 |
| Nghệ thuật thư pháp trở thành một phần của văn hóa Cố đô. Ảnh: MQ |
Trải qua hơn hai thế kỷ, nghệ thuật thư pháp trở thành một phần của văn hóa Cố đô. Dưới triều Nguyễn, thư pháp gắn với hoạt động khoa cử, sắc phong, văn bản cung đình và ngự bút của các vị hoàng đế, tạo nên phong cách chữ viết chuẩn mực và trang nghiêm. Bước sang thế kỷ XX, thư pháp tiếp tục hiện diện trong các thiền viện và không gian văn hóa tao nhã, phát triển những sắc thái thanh tịnh, hướng nội, đậm chất thiền. Từ thế kỷ XXI đến nay, cùng với sự giao thoa giữa thư pháp Hán Nôm truyền thống và chữ Quốc ngữ, nghệ thuật thư pháp Huế ngày càng hiện diện rộng rãi trong các hoạt động văn hóa, triển lãm và lễ hội.
Cách đây 27 năm, khi đến xem các tác phẩm thư pháp tại phòng trưng bày nhân Tuần Văn hóa Huế ở Hà Nội, Giáo sư Hồ Ngọc Đại từng nhận xét thư pháp Huế mang phong thái “tao nhã và sang trọng”. Nhận xét ấy gợi mở một nét riêng trong cảm quan thẩm mỹ của người Huế, đó là sự sang trọng được kết tinh từ độ chín của nét chữ, sự chừng mực trong bố cục, sự tinh tế khi lựa chọn chất liệu và phối sắc. Ở đó, nghệ thuật không tìm cách gây ấn tượng bằng sự phô diễn mà chinh phục người xem bằng chiều sâu và sự tinh tế.
Nhắc đến thư pháp Huế, không thể không nhắc đến Sư Minh Đức ở chùa Huyền Không Sơn Thượng. Ở vị thiền sư này, sự tao nhã dường như không chỉ hiện diện trên trang giấy. Ngôi chùa ẩn mình giữa rừng thông ở vùng ngoại ô Huế, với vẻ tĩnh lặng và thanh khiết, trở thành không gian nuôi dưỡng cảm hứng sáng tạo. Khi ông viết, từng cử động diễn ra tự nhiên, nét bút mềm mại mà vẫn hàm chứa nội lực. Chính sự hài hòa giữa hình thức và nội dung, giữa nét bút và phong thái người viết đã góp phần làm sáng rõ vẻ đẹp tao nhã, sang trọng của thư pháp Huế mà Giáo sư Đại và giới nghiên cứu văn hóa từng luận bàn.
Dấu ấn đáng nhớ tại Festival Huế 2002 là sự xuất hiện của cuốn thư pháp Truyện Kiều do nhà thư pháp Nguyệt Đình cùng các cộng sự thực hiện. Tác phẩm được giới thiệu có trọng lượng 75 kg, kích thước 1,2 m × 1,6 m, chép lại toàn bộ kiệt tác của đại thi hào Nguyễn Du bằng lối thư họa Hán Nôm, kết hợp tranh minh họa. Cuốn sách độc đáo này từng được xem là một trong những phiên bản Truyện Kiều có quy mô lớn nhất Việt Nam. Trưng bày tại Vườn thư pháp, tác phẩm thu hút sự quan tâm của giới thưởng lãm và từng có người trả giá tới 30.000 USD nhưng tác giả đã từ chối (!).
Được kỳ vọng trở thành một điểm nhấn văn hóa trong Festival Huế bốn mùa năm 2026, Liên hoan Thư pháp Việt Nam lần thứ I mở ra cơ hội để nghệ thuật thư pháp Huế giao lưu, kết nối với các dòng chảy thư pháp trong nước và quốc tế. Nhưng vượt lên khuôn khổ của một sự kiện, giá trị bền lâu của thư pháp Cố đô vẫn nằm ở khả năng gìn giữ và làm sống động những tinh hoa văn hóa truyền thống trong đời sống hôm nay.