 |
| Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu ở hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp |
Tránh thu thập dữ liệu vượt nhu cầu
Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách TP. Huế cho rằng, hoạt động mua bán trên sàn thương mại điện tử hiện nay khiến thông tin cá nhân của người mua như họ tên, số điện thoại, địa chỉ được chuyển qua nhiều chủ thể, gồm người bán, nền tảng số, doanh nghiệp bưu chính, đơn vị trung chuyển và người giao hàng. Việc nhiều bên cùng tiếp cận dữ liệu đặt ra yêu cầu phải xác định rõ quyền thu thập, sử dụng, lưu giữ thông tin và trách nhiệm khi xảy ra lộ lọt dữ liệu.
Đồng tình với các quy định về bưu chính số, định danh và truy vết, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện ba nhóm vấn đề, trong đó trước hết là xác định rõ phạm vi dữ liệu bưu chính.
Cụ thể, tại điểm a khoản 1 Điều 37, dự thảo quy định dữ liệu bưu chính gồm “thông tin về nội dung bưu gửi”. Theo đại biểu, cách diễn đạt này chưa chặt chẽ, có thể được hiểu là thông tin khai báo về hàng hóa, nhưng cũng có thể bao hàm nội dung bên trong thư, tài liệu hoặc bưu gửi. Đây là những loại thông tin có mức độ liên quan khác nhau đến quyền riêng tư.
Trong khi Điều 38 quy định việc thu thập, sử dụng; Điều 39 quy định kết nối, cung cấp; Điều 40 quy định lưu trữ, bảo vệ dữ liệu, việc xác định phạm vi dữ liệu đầu vào quá rộng có thể dẫn đến khai thác thông tin vượt quá mức cần thiết.
Đại biểu đề nghị sửa điểm a khoản 1 Điều 37 theo hướng chỉ thu thập thông tin mô tả, khai báo về bưu gửi do người gửi cung cấp và thông tin cần thiết phục vụ trực tiếp dịch vụ bưu chính. Việc thu thập, xử lý thông tin bên trong bưu gửi chỉ được thực hiện khi có căn cứ, theo trình tự, thẩm quyền do pháp luật quy định.
Vấn đề thứ hai là việc xác thực thông tin người gửi phải tương ứng với mức độ rủi ro của từng loại bưu gửi.
Theo đại biểu, khoản 1 Điều 45 quy định doanh nghiệp chấp nhận bưu gửi phải thu thập, lưu trữ đầy đủ thông tin người gửi, chỉ loại trừ thùng thư công cộng và bưu thiếp. Quy định này chưa thể hiện rõ nguyên tắc kiểm soát theo mức độ rủi ro, trong khi các khoản 2, 3 và 4 của điều luật đã đề cập việc phân loại rủi ro và kiểm tra, xác minh tương ứng.
 |
| Đoàn ĐBQH thành phố Huế tham dự phiên họp sáng 13/11. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp |
Đại biểu cũng đề nghị rà soát khoản 3 Điều 42 với khoản 1 Điều 45. Điều 42 quy định loại trừ định danh đối với báo, tạp chí, nhưng Điều 45 chưa đề cập ngoại lệ này khi quy định việc thu thập thông tin người gửi, có thể dẫn đến cách áp dụng không thống nhất.
Thực tế, với đơn hàng thông thường đã có đủ thông tin giao hàng hợp pháp, không nên đặt ra quy trình xác thực phức tạp như đối với bưu gửi có rủi ro cao. Ngược lại, những bưu gửi có dấu hiệu bất thường, liên quan đến hàng cấm hoặc tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh cần được kiểm tra bổ sung.
Từ đó, đại biểu đề nghị doanh nghiệp bưu chính chỉ thu thập thông tin người gửi trong phạm vi tối thiểu cần thiết để cung cấp dịch vụ, bảo đảm an toàn, an ninh. Việc xác thực, kiểm tra hoặc yêu cầu bổ sung thông tin phải căn cứ mức độ rủi ro, phạm vi dịch vụ và tính chất hoạt động, không áp dụng một quy trình như nhau cho mọi bưu gửi.
Dữ liệu phải được xóa khi hết mục đích sử dụng
Một nội dung khác được đại biểu Nguyễn Thị Sửu lưu ý là thời hạn lưu trữ và trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Theo đại biểu, cần quy định việc lưu trữ theo từng loại dữ liệu, mục đích và thời gian cần thiết. Nếu chỉ quy định thời hạn tối thiểu mà không xác định điều kiện kết thúc lưu trữ, dữ liệu cá nhân có thể tiếp tục được giữ lại ngay cả khi mục đích thu thập đã hoàn thành.
Chẳng hạn, khi khách hàng đã nhận hàng, giao dịch hoàn tất và không còn tranh chấp, việc tiếp tục lưu trữ thông tin cá nhân, lịch sử giao nhận trong thời gian quá dài sẽ làm gia tăng nguy cơ truy cập trái phép, lộ lọt dữ liệu.
Đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 1 Điều 40 theo hướng doanh nghiệp bưu chính lưu trữ dữ liệu trong thời hạn phù hợp với từng loại dữ liệu, mục đích thu thập, xử lý và quy định pháp luật; không lưu trữ vượt quá thời gian cần thiết, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Khi hết thời hạn hoặc không còn mục đích xử lý, doanh nghiệp phải xóa, hủy hoặc ẩn danh dữ liệu, trừ trường hợp phải lưu giữ để thực hiện nghĩa vụ pháp lý hoặc giải quyết khiếu nại, tranh chấp, điều tra, xử lý vi phạm.
Đối với việc cung cấp dữ liệu cho cơ quan nhà nước, khoản 1 Điều 39 đã yêu cầu bảo đảm đúng thẩm quyền, mục đích và an toàn. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị bổ sung yêu cầu phải nêu rõ căn cứ pháp lý, mục đích, phạm vi và phương thức cung cấp; quá trình khai thác phải được kiểm soát, lưu vết và sử dụng đúng mục đích.
Theo đại biểu, phát triển bưu chính số không chỉ là thu thập, kết nối, truy vết dữ liệu nhanh hơn mà còn phải đi đôi với bảo vệ dữ liệu của người dân. Quản lý dữ liệu phải gắn với bảo vệ dữ liệu; bảo đảm an ninh phải song hành với bảo vệ quyền riêng tư, không thể lấy yêu cầu quản lý làm lý do để thu thập, sử dụng thông tin vượt quá phạm vi cần thiết.
Phát biểu tại hội trường, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân ghi nhận ý kiến đóng góp của các đại biểu về việc điều chỉnh phạm vi dự án luật phù hợp với yêu cầu phát triển thực tiễn và tương thích với các quy định bưu chính quốc tế.
Bộ trưởng cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cùng các cơ quan liên quan để hoàn thiện dự án luật, chuẩn bị văn bản hướng dẫn và tổ chức triển khai, bảo đảm không làm gián đoạn hoạt động của các tổ chức, doanh nghiệp.
Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên yêu cầu Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội phối hợp với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường khẩn trương tổng hợp đầy đủ ý kiến của đại biểu tại tổ, hội trường và ý kiến bằng văn bản để gửi Chính phủ. Trên cơ sở đó, Chính phủ chỉ đạo cơ quan soạn thảo tiếp thu, giải trình, hoàn thiện dự thảo luật, bảo đảm chất lượng và tiến độ; báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định.