 |
| Các diễn giả trong phiên thảo luận về các sáng kiến của ASEAN trong phòng ngừa xung đột |
Chuỗi sự kiện mang tính đột phá
Khái niệm “3 diễn đàn” được giới quan sát quốc tế nhắc tới thực chất là 3 nhánh nghị sự chiến lược lớn, diễn ra song song và liên tiếp trong cùng một chỉnh thể tổng thể của AFF 2026. Thay vì chỉ tổ chức các phiên họp toàn thể truyền thống, Việt Nam đã kiến tạo một cấu trúc đa tầng, mở rộng không gian ngoại giao sang các chiều kích mới bao gồm:
Nhánh Diễn đàn Chính trị - Ngoại giao đa kênh: Trọng tâm là Tọa đàm giữa các chính đảng Đông Nam Á (lần đầu tiên được tổ chức) kết hợp các phiên đối thoại cấp cao của nguyên thủ quốc gia nhằm định hình cấu trúc an ninh và tự cường.
Nhánh Diễn đàn Kinh tế - Công nghệ tương lai: Tập trung vào các phiên toàn thể và hội nghị bàn tròn về Quản trị trí tuệ nhân tạo (AI), ứng dụng công nghệ tài chính (Fintech) và chuyển đổi năng lượng công bằng.
Nhánh Diễn đàn phát triển Địa phương và Tiểu vùng: Trọng tâm là Hội nghị lãnh đạo các thành phố ASEAN (hướng tới đô thị thông minh) và Tọa đàm bàn tròn về Tiểu vùng Mekong.
Sự hiện diện trực tiếp của nguyên thủ từ 4 quốc gia láng giềng chiến lược gồm Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão cùng hơn 600 đại biểu quốc tế ngay tại Hà Nội là minh chứng rõ nhất cho sức hút và năng lực tập hợp của nước chủ nhà.
Vị thế địa chính trị của Việt Nam
Từ “tham gia” sang “kiến tạo chương trình nghị sự”, hội nghị AFF lần này là tuyên bố mạnh mẽ về năng lực lãnh đạo tư tưởng (Thought Leadership) của Việt Nam. Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn khi đánh giá về sự kiện này đã nhận định một cách khách quan:
“Diễn đàn Tương lai ASEAN là một sáng kiến quan trọng của Việt Nam nhằm thúc đẩy ngoại giao ASEAN ở bình diện khu vực và toàn cầu. Việt Nam đang đóng vai trò mang tính kiến tạo để định hình lại các thông điệp chiến lược của khối, đảm bảo tiếng nói mạnh mẽ của ASEAN trong các vấn đề toàn cầu”.
 |
| Các đại biểu tham dự phiên toàn thể thứ nhất trong Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba |
Sự đánh giá này cho thấy bước chuyển mình mang tính bước ngoặt của ngoại giao Việt Nam. Trước đây, các quốc gia thuộc nhóm “gia nhập sau” (CLMV) thường đóng vai trò thực thi hoặc tham gia đóng góp các sáng kiến nhỏ. Tuy nhiên, việc Việt Nam duy trì và nâng cấp AFF thành thương hiệu đối thoại thường niên lớn nhất khu vực (giai đoạn 2024 - 2026) chứng minh Việt Nam đã bước lên nấc thang mới: Nhóm quốc gia dẫn dắt và kiến tạo luật chơi.
Nhánh Diễn đàn Chính trị - Ngoại giao đa kênh là bước đột phá với “Tọa đàm giữa các chính đảng Đông Nam Á”. Đại sứ Philippines tại Việt Nam, ông Francisco Noel R. Fernandez III và các chuyên gia từ Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) đánh giá việc Việt Nam lần đầu tiên đưa cơ chế “Tọa đàm giữa các chính đảng” vào khuôn khổ AFF là một bước đi đột phá về mặt ngoại giao.
Trong cấu trúc chính trị Đông Nam Á, thể chế của các quốc gia vô cùng đa dạng (từ đa đảng, đơn đảng cho đến quân chủ). Việc một quốc gia do Đảng Cộng sản lãnh đạo như Việt Nam có thể tạo ra một không gian đối thoại cởi mở, an toàn và nhận được sự hưởng ứng đồng thuận của tất cả các chính đảng lớn trong khu vực là một kỳ tích ngoại giao. Điều này chứng tỏ sự tin cậy chính trị tuyệt đối mà các nước láng giềng dành cho Việt Nam, xem Việt Nam là một “bảo chứng” trung lập cho sự ổn định.
Nhánh Diễn đàn Kinh tế - Công nghệ tương lai cho thấy vị thế kinh tế Việt Nam đã là “mắt xích” không thể thay thế trong chuỗi cung ứng giá trị cao. Trong khuôn khổ các phiên thảo luận kinh tế, ứng dụng công nghệ và quản trị AI tại diễn đàn, các định chế tài chính lớn như Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) đã đưa ra nhiều dữ liệu khoa học chứng minh vị thế kinh tế vững chắc của Việt Nam.
Giữa bối cảnh kinh tế thế giới năm 2026 phải đối mặt với nhiều áp lực từ việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng và lạm phát, báo cáo kinh tế cập nhật của ADB công bố bên lề diễn đàn dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2026 sẽ đạt mức từ 6.2% đến 6.5%. Đây là mức tăng trưởng thuộc nhóm dẫn đầu tại Đông Nam Á, là điểm sáng tăng trưởng trong bối cảnh toàn cầu biến động
Sự ổn định về kinh tế vĩ mô chính là nền tảng để Việt Nam tự tin tổ chức các phiên thảo luận về “Mô hình phát triển mới” tại AFF 2026. Việt Nam không còn xuất hiện như một quốc gia cần hỗ trợ, mà là một nền kinh tế chia sẻ bài học thành công về khả năng tự cường (resilience) trước các cú sốc toàn cầu.
Nền kinh tế thế giới trong đó có các nước ASEAN đã định hướng trọng tâm dịch chuyển sang Công nghệ cao và Quản trị AI. Và tại diễn đàn này, Việt Nam đã khởi xướng tổ chức một trong những phiên nghị sự thu hút nhiều tập đoàn công nghệ lớn toàn cầu tại diễn đàn là “Ứng dụng và Quản trị trí tuệ nhân tạo (AI) trong ASEAN”. Tổ chức Thống kê và đánh giá công nghệ quốc tế chỉ ra rằng, Việt Nam đang chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ về hạ tầng số.
Sự quan tâm của giới đầu tư quốc tế tại diễn đàn cho thấy họ xem Việt Nam là một “công xưởng công nghệ” thế hệ mới của khu vực. Việc thảo luận về quản trị AI tại Hà Nội khẳng định cam kết của Việt Nam trong việc không chỉ bắt kịp xu hướng công nghệ mà còn tham gia xây dựng khung pháp lý an toàn cho cả khối.
Nhánh Diễn đàn phát triển Địa phương và Tiểu vùng thể hiện vai trò cân bằng chiến lược và trung tâm gắn kết tiểu vùng của Việt Nam. Vai trò của Việt Nam đã là “Cầu nối” hòa giải và ngăn ngừa xung đột. Chủ đề xuyên suốt của AFF 2026 là “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, lấy Người dân làm trung tâm”. Tại phiên toàn thể về “Ngăn ngừa xung đột”, các học giả quốc tế từ Viện Nghiên cứu Hòa bình Stockholm (SIPRI) đánh giá cao trường phái “Ngoại giao cây tre” của Việt Nam.
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương ngày càng gay gắt, Việt Nam đã thể hiện một vị thế độc đáo: Giữ quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với tất cả các cường quốc lớn nhưng không chọn bên, đồng thời là thành viên tích cực, có trách nhiệm của ASEAN. Vị thế này cho phép Việt Nam đóng vai trò một “trọng tài” trung gian, thúc đẩy đối thoại đa phương dựa trên luật pháp quốc tế (đặc biệt là UNCLOS 1982).
Học giả từ Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA) nhận định, thông qua việc tổ chức Tọa đàm bàn tròn về Tiểu vùng Mekong ngay trong ngày 8 và 9/6, Việt Nam đang nỗ lực thu hẹp khoảng cách phát triển trong khối, gắn trọng tâm hóa Tiểu vùng Mekong vào trung tâm ASEAN.
Từ trước đến nay, hợp tác Tiểu vùng Mekong thường bị phân mảnh bởi nhiều cơ chế đan xen (Mekong - Lan Thương, Mekong - Mỹ, v.v.). Bằng cách đưa vấn đề Mekong vào bàn nghị sự chính thức của AFF, Việt Nam đã thành công trong việc “ASEAN hóa” vấn đề Mekong, gắn kết an ninh tài nguyên nước và phát triển bền vững của con sông này với vận mệnh chung của toàn bộ Cộng đồng ASEAN. Điều này nhận được sự đồng thuận cao độ từ các quốc gia thành viên lục địa như Lào, Campuchia và Thái Lan.
Chuỗi 3 nhánh diễn đàn diễn ra liên tiếp tại Hà Nội trong những ngày tháng 6 năm 2026 không thuần túy là một sự kiện ngoại giao mang tính lễ tân. Nhìn từ những số liệu tăng trưởng kinh tế thực tế, quy mô đại biểu tham dự và những tuyên bố của các nhà lãnh đạo thế giới, đây là một lời khẳng định đanh thép về Vị thế mới của Việt Nam.
Việt Nam của năm 2026 đang hiện diện với tư cách là một quốc gia tự chủ chiến lược, một nền kinh tế năng động chuyển đổi số mạnh mẽ, và là một “mắt xích” kiến tạo hòa bình không thể thiếu trong cấu trúc an ninh - kinh tế của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Sự thành công của Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 đã đặt một dấu mốc quan trọng, đưa uy tín quốc tế của Việt Nam vươn lên tầm cao mới, sẵn sàng vững bước vào giai đoạn phát triển đầy kỳ vọng sắp tới.