Gương mặt người đàn ông ấy không mang vẻ ác. Ít nhất đó là cảm giác trực quan của tôi. Nhưng cơ quan công an phát hiện ông ta, chứ không phải lý do nào khác đã đoạt mạng đứa cháu vợ để thế chỗ mình thông qua việc tạo ra một vụ cháy xe, cháy đen cả người rồi bỏ trốn với mục đích chính: trốn khoản nợ hơn 10 tỷ đồng; đồng thời trục lợi từ khoản bảo hiểm vào khoảng 18 tỷ đồng để lại cho vợ con. Trước đó, ông ta còn có một ý định chưa thành khác – đào mộ tìm xác người cũng với mục đích ấy.
Tôi đã dừng lại, rất lâu, trước hình ảnh của ông ta, được công bố trên các bản tin chạy đầy trên các báo điện tử. Con người đúng là khó lường và đồng tiền, luôn là một bùa ngải mê lú làm người ta mất hẳn tính người. Đồng tiền với những mê lộ của nó đã làm cho ông ta, một người vốn có một chức trách, gia đình và các mối quan hệ tốt đã trở thành kẻ giết người không ghê tay. Thành người ác có mục đích, có kế hoạch và biến ông ta thành kẻ gây ra sự vụ tày trời và là lần đầu tiên ở Việt Nam hành ác, dựng hiện trường giả hòng chiếm đoạt số tiền được bảo hiểm.
Thật không hay khi nói về những cái đầu tiên kiểu như thế này. Hành động của rất nhiều kẻ thủ ác có thể khác nhau, nhưng trong rất nhiều vụ án, động cơ và mục đích của họ đa phần là giống nhau: vì tiền; vì đất, vì một vị thế, một chỗ đứng nào đó trong xã hội. Những câu chuyện đau lòng mà chúng ta đọc được, nghe thấy và ai đó có thể là người chứng kiến nữa đôi khi làm ta bàng hoàng vì không thể nào hiểu được, rằng tại sao người ta có thể dã tâm, độc ác và hành động ghê sợ đến như vậy.
Không phải là xã hội thay đổi. Cuộc sống có rất nhiều điều tốt, cái đẹp và sự chia sẻ, thương yêu lẫn nhau giữa con người và con người. Đó mới chính là những gì thuộc về bản chất và giá trị nhân văn. Nhưng trong dòng chảy trong, đục của cuộc đời, không phải ai cũng biết gạn đục, khơi trong; không phải ai cũng bằng lòng với những gì mình có; không phải ai cũng biết đấu tranh vì cái đúng, đủ vị tha để vượt qua tất cả những điều đó và đủ nỗ lực để vượt qua chính bản thân mình. Tôi nói những điều này vì nhớ một mệnh đề về sự thay đổi, dễ nhất là lòng người và cái làm cho lòng người thay đổi, không có gì khác hơn là lòng tham, bao gồm tiền bạc, vật chất và những điều kiện để làm/có cơ hội tạo ra những thứ đó.
Cái xấu nào cũng là nấm, là vi khuẩn. Có cái xấu nhỏ nhen nhưng yếu ớt, có cái xấu được o bế tạo ra sự lây lan. Một cơ thể và tinh thần khỏe mạnh, sẽ tự tạo ra kháng thể để loại trừ. Nhưng một khi người ta không vượt ra được những điều đó, tự bản thân họ sẽ tích tụ những khối u. Và một khi những điều đó không được kiểm soát, cái xấu sẽ biến con người ta thành kẻ ác. Hoặc nói một cách khác, động cơ tiêu cực dễ biến con người ta thành kẻ ác, trong những tình huống, mức độ khác nhau. Như người đàn ông giết cháu vợ được đề cập ở trên kia, ông ta hẳn từng là một người có trách nhiệm, được hàng xóm đánh giá là hiền lành…nhưng cuối cùng thì, tiền đã trở thành động cơ của tội ác không thể dung tha.
Tất nhiên không thể quy nạp mọi thứ. Nhưng có rất nhiều thứ sẽ lơ lửng trong cuộc đời này nếu chúng ta không đủ văn hóa và bản lĩnh để khơi thông những tích tụ tiêu cực từ những điều xấu, trước khi trở thành kẻ ác kiểu này hay kẻ ác kiểu khác. Ít nhất thì đó cũng là góc nhìn của tôi khi nghĩ về sự thay đổi ở lòng người.
HÀ CHI