 |
| Đại sứ Phạm Thanh Bình đã hội kiến Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Trung Quốc A Đông (Năm 2026). Ảnh do Đại sứ quán cung cấp |
Tầm nhìn chiến lược và động lực từ “Cộng đồng chia sẻ tương lai”
Bước sang năm 2026, nhìn lại cột mốc kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1950 - 2025), chúng ta có thể khẳng định rằng: Quan hệ Việt - Trung không chỉ dừng lại ở mức độ "láng giềng hữu nghị" mà đã tiến tới một chương mới, định hình bởi khái niệm "Cộng đồng chia sẻ tương lai có ý nghĩa chiến lược".
Sự tin cậy chính trị chính là "viên gạch hồng" đặt nền móng cho mọi thành tựu. Trong giai đoạn 2023 - 2025, tần suất các chuyến thăm cấp cao giữa lãnh đạo hai Đảng, hai nước đã đạt mức kỷ lục. Sau chuyến thăm lịch sử của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng (2022) và chuyến thăm đáp lễ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình (2023), năm 2024 và 2025 tiếp tục chứng kiến những bước ngoặt lớn với các chuyến thăm của Tổng Bí thư Tô Lâm và các nhà lãnh đạo cấp cao Việt Nam tới Bắc Kinh. Hai bên đã cụ thể hóa "6 phương hướng lớn" (Tin cậy chính trị cao hơn; Hợp tác quốc phòng - an ninh thực chất hơn; Hợp tác thực chất sâu sắc hơn; Nền tảng xã hội vững chắc hơn; Phối hợp đa phương chặt chẽ hơn; Kiểm soát và giải quyết bất đồng tốt hơn). Sáu phương hướng đã được hai bên định ra cho quan hệ hợp tác giữa hai quốc gia là la bàn cho mọi hoạt động bắt nguồn từ những định hướng chiến lược và thống nhất nhận thức.
Đặc biệt, việc xác lập năm 2025 là "Năm giao lưu nhân văn Việt - Trung" đã tạo ra một luồng sinh khí mới, kéo gần khoảng cách giữa nhân dân hai nước, biến những văn kiện chính trị thành tình cảm thực chất ở cơ sở qua những con số "biết nói" và kỷ lục mới dưới đây.
Về kinh tế - thương mại: Nếu chính trị là la bàn thì kinh tế chính là động cơ mạnh mẽ nhất thúc đẩy con tàu quan hệ Việt - Trung tiến về phía trước. Trung Quốc duy trì vị thế là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, trong khi Việt Nam khẳng định vị thế là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc trong ASEAN. Kim ngạch thương mại phá đỉnh liên tục. Theo số liệu thống kê, năm 2024, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hai chiều đạt mức 205,2 tỷ USD. Năm 2025, tốc độ tăng trưởng này không hề chậm lại, ước tính kim ngạch song phương đã vượt ngưỡng 225 tỷ USD. Trung Quốc hiện cung cấp khoảng 40% tổng lượng hàng hóa nhập khẩu của Việt Nam.
Số liệu thực tế của năm 2025 và quý I/2026, cơ cấu mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc đang chuyển dịch mạnh mẽ từ nguyên liệu thô sang các sản phẩm công nghệ và nông sản chế biến sâu. Các nhóm mặt hàng xuất khẩu chủ lực mang về hàng tỷ USD năm 2025 bao gồm: Nhóm điện tử và công nghệ (chiếm tỷ trọng lớn nhất) máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 14 - 15 tỷ USD; điện thoại các loại và linh kiện: Đạt khoảng 15,05 tỷ USD; máy ảnh, máy quay phim và linh kiện đạt khoảng 5 tỷ USD. Nhóm nông, lâm, thủy sản (điểm sáng tăng trưởng 2026). Trung Quốc hiện là thị trường lớn nhất của nông sản Việt Nam với nhiều Nghị định thư mới được ký kết: Rau quả, đặc biệt là sầu riêng và dừa tươi năm 2025 đạt kỷ lục khoảng 5,5 tỷ USD. Quý I/2026 tiếp tục tăng trưởng mạnh, đạt gần 1,5 tỷ USD. Việt Nam là nguồn cung sắn lớn nhất cho Trung Quốc để sản xuất thức ăn chăn nuôi và cồn công nghiệp, đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD. Thủy sản với các mặt hàng như cá tra, tôm và cua sống rất được ưa chuộng tại thị trường này đạt khoảng 2,5 tỷ USD. Cao su và gỗ duy trì ổn định xuất khẩu đạt 2,4 tỷ USD. Trung Quốc nhập khẩu lượng lớn sợi từ Việt Nam để phục vụ ngành dệt may nội địa đạt 2,2 tỷ USD. Giày dép và dệt may dù kim ngạch không lớn bằng thị trường Mỹ hay EU, nhưng Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ quan trọng đối với các sản phẩm thời trang Việt Nam đạt khoảng gần 7 tỷ USD.
Xu hướng năm 2026 có thêm nhóm hàng mới tiềm năng là nông sản chế biến như cà phê hòa tan, bánh kẹo và hạt điều đang dần khẳng định vị thế tại các siêu thị Trung Quốc; linh kiện năng lượng tái tạo như các tấm pin năng lượng mặt trời và linh kiện liên quan bắt đầu có dấu hiệu tăng trưởng xuất khẩu ngược lại sang Trung Quốc trong các chuỗi sản xuất xanh.
 |
| Đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu trái cây giới thiệu mặt hàng sầu riêng tại lễ hội trái cây Việt Nam tại Bắc Kinh, Trung Quốc |
Đầu tư và hạ tầng với sự dịch chuyển dòng vốn FDI từ Trung Quốc vào Việt Nam đã có sự thay đổi rõ rệt về chất. Không còn là những dự án thâm dụng lao động, làn sóng đầu tư mới tập trung vào công nghệ cao, năng lượng tái tạo và xe điện. Năm 2025, Trung Quốc đứng thứ hai về tổng vốn đăng ký vào Việt Nam với gần 5,7 tỷ USD, nhưng lại dẫn đầu tuyệt đối về số dự án mới (chiếm hơn 31%). Điều này chứng tỏ niềm tin rất lớn của các doanh nghiệp Trung Quốc vào môi trường kinh doanh tại Việt Nam.
Hạ tầng giao thông đã xuất hiện mốc son rực rỡ nhất trong giai đoạn này chính là việc thúc đẩy kết nối đường sắt khổ tiêu chuẩn. Các tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Lạng Sơn - Hà Nội và Móng Cái - Hạ Long - Hải Phòng đang được đẩy nhanh tiến độ quy hoạch và triển khai. Việc kết nối này không chỉ giảm chi phí logistics (dự kiến giảm 15 - 20%) mà còn đưa Việt Nam trở thành cửa ngõ quan trọng trong chuỗi cung ứng Á - Âu.
Dự báo và tầm nhìn tình hình mới giai đoạn 2026 - 2030
Dựa trên đà phát triển hiện tại, với chuyến thăm Trung Quốc cấp cao của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có thể đưa ra 3 dự báo khả thi cho quan hệ Việt - Trung trong những năm tới. Thứ nhất, chuyển đổi số và kinh tế xanh là trọng tâm: Hai nước sẽ hình thành các "hành lang kinh tế số". Trung Quốc với thế mạnh về công nghệ 5G, AI và thương mại điện tử sẽ hợp tác sâu rộng với Việt Nam trong lộ trình chuyển đổi số quốc gia. Thứ hai là đường sắt cao tốc - biểu tượng mới của sự hợp tác. Trong 5 năm tới, chúng ta sẽ thấy những mét ray đường sắt khổ tiêu chuẩn đầu tiên kết nối biên giới hai nước chính thức được đặt xuống. Đây sẽ là biểu tượng hữu hình cho "Cộng đồng chia sẻ tương lai". Thứ ba là kiểm soát bất đồng và ổn định bền vững, tiếp tục củng cố cơ chế đối thoại chiến lược "3+3" (ngoại giao, quốc phòng, công an), giúp hai nước xử lý các vấn đề biên giới, nhất là các vấn đề trên biển, an ninh mạng và tội phạm xuyên quốc gia một cách thực chất và tin cậy hơn.
Sự kết hợp giữa các con số kinh tế khả quan đầu năm và cú hích từ chuyến thăm cấp cao sẽ tạo ra một "làn sóng đầu tư lần thứ hai" từ Trung Quốc vào Việt Nam, đặc biệt là trong các ngành công nghiệp mới như bán dẫn và năng lượng sạch.
Nhìn lại những "mốc son" đã qua, chúng ta thấy một mối quan hệ Việt - Trung đang ở giai đoạn trưởng thành, thực chất và đầy tiềm năng. Sự kết hợp giữa "tương đồng về chế độ chính trị" và "bổ trợ về kinh tế" đã tạo nên một thế đứng vững chãi cho cả hai dân tộc trong một thế giới đầy biến động.
Với phương châm "16 chữ" và "4 tốt", cùng sự quyết tâm của lãnh đạo và nhân dân hai nước, con tàu Việt - Trung chắc chắn sẽ vượt qua những thách thức, hướng tới những đỉnh cao mới trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và mang lại phồn vinh cho nhân dân hai nước.