|
| Trụ sở NATO ở Brussels, Bỉ (tháng 11/2023). (Ảnh: TÂN HOA XÃ) |
Câu chuyện về phiên bản “NATO 3.0” và trách nhiệm của châu Âu lại được dấy lên những ngày gần đây, khi giới truyền thông đưa tin về khả năng xảy ra kịch bản Mỹ rút khoảng 5.000 binh sĩ đồn trú tại Lục địa già. Trước đó, vào hồi tháng 6 năm nay, Mỹ đã thông báo kế hoạch rà soát toàn diện việc bố trí lực lượng tại châu Âu để phù hợp tầm nhìn mới về một “NATO 3.0”, nơi các tính toán chiến lược được cho là đã dần thay thế các cam kết bảo đảm an ninh truyền thống. Ở mô hình mới này, châu Âu buộc phải chuyển từ tư duy phụ thuộc sang san sẻ trách nhiệm an ninh với Mỹ, đảm nhận vai trò lớn hơn trong NATO.
Con số 5.000 binh sĩ mà giới truyền thông đưa ra là thấp hơn đáng kể so với mức 25.000 binh sĩ đồn trú mà Xứ Cờ hoa từng có ý định rút khỏi châu Âu. Theo các nhà quan sát, điều này xuất phát từ những thay đổi mang tính tích cực của các nước châu Âu về san sẻ trách nhiệm với Mỹ trong NATO. Gần đây, năm nước thành viên của NATO gồm Anh, Pháp, Đức, Italia và Ba Lan tuyên bố sẵn sàng đảm nhận trách nhiệm lớn hơn trong liên minh.
Lâu nay, các cuộc mặc cả giữa Mỹ và các đồng minh bên kia Đại Tây Dương về việc đóng góp tài chính cho nhiệm vụ bảo vệ an ninh châu Âu luôn thu hút sự chú ý của dư luận. Phía Mỹ từng nhiều lần đe dọa sẽ thu lại “chiếc ô an ninh” vẫn đang che chở cho Lục địa già, thậm chí là rời bỏ NATO nếu như các đồng minh châu Âu không tăng đóng góp tài chính. Tiếp đó, căng thẳng giữa Mỹ và Iran đóng vai trò như chất xúc tác, thổi bùng lên ngọn lửa mâu thuẫn vốn đã âm ỉ lâu nay trong lòng NATO. Việc Washington bày tỏ thất vọng trước mức độ hỗ trợ từ các đồng minh châu Âu trong xử lý cuộc xung đột tại Trung Đông đã phản ánh những khác biệt về ưu tiên chiến lược giữa hai bên và càng làm lung lay sự thống nhất của NATO.
Tuy nhiên, có nhiều yếu tố liên quan lợi ích chiến lược cản trở Washington hiện thực hóa kịch bản rút khỏi NATO. Thứ nhất, việc có mạng lưới đồng minh xuyên Đại Tây Dương và luôn hiện diện quân sự ở các nước đồng minh thuộc NATO giúp Washington duy trì ảnh hưởng, đồng thời phòng ngừa các nguy cơ an ninh. Thứ hai, rút khỏi NATO cũng có thể gây ảnh hưởng đến các lợi ích kinh tế của Mỹ. Châu Âu là thị trường quan trọng với ngành quốc phòng Mỹ, và mối quan hệ suy giảm giữa hai bên sẽ ảnh hưởng ít nhiều đến hoạt động thương mại trong lĩnh vực này. Bộ trưởng Quốc phòng Anh Wes Streeting nhận định, có một thực tế là Mỹ hiện diện ở châu Âu bởi điều đó mang lại lợi ích cho chính Mỹ.
Phía châu Âu gần đây bày tỏ sẵn sàng đảm nhận trách nhiệm lớn hơn trong liên minh, nhưng cho biết Mỹ vẫn là đồng minh không thể thiếu và sự hiện diện, cùng cam kết lâu dài của Washington đối với an ninh châu Âu mang ý nghĩa quan trọng, đóng vai trò thiết yếu để xây dựng một NATO vững mạnh, đáng tin cậy. Các nước châu Âu nỗ lực hướng tới mục tiêu nâng chi tiêu quốc phòng đạt 5% GDP vào năm 2035, song tăng chi tiêu quốc phòng trong bối cảnh kinh tế bấp bênh là một thách thức không nhỏ. Tăng chi tiêu cho quốc phòng đồng nghĩa rằng các nước giảm bớt nguồn chi cho phát triển kinh tế, an sinh xã hội…, điều có thể làm dấy lên làn sóng phản đối ở nội bộ các nước.
Giữa lúc Mỹ đang chuyển trọng tâm chiến lược sang các khu vực khác, nhiều nước châu Âu vẫn tập trung vào vấn đề bảo đảm an ninh ở Lục địa già. Chính sự khác biệt về ưu tiên giữa các bên đặt ra yêu cầu cấp bách tái cấu trúc NATO trong giai đoạn mới, trong đó châu Âu phải chứng minh khả năng “tự lực cánh sinh” về an ninh và nỗ lực cân bằng trách nhiệm, nghĩa vụ với Mỹ. Điều này cũng không chỉ xuất phát từ những áp lực do đồng minh phía bên kia bờ Đại Tây Dương đặt ra với châu Âu, mà còn từ yêu cầu thực tiễn phải chủ động thích ứng trước môi trường an ninh phức tạp và nhiều biến động hiện nay.
https://nhandan.vn/chau-au-truoc-yeu-cau-chu-dong-thich-ung-voi-cuc-dien-an-ninh-moi-post1004376.html