|
| Cuốn sách Cửu Đỉnh - Từ điển Hán Việt bằng tranh. Ảnh: Nguyễn Xuân Lực |
Cửu Đỉnh Triều Nguyễn đặt trước Thế Miếu, trong Hoàng thành Huế là một trong những công trình bằng đồng tiêu biểu nhất của mỹ thuật cung đình Việt Nam thế kỷ XIX. Cửu Đỉnh là chín chiếc đỉnh lớn bằng đồng với các tên gọi Cao đỉnh, Nhân đỉnh, Chương đỉnh, Anh đỉnh, Nghị đỉnh, Thuần đỉnh, Tuyên đỉnh, Dụ đỉnh, Huyền đỉnh. Trên thân mỗi đỉnh là một thế giới hình tượng phong phú, gồm: núi sông, cửa quan, cửa ải, biển cả, mặt trời, mặt trăng, tinh tú, chim muông, thú vật, cây cỏ, hoa trái, thuyền bè, binh khí và nhiều sản vật khác của đất nước. Các hình vẽ trong sách rất rõ nét bởi hai màu đen trắng.
Mỗi hình tượng ấy đều đi kèm một tên gọi bằng chữ Hán. Chính sự kết hợp giữa chữ và hình đã làm cho Cửu Đỉnh trở thành một dạng văn bản đặc biệt, đó là bản văn không viết trên giấy mà đúc nổi trên đồng, không chỉ để đọc bằng chữ mà còn để nhìn bằng hình. Từ đó, người đọc hôm nay có thể nhận ra cách mà Triều Nguyễn đã gọi tên đất nước, phân loại muôn vật, ghi nhớ sơn hà, trân trọng sản vật và đặt tất cả vào một trật tự biểu tượng của vương triều đó là Cửu Đỉnh.
Cuốn sách “Cửu Đỉnh - Từ điển Hán Việt bằng tranh” được tác giả Nguyễn Hạnh biên soạn với mong muốn góp thêm một lối tiếp cận gần gũi đối với di sản Huế, di sản Triều Nguyễn trên nghệ thuật đúc đồng. Người đọc sẽ được tiếp cận từng hình tượng như một mục từ, gồm có chữ Hán, có âm Hán Việt, có nghĩa thông dụng, có hình ảnh minh họa và có phần giải thích ngắn gọn về giá trị tự nhiên, văn hóa, lịch sử, mỹ thuật và biểu tượng. Hoặc, tùy theo từng hình tượng mà tác giả có cách giải thích mang tính đặc trưng riêng. Ví dụ như hình tượng Long là Rồng ngoài việc giới thiệu gốc tích của con Rồng còn có mục phân tích chi tiết giải phẫu học về đầu rồng, thân rồng, bốn chân; hoặc hình tượng con chim Trĩ, tác giả phân tích chi tiết tạo hình đầu chim, thân chim, đuôi chim; hình tượng hoa tử vi có chi tiết thực vật học - tạo hình thân và cành, lá cây.
Bố cục của sách được chia thành hai phần chính:
Phần Từ điển trình bày những vấn đề nền tảng để đọc Cửu Đỉnh.
Phần Tra cứu sắp xếp và giải thích các hình tượng xếp theo vần ABC trên chín đỉnh; ví dụ, bắt đầu từ Am la (quả xoài) cho đến cuối cùng là từ Yến oa (chim yến).
Khi biên soạn, tác giả hy vọng qua mỗi mục từ và hình minh họa, bạn đọc có thể hiểu thêm ý nghĩa của những hình chạm trên Cửu Đỉnh. Gần 200 năm sau khi được đúc, Cửu Đỉnh vẫn hiện diện trước Thế Miếu. Năm 2012, Cửu Đỉnh được công nhận là bảo vật quốc gia. Năm 2024, các bản đúc nổi trên chín đỉnh đồng được ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UNESCO.
Trước cuốn sách của Michel Nguyễn Hạnh, bạn đọc đã có thể tìm hiểu về chín đỉnh đồng qua Cửu Đỉnh của Mai Khắc Ứng và Nguyễn Thị Lệ Thủy (NXB Thuận Hóa, 2000) và Đất nước Việt Nam qua Cửu Đỉnh Huế của Dương Phước Thu (NXB Tri Thức, 2011). Năm 2024, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế giới thiệu cuốn Những bản đúc nổi trên chín đỉnh đồng ở Hoàng cung Huế do NXB Mỹ thuật ấn hành.
Cuốn sách “Cửu Đỉnh - Từ điển Hán Việt” bằng tranh là một cách tiếp cận khác về Cửu Đỉnh và cần có trên kệ sách của những người yêu Huế. Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách này đến bạn đọc như một lời mời cùng đọc. Sách dày 432 trang, khổ 16x24cm, do NXB Đồng Nai ấn hành quý 4/2026.