 |
| Một buổi đọc sách kết hợp đi dã ngoại của CLB Đọc sách vui vẻ. |
Đối với người đọc trẻ, các ứng dụng đọc sách số và tài liệu điện tử định dạng PDF giúp tiết kiệm chi phí và mở rộng khả năng tiếp cận nguồn sách. Các nền tảng đọc sách điện tử như Waka, Google Play Books hay các thư viện số đã trở thành địa chỉ quen thuộc của nhiều độc giả trẻ. Bạn An Nhiên (phường Vỹ Dạ) chia sẻ: “Tôi thường tải sách bản PDF về đọc trong ứng dụng của iPhone. Có những đầu sách không còn tái bản ở Việt Nam, hoặc có những cuốn sách ngoại văn tôi có thể tìm thấy bản dịch ưng ý hơn trên file mềm. Ngoài ra, đọc sách trên thiết bị số giúp tôi tiết kiệm được chi phí hơn”.
Không chỉ tiện lợi cho độc giả phổ thông, các tiện ích số còn hỗ trợ tích cực cho người yếu thế, đặc biệt là người khiếm thị. Ông Vũ Văn Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Người mù TP. Huế, cho biết: “Trung tâm có thư viện sách Braille dành cho người khiếm thị. Những năm gần đây, công nghệ đã trở thành công cụ đắc lực giúp người khiếm thị tiếp cận văn hóa đọc dễ dàng hơn. Một số thiết bị hỗ trợ, phần mềm chuyển văn bản thành giọng nói, điện thoại thông minh có trình đọc màn hình... đang giúp người khiếm thị đọc được nhiều loại sách hơn bao giờ hết”.
Đi cùng với các thiết bị và phần mềm đọc màn hình, sách nói (audiobook) đã và đang trở thành một kênh tiếp cận tri thức hữu hiệu. Ưu điểm của sách nói là thao tác sử dụng đơn giản, có thể nghe ở mọi lúc, mọi nơi và thuận tiện cho việc chia sẻ để nhiều người cùng thưởng thức. Việc tích hợp giọng đọc truyền cảm cùng các hiệu ứng âm thanh minh họa như tiếng mưa, tiếng gió cũng góp phần làm cho trải nghiệm tiếp thu nội dung của người khiếm thị lẫn độc giả thông thường trở nên trực quan, sinh động hơn.
Tuy nhiên, để văn hóa đọc phát triển bền vững, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế hoàn toàn các tương tác thực tế. Chị Nguyễn Khánh Linh, Chủ nhiệm CLB Đọc sách vui vẻ, đơn vị có 10 năm lan tỏa văn hóa đọc trên địa bàn thành phố, nhận định: “Các nền tảng số giúp mọi người, nhất là trẻ em, tiếp cận sách thuận tiện hơn, mở rộng cơ hội khám phá tri thức. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi giúp người đọc hình thành thói quen đọc, biết suy ngẫm, đặt câu hỏi và vận dụng kiến thức vào cuộc sống, thay vì tiếp nhận thông tin nhanh chóng, hời hợt”.
Từ chính góc nhìn của một giáo viên công nghệ, chị Linh chọn cách nuôi dưỡng tình yêu sách cho trẻ bằng những trải nghiệm đời thực. Thay vì ngồi trước màn hình máy tính hay điện thoại, mỗi cuối tuần, các thành viên nhí của CLB lại tụ họp ở công viên Dã Viên bên dòng sông Hương, đồi Vọng Cảnh hay Vườn Quốc gia Bạch Mã. Ở đó, việc đọc sách về bảo vệ môi trường, lịch sử hay khoa học được kết hợp tự nhiên với các trò chơi dân gian như cướp cờ, tán lon, ô ăn quan và những cuộc trò chuyện mở cùng cha mẹ.
Chính những khoảng dừng ngoài đời thực này đã giúp các em nhỏ rời xa các thiết bị điện tử thụ động, biến việc đọc sách thành thói quen tự giác, đồng thời phát triển kỹ năng giao tiếp, tư duy logic và vốn từ. Môi trường số đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối cộng đồng, giới thiệu sách hay và lan tỏa tinh thần đọc sách. Dù vậy, công nghệ không thể thay thế hoàn toàn các tương tác thực tế giữa con người với con người. Một thói quen đọc bền vững đòi hỏi phải có sự kết hợp hài hòa giữa môi trường đọc kỹ thuật số và các hoạt động trải nghiệm đời thực.