải ngừng hoạt động, làm sụt giảm sản lượng khoảng 100 triệu m³/ngày (70% mức tiêu thụ nội địa). Các cuộc tấn công vào đảo Kharg (trung tâm xuất khẩu dầu của Iran) và các cơ sở khai thác thượng nguồn đã khiến nguồn cung bị thắt chặt ngay lập tức.
Áp dụng chiến lược "Cùng nhau sụp đổ", Iran không chỉ tấn công Israel mà còn nhắm vào các quốc gia láng giềng ủng hộ Mỹ hoặc có hạ tầng năng lượng quan trọng để tạo ra một cuộc khủng hoảng toàn cầu. Tên lửa của Iran đã đánh trúng khu vực cảng Haifa (nhà máy lọc hóa dầu Bazan, Israel) tối 19/3, gây ra hỏa hoạn cục bộ và làm gián đoạn lưới điện trong khoảng 45 phút. Iran đã tập kích tên lửa vào cơ sở xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới tại Ras Laffan, làm hư hại nghiêm trọng 2 trong số 14 dây chuyền sản xuất. Điều này khiến xuất khẩu LNG của Qatar sang châu Á và châu Âu sụt giảm 20% chỉ trong vài ngày. Nhà máy lọc dầu tại thành phố cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ của Saudi Arabia đã bị nhắm mục tiêu ngày 19/3. Đây là nỗ lực của Iran nhằm chặn đứng kế hoạch bơm dầu sang phía tây của Saudi Arabia để tránh eo biển Hormuz. Các nhà máy lọc dầu tại Kuwait và các hoạt động khai thác khí đốt tại Abu Dhabi cũng ghi nhận các đợt tập kích bằng máy bay không người lái (UAV) từ phía Iran. Đặc biệt là các nhà máy khử muối (cung cấp nước ngọt) tại Abu Dhabi và Dubai đã bị nhắm mục tiêu. Đây được coi là đòn đánh hiểm hóc vì các nước vùng Vịnh phụ thuộc hoàn toàn vào nước ngọt từ các nhà máy này. Iran đe dọa sẽ phong tỏa hoàn toàn eo biển này nếu Mỹ tiếp tục tấn công các nhà máy điện trong nội địa Iran, đồng thời ra lệnh sơ tán công nhân tại các giàn khoan có vốn đầu tư của Mỹ trong khu vực.
Theo các chuyên gia từ Chatham House và The Guardian, thế giới đang đối mặt với nguy cơ "lạm phát đình trệ" (stagflation) - kinh tế thì trì trệ nhưng giá cả hàng hóa vẫn leo thang.
Các nước ứng phó tiết kiệm năng lượng
Các quốc gia đã nhanh chóng kích hoạt các kịch bản khẩn cấp để giảm bớt sự phụ thuộc vào dầu mỏ Trung Đông bằng nhiều biện pháp.
Kiểm soát nhu cầu và thay đổi hành vi tiêu dùng: Các quốc gia EU đã tái khởi động chiến dịch tiết kiệm năng lượng tương tự thời điểm năm 2022 nhưng ở cường độ cao hơn. Các biện pháp bao gồm hạ nhiệt độ sưởi ấm công cộng, khuyến khích làm việc từ xa để giảm tiêu thụ xăng dầu cho giao thông. Chính phủ Ấn Độ khuyến khích sử dụng nhiên liệu thay thế như khí nén thiên nhiên (CNG) cho các phương tiện vận tải công cộng và xe tuk-tuk để giảm áp lực lên xăng khoáng. Ở Indonesia, tổng thống Prabowo Subianto đã chỉ đạo thực hiện chính sách "mỗi tuần một ngày làm việc tại nhà" (Work From Home) cho công chức để cắt giảm chi phí năng lượng. Giá năng lượng tăng vọt khiến nhiều nước triển khai các biện pháp tiết kiệm nhiên liệu, từ đóng cửa trường học ở Pakistan, cắt giảm giờ làm ở Philippines đến hạn chế sử dụng điều hòa, thang máy tại Thái Lan. Australia nới lỏng tiêu chuẩn nhiên liệu, cho phép sử dụng lại loại nhiên liệu có hàm lượng lưu huỳnh cao, vốn liên quan đến ô nhiễm không khí nghiêm trọng. Tại Anh, người dân được khuyến cáo hạn chế các chuyến đi không cần thiết. IEA cũng đưa ra những khuyến nghị nhằm giảm nhu cầu nhiên liệu hóa thạch, như làm việc từ xa hoặc giảm tốc độ khi lái xe.
 |
| Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chỉ đạo tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng |
Đa dạng hóa nguồn cung và chuyển đổi hạ tầng: Mỹ dù là nước sản xuất dầu lớn, cũng phải đối mặt với giá xăng nội địa tăng cao. Chính quyền đang xem xét các biện pháp hạn chế xuất khẩu dầu để ưu tiên nguồn cung trong nước, đồng thời đẩy nhanh các dự án LNG tại Golden Pass và Corpus Christi (bang Texas, khu vực duyên hải vịnh Mexico) để bù đắp sự thiếu hụt từ Qatar. Indonesia đẩy mạnh kế hoạch chuyển đổi các nhà máy điện chạy dầu diesel sang điện mặt trời với mục tiêu công suất lên tới 100 GW, ưu tiên các khu vực vùng sâu, vùng xa để giảm ngân sách trợ giá năng lượng.
Đằng sau cú sốc giá cả này là một cuộc dịch chuyển dòng vốn khổng lồ. Những đứt gãy chuỗi cung ứng nguồn nhiên liệu hóa thạch đang vô tình trở thành chất xúc tác mạnh mẽ nhất, đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo và củng cố các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) trên toàn cầu. Khi giao thông được điện hóa trên diện rộng, kỷ nguyên giá dầu trên 100 USD/thùng có thể sẽ chấm dứt vĩnh viễn. Các chuyên gia trên Eco-Business nhận định, năng lượng tái tạo sẽ trở thành nguồn cung chủ đạo trước năm 2030. Khi đó, giá dầu có thể rớt thảm về mức 40 - 60 USD/thùng trong thập niên tới, không phải vì dư cung, mà vì dầu mỏ đã mất đi vị thế độc tôn. Lưu trữ năng lượng đang tăng trưởng khoảng 100% mỗi năm. Lithium đang nhanh chóng trở thành "xương sống" cho hệ thống điện mới, giúp ổn định lưới điện khi các nguồn điện mặt trời và điện gió phát triển bùng nổ.
Việt Nam - chiến lược đa tầng và chủ động
Việt Nam, với độ mở kinh tế lớn, đã xếp thứ 2 trong nhóm các quốc gia có giá xăng tăng mạnh nhất sau xung đột (theo dữ liệu tháng 3/2026). Trước tình hình đó, Chính phủ và các bộ, ngành đã triển khai một hệ thống giải pháp quyết liệt.
Chỉ đạo từ cấp cao nhất: Tiết kiệm là “mệnh lệnh từ thực tiễn”. Ngày 20/3/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 14-KL/TW, khẳng định việc bảo đảm an ninh năng lượng và giữ ổn định giá nhiên liệu là yêu cầu cấp bách. Điểm mới trong chỉ đạo lần này là việc nâng tầm "tiết kiệm năng lượng" từ một giải pháp kinh tế thành một giá trị văn hóa và kỷ luật xã hội.
Chống đầu cơ tích trữ, găm hàng. Chính phủ chỉ đạo các lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng găm hàng, đầu cơ xăng dầu trái phép. Điều hành linh hoạt giá xăng dầu. Các bộ, ngành Tài chính, Công Thương sử dụng hiệu quả Quỹ bình ổn giá xăng dầu và điều chỉnh thuế, phí phù hợp để giảm sốc cho doanh nghiệp và người dân.
Đẩy nhanh lộ trình nhiên liệu sinh học (xăng E10). Để giảm sự phụ thuộc vào xăng khoáng nhập khẩu, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu đẩy nhanh lộ trình triển khai xăng sinh học E10 ngay trong tháng 4/2026, sớm hơn dự kiến ban đầu. Các doanh nghiệp đầu mối như Petrolimex và PVOIL đang tăng tốc nâng cấp hạ tầng phối trộn và phân phối.
Tăng cường tiết kiệm điện và năng lượng quốc gia. Trong tháng 3/2026, Thủ tướng tiếp tục ký ban hành Chỉ thị số 09/CT-TTg về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng. Giờ Trái đất 2026 được tổ chức với quy mô lớn, không chỉ là sự kiện biểu trưng mà gắn liền với chiến dịch “Toàn dân sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả”. Phát triển điện mặt trời mái nhà, khuyến khích mô hình “tự sản, tự tiêu” theo Nghị định 135/2024/NĐ-CP để giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia khi giá nhiên liệu đầu vào cho nhiệt điện tăng cao.
Giải pháp kỹ thuật cho người tiêu dùng và doanh nghiệp. Cơ quan chức năng và các chuyên gia năng lượng Việt Nam khuyến nghị các biện pháp cụ thể. Trong giao thông: Bảo trì định kỳ (lọc gió, cảm biến oxy), bơm lốp đúng áp suất (giúp tiết kiệm tới 3,3% nhiên liệu) và sử dụng đúng loại dầu động cơ. Trong sản xuất: Tối ưu hóa dây chuyền, thay thế các thiết bị tiêu tốn điện năng bằng các giải pháp sấy thông minh và công nghệ hiệu suất cao “Made by Vietnam”.
Cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2026 do xung đột Mỹ - Israel với Iran là một bài kiểm tra khắc nghiệt cho khả năng tự cường của các quốc gia. Việt Nam đã chọn hướng đi kết hợp giữa điều hành kinh tế vĩ mô và vận động thay đổi hành vi xã hội. Việc đẩy mạnh xăng sinh học E10 và quyết liệt thực hiện tiết kiệm năng lượng không chỉ là giải pháp tình thế cho cơn sốt giá, mà còn là bước đi chiến lược trong tiến trình chuyển đổi xanh.
Tình hình chiến sự vẫn diễn biến phức tạp tại Trung Đông, eo biển Hormuz vẫn đang bị đóng cửa có điều kiện. Người dân và doanh nghiệp cần chủ động cập nhật thông tin từ các nguồn chính thống và thực hiện nghiêm túc các chỉ thị về tiết kiệm năng lượng của Chính phủ để cùng quốc gia vượt qua giai đoạn biến động này.