Thành phố Huế bị ngập sâu trong trận lũ lụt tháng 10/2020_ Ảnh HA
Điều thật cảm động là dù cuộc sống và kinh tế vùng miền nào cũng đều khó khăn bởi dịch bệnh, nhưng với truyền thống “Nhiễu điều phủ lấy giá gương…”, truyền thống tương thân tương ái, “lá lành đùm lá rách”, các cơ quan, doanh nghiệp, văn nghệ sĩ, nhân dân ở 2 đầu đất nước, và ngay cả ở các tỉnh miền Trung đã về sẻ chia với người dân vùng lũ.
Hình ảnh các đoàn cứu trợ đã trở nên quen thuộc với mọi người, ở đâu cũng dễ dàng bắt gặp những chuyến xe với dòng khẩu hiệu “Ủng hộ miền Trung” đầy tình cảm. Những phần quà cứu trợ với những gạo, mì tôm, áo quần, thuốc men, dầu ăn... đến với người dân ngay sau thiên tai hoạn nạn đã làm ấm lòng và tạo động lực giúp bà con đứng dậy.
Kèm theo bên cạnh hiện vật, nhiều đoàn cứu trợ còn giúp bà con tiền mặt, tùy điều kiện của mỗi đoàn mà các phần tiền tặng kèm có khi không đều nhau. Có đoàn 300, có đoàn 500 - 700 ngàn đồng, có đoàn 1 – 1,5- 2 triệu đồng; thậm chí có trường hợp như ca sỹ Thủy Tiên, nghệ sỹ Quyền Linh… đến thăm trực tiếp, gửi tặng các gia đình mười đến vài chục triệu đồng…
Quà tặng tiền mặt là sự hỗ trợ có giá trị và cũng rất thiết thực với người dân vùng bị thiên tai. Từ số tiền được tặng, người ta có thể chủ động chi dụng cho những việc thiết yếu của gia đình như sửa chữa nhà cửa, khám bệnh, mua thêm con- cây giống, đồ gia dụng bị trôi, mất mát, hư hỏng….
Rất nhiều đoàn cứu trợ đã về với nhân dân vùng lũ_ Ảnh HA
Tuy vậy, việc tặng tiền mặt đôi lúc làm nảy sinh nhiều vấn đề “tế nhị”, thậm chí là hệ lụy khó đoán định.
Trước tiên là sự “so bì” giữa hộ này với hộ kia. Hiện vật thì không sao, nhưng tiền thì “sinh sự” ngay. Hộ nhận đợt trước, sớm hơn, nhưng tiền thì lại được nhận ít hơn so với hộ nhận sau, vậy là sinh ra lời này tiếng nọ, đôi lúc sứt mẻ tình làng nghĩa xóm. Thậm chí còn nghi oan cho chính quyền địa phương là thiên vị này nọ, dù cán bộ có giải thích khản cả cổ, nhưng cách nào người ta cũng không tin.
Có địa phương mà như báo chí đã đưa tin, “rút kinh nghiệm” từ những năm trước, đã họp dân, thống nhất quy ước hiện vật thì sao cũng được, nhưng quà tiền mặt thì gộp chung, sau đó chia lại cho đều. Thống nhất rồi nhưng đến khi nhận tiền (có lẽ là hơi nhiều sao đó) nên có người sinh “đổi ý”. Vậy là báo chí đăng tải: nhà tài trợ quay lưng, dân lập tức “bị thu lại tiền” (!) .v.v…
Thứ nữa, liệu những người nhận được tiền có sử dụng đúng mục đích mà những người giúp đỡ mong muốn là giúp đem lại một cuộc sống tốt hơn cho người được nhận nó. Hay là thay vì mua các đồ dùng cần thiết, sửa chữa nhà cửa sau mùa lũ thì lại dùng vào rượu chè, cờ bạc,....Thôi thì với những món tiền không lớn, có lẽ chỉ còn trông chờ vào sự tự giác của người nhận. Nhưng với những khoản tiền đáng kể (để đóng học phí suốt cả quá trình theo học cho con cái họ, hay sửa chữa, xây dựng lại nhà cửa…), theo chúng tôi, nhà tài trợ nên có cách áp dụng kiểu “chìa khóa trao tay” là chắc và quý nhất.
Việc tặng tiền mặt cũng dễ làm nảy sinh lòng tham của kẻ thứ ba, cho nên, các nhà tài trợ cũng cần phải rất tỉnh táo, tránh để bị những kẻ táng tận lương tâm lợi dụng các loại “bình phong” kêu gọi cứu trợ để trục lợi; thậm chí đóng vai “tình nguyện viên” ăn chặn phần trăm “hoa hồng” cứu trợ một cách rất đáng xấu hổ như đã xảy ra tại Huế trong dịp lũ lụt vừa qua…
Báo Thừa Thiên Huế chuyển 1.000 suất quà tặng của Vingroup, mỗi suất 1triệu đồng, trong đó tiền mặt là 700 ngàn đến với bà con vùng lũ- Ảnh HA
Hỗ trợ tiền mặt cho người dân sau thiên tai là sự hỗ trợ thiết thực và rất quý, rất nên được khích lệ. Tuy nhiên, bên cạnh việc hỗ trợ cũng cần có sự tuyên truyền, thuyết phục để người dân tự giác sử dụng đồng tiền đó đúng mục đích. Riêng với những món tiền khá lớn thì thì như trên chúng tôi đã đề cập, rất cần sự “bảo trợ” phù hợp trực tiếp từ các mạnh thường quân, hoặc thông qua chính quyền, mặt trận, hội chữ thập đỏ…, giúp người dân quản lý và phát huy có kết quả khoản tiền được hỗ trợ.
Đối với những hành vi lợi dụng thiên tai lũ lụt để trục lợi, để “ăn chặn” cứu trợ thì cần phải được lên án và xử lý nghiêm khắc để chúng không làm vẩn đục truyền thống tương thân tương ái rất đỗi tự hào, rất đỗi nhân văn của dân tộc.
Nhật Nam (Khoa Báo chí, Trường ĐHKH Huế)