 |
| Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu dự Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026 - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Sa |
Sáng 1/10, tại TPHCM, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu dự và phát biểu tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026 do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức. Hội nghị nhằm đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ năm học 2025-2026, triển khai các chủ trương, chính sách mới của Đảng và Chính phủ về giáo dục đại học; đồng thời, quán triệt triển khai các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027 đối với các cơ sở đào tạo.
Tham dự sự kiện có Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường, đại diện lãnh đạo các bộ, cơ quan: Quốc phòng; Công an; Tài chính; Khoa học và Công nghệ; Y tế; Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Công Thương; Nội vụ; Văn phòng Chính phủ; Công đoàn Giáo dục Việt Nam.
Cùng với đó là sự tham gia của các nhà giáo, nhà khoa học, lãnh đạo các cơ sở giáo dục đại học, đại diện doanh nghiệp và các trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục trên toàn quốc.
Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026 tập trung vào các chủ đề: (1) Quản trị dữ liệu giáo dục đại học trên nền tảng số; (2) Tái cấu trúc chương trình đào tạo: Tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và thúc đẩy mô hình đào tạo liên ngành, xuyên ngành; (3) Đột phá phát triển các chương trình đào tạo tài năng, khoa học cơ bản và công nghệ mũi nhọn gắn với chuẩn đầu ra khắt khe; (4) Gắn kết đào tạo với thị trường lao động thông qua đặt hàng theo kết quả đầu ra; (5) Phát triển mô hình đại học đổi mới sáng tạo và thúc đẩy các công ty khởi nguồn; (6) Phát triển đại học tư thục: Đột phá từ cơ chế thu hút nhân tài, đổi mới sáng tạo và mở rộng các ngành đào tạo trọng điểm.
Chuyển biến mạnh mẽ bằng kết quả thực chất
Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, được sự quan tâm của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, sau một năm, toàn ngành đã đạt nhiều kết quả quan trọng, với sự chuyển biến mạnh mẽ về tư duy, thể chế, chính sách. Hệ thống văn bản pháp luật đối với giáo dục đại học cơ bản hoàn thiện, từ các luật, nghị quyết của Quốc hội, nghị định, nghị quyết của Chính phủ đến các thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn mong muốn các đại biểu tham gia thảo luận những vấn đề lớn, không chỉ trong phạm vi Hội nghị mà cùng trao đổi, tìm câu trả lời cho các câu hỏi: Giáo dục đại học cần phải thay đổi những gì để thích ứng với thời đại mới? Người thầy phải thay đổi thế nào? Việc học của người học trò thay đổi thế nào? Mô hình giáo dục, mô hình nhà trường, chương trình giáo dục đào tạo phải thay đổi ra sao? Gắn kết đào tạo và khoa học, công nghệ cần đổi mới như thế nào?; Từng nhà trường, từng khoa, từng đơn vị và toàn ngành cần phải làm gì để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo thực chất với nguồn lực có hạn, với cơ chế quản trị mới, với quyền tự chủ mới, với cơ chế, chính sách mới?;...
"Chúng ta không chỉ nói về thứ hạng, về các bài báo công bố, mà phải nói về chất lượng của các công bố khoa học, về việc làm, sự đóng góp của người học sau khi tốt nghiệp. Chỉ có như vậy, hệ thống giáo dục đại học mới có thể phát triển bền vững và làm tròn sứ mệnh", Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn chia sẻ và nhấn mạnh chủ đề của năm học mới "Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất".
Giáo dục đại học đóng góp trên 83% tổng số công bố Scopus của cả nước
Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cho rằng đây là dịp quan trọng để nhìn lại kết quả năm học 2025-2026; đồng thời, thống nhất các nhiệm vụ trọng tâm trong năm học 2026-2027 và giai đoạn tới, nhất là trong bối cảnh Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, Luật Giáo dục đại học mới và Chiến lược phát triển giáo dục đại học đang được triển khai mạnh mẽ.
Sau khi nghe Báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo và các ý kiến tại Hội nghị, Phó Thủ tướng ghi nhận, đánh giá cao những nỗ lực của toàn ngành trong năm học vừa qua. Cụ thể, tư duy quản trị giáo dục đại học và thể chế tiếp tục có bước đổi mới. Nhiều chủ trương mới về tự chủ, quản trị, đội ngũ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu và bảo đảm chất lượng đã được thể chế hóa; tư duy quản lý từng bước chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị bằng chuẩn, dữ liệu, trách nhiệm giải trình và kết quả đầu ra.
Bên cạnh đó, quy mô và cơ cấu đào tạo có chuyển biến tích cực. Đào tạo sau đại học tiếp tục tăng; các ngành khoa học cơ bản, STEM, công nghệ cao và công nghệ chiến lược được quan tâm nhiều hơn và có kết quả bước đầu tích cực; nhiều chương trình đào tạo nhân lực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điện hạt nhân, đường sắt, chương trình tài năng và trung tâm đào tạo xuất sắc đã được triển khai; chất lượng đội ngũ tiếp tục được nâng lên.
Không những vậy, vai trò của các trường đại học trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng được khẳng định. Năm 2025, các cơ sở giáo dục đại học đóng góp trên 83% tổng số công bố Scopus của cả nước; hoạt động nghiên cứu, sở hữu trí tuệ, chuyển giao và kết nối doanh nghiệp có bước phát triển tốt.
Công tác bảo đảm chất lượng, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế cũng tiếp tục được đẩy mạnh, từng bước tạo nền tảng để chuyển sang quản trị hệ thống trên cơ sở dữ liệu và kết quả.
Thước đo cuối cùng phải là chất lượng và đóng góp thực
Khẳng định những kết quả trên rất đáng ghi nhận, tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng thẳng thắn chỉ ra một số điểm nghẽn. Đơn cử như chất lượng và năng lực giữa các cơ sở còn chênh lệch; sứ mệnh và thế mạnh của nhiều trường chưa thật rõ; một số cơ sở mở ngành, tăng quy mô nhanh hơn khả năng phát triển đội ngũ và các điều kiện bảo đảm chất lượng; dự báo nhu cầu, điều chỉnh quy mô đào tạo, phát triển đội ngũ chất lượng cao và đào tạo sau đại học vẫn còn những khoảng cách so với yêu cầu phát triển; tự chủ đại học và bảo đảm chất lượng chưa thật sự đi vào chiều sâu; tiềm lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và dữ liệu chưa được chuyển hóa đầy đủ thành năng lực phát triển...
Phó Thủ tướng cho biết, điều Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đặc biệt quan tâm không chỉ là khắc phục những hạn chế trước mắt, mà là vị thế, năng lực thực sự của giáo dục đại học Việt Nam trong 10-20 năm tới và xa hơn. Thước đo cuối cùng phải là chất lượng và đóng góp thực: Người học có năng lực và khả năng thích ứng; đội ngũ sư phạm có sản phẩm và đóng góp; nghiên cứu tạo ra tri thức, công nghệ và giải quyết được những vấn đề từ thực tiễn đất nước.
Theo Phó Thủ tướng, chủ đề năm học "Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất" phải được cụ thể hóa bằng hành động: Tự chủ đi cùng trách nhiệm; đầu tư đi cùng sản phẩm; nghiên cứu đi cùng ứng dụng; chính sách phải thực sự đi vào nhà trường, lớp học và phòng thí nghiệm.
Đi trước một bước trong chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực tinh hoa
Về nhiệm vụ thời gian tới, Phó Thủ tướng đề nghị tập trung vào 7 nhóm trọng tâm.
Thứ nhất, chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế, chính sách sang tổ chức thực hiện và tạo kết quả cụ thể, thực chất. Bộ Giáo dục và Đào tạo tập trung tổ chức thực hiện Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị, Luật Giáo dục đại học, Chiến lược phát triển giáo dục đại học và các cơ chế, chính sách đã ban hành.
Thứ hai, tập trung sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đại học trên cơ sở chất lượng, sứ mệnh, nhu cầu phát triển ngành, vùng, khả năng liên kết và hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Thứ ba, lấy chất lượng làm yêu cầu xuyên suốt, thực hiện quản trị chất lượng theo kết quả đầu ra. Bộ Giáo dục và Đào tạo chuyển mạnh sang quản lý chất lượng bằng tiêu chuẩn, dữ liệu, công khai và hậu kiểm; kết quả kiểm tra là căn cứ xác định năng lực tuyển sinh, mở ngành và giao nhiệm vụ. Các cơ sở đào tạo chịu trách nhiệm đầy đủ về tính trung thực của dữ liệu và chất lượng đào tạo; quy mô tuyển sinh, mở ngành và thực hiện nhiệm vụ đào tạo phải phù hợp với năng lực thực tế của cơ sở...
Thứ tư, giáo dục đại học phải đi trước một bước trong chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực tinh hoa và nhân tài cho tương lai. Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp nâng cao năng lực dự báo nhu cầu nhân lực, làm căn cứ điều chỉnh quy mô, cơ cấu đào tạo và đặt hàng. Đào tạo không chỉ để đáp ứng nhu cầu hiện tại mà phải tạo ra năng lực phát triển cho tương lai và cho các lĩnh vực ưu tiên chiến lược.
Thứ năm, đưa các trường đại học thực sự trở thành trung tâm nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ. Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về sở hữu trí tuệ, tài sản, chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và doanh nghiệp khởi nguồn.
Các trường cần chủ động tìm kiếm bài toán từ thực tiễn, không chỉ chờ được giao nhiệm vụ; từng trường phải trở thành đầu tàu của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại các vùng và địa phương.
Thứ sáu, tạo đột phá trong quản trị bằng dữ liệu, chuyển đổi số và chủ động thích ứng với trí tuệ nhân tạo. Bộ Giáo dục và Đào tạo phải xây dựng hệ thống dữ liệu giáo dục đại học "đúng, đủ, sạch, thống nhất, dùng chung"; khắc phục tình trạng một chỉ tiêu có nhiều cách hiểu, nhiều số liệu khác nhau. Dữ liệu phải phục vụ trực tiếp cho quản trị, dự báo, cảnh báo chất lượng, phân bổ nguồn lực và hoạch định chính sách. Đồng thời, cần giảm gánh nặng báo cáo cho các trường theo nguyên tắc dữ liệu khai một lần, được kết nối và sử dụng nhiều lần.
Thứ bảy, xây dựng lộ trình phát triển môi trường đào tạo và nghiên cứu có khả năng cạnh tranh quốc tế; mở rộng chương trình đào tạo bằng tiếng Anh và các ngoại ngữ phù hợp; thu hút giảng viên, nhà khoa học, sinh viên quốc tế; tăng cường liên kết nghiên cứu, trao đổi sinh viên, công nhận tín chỉ và phát triển chương trình, phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học nước ngoài có uy tín tại Việt Nam. Đồng thời, nghiên cứu đơn giản hóa thủ tục công nhận văn bằng theo hướng quản lý rủi ro, bảo đảm chất lượng và phù hợp với pháp luật, điều ước quốc tế.
Đối với các cơ sở giáo dục đại học, Phó Thủ tướng đề nghị chủ động đổi mới từ bên trong, xác định rõ sứ mệnh, phát huy thế mạnh, sử dụng hiệu quả quyền tự chủ và chịu trách nhiệm đến cùng về chất lượng, hiệu quả; không chạy theo quy mô, hình thức hay thành tích ngắn hạn.
Đặc biệt, mỗi trường phải đặt sự phát triển của mình trong yêu cầu phát triển chung của đất nước, chủ động tham gia giải quyết những bài toán lớn về nhân lực, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Mục tiêu không chỉ là đào tạo đáp ứng nhu cầu trước mắt, mà phải chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai, tạo ra tri thức, công nghệ và giá trị mới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của đất nước.
"Chính phủ sẽ tiếp tục kiến tạo thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn, mở rộng không gian tự chủ và tập trung nguồn lực cho những nhiệm vụ, cơ sở có khả năng tạo đột phá", Phó Thủ tướng khẳng định./.